Панама Президенті Николас Ардито Барлетта Вальярино

Кіріспе

Панама президенті

Николас Ардито Барлетта Валерино (21 тамыз 1938 жылы туған) – панамалық саясаткер, 1984 жылдың 11 қазанынан 1985 жылдың 28 қыркүйегіне дейін ел президенті қызметін атқарды. 1984 жылғы даулы сайлауда Демократиялық революциялық партиясының (PRD) кандидаттығына түсті.

Білім

Барлетта Валларино Солтүстік Каролина мемлекеттік университетінде оқыды, онда 1959 жылы ауыл шаруашылығы инженері мамандығы бойынша ғылым бакалавры дәрежесін алды, ал кейіннен ауыл шаруашылығы экономикасы саласында магистр дәрежесін аяқтады. 1971 жылы Чикаго университетінен экономика ғылымы бойынша докторлық диссертациясын қорғады. Оның PhD диссертациясының тақырыбы "Мексикадағы ауыл шаруашылығы зерттеулерінің құны мен әлеуметтік пайдасы" атты.

Ерте мансап

1968 жылдан 1970 жылға дейін және 1973 жылдан 1978 жылға дейін Барлетта генерал Омар Торрихостың жоспарлау және экономикалық саясат министрі, ұлттық банктік комиссияның төрағасы, сондай-ақ Панама каналы туралы шарттар бойынша экономикалық мәселелер жөніндегі Панаманың келіссөздер тобының мүшесі ретінде сенімді кеңесшісі болды. 1978 жылдан 1984 жылға дейін ол Латын Америкасы және Кариб аймағы бойынша Дүниежүзілік банк вице-президенті қызметін атқарды. 1983 жылдың соңында президент Рикардо де ла Эспирелла оған президенттікке кандидат болу туралы ұсыныс жасады, де ла Эспирелланың орнын басу мақсатында.

Төрағалық

1984 жылдың ақпан айында президент Рикардо де ла Эспирелла күтпеген жерден қызметінен кетіп, оның орнына вице-президент Хорхе Илюэка келді, ол толық мерзімге сайлауға түспеді. Ардито Барлетта Ұлттық гвардия қолдаған коалицияның үміткері ретінде қатысты, оның үміткерлігі үкімет тарапынан қолдауға ие болды. Ардито Барлетта мен Ұлттық демократиялық одақ (UNADE) коалициясына қарсы Демократиялық оппозиция альянсы (ADO) және оның 82 жастағы саяхатшы үміткері Арнульфо Ариас тұрды, ол бұрын үш рет президент болған, бірақ әр жолы әскери төңкеріспен биліктен қуылған. Бұл сайлау елде 16 жылдық әскери биліктен кейін алғаш рет өткізілді, бұл туралы 1977 жылы Панама каналы шартына қол қоюға әкелген АҚШ-пен келіссөздерде келісімге қол жеткізілген болатын. Ардито Барлетта Панама атынан келіссөздер жүргізгендердің бірі болды. Науқан қызықты да тартысты өтті, екі тарап та жеңіске жететінін болжады. Ариас және оның қолдаушылары Ардито Барлетта науқанды әділетсіз жүргізіп жатыр деп мәлімдеді. Сонымен қатар, теледидар, радиостанциялар мен газеттердің көп бөлігі үкіметтік коалицияны жақтады. Мысалы, елдің бес күнделікті газетінің тек біреуі ғана ADO-ны қолдады. 1984 жылдың 6 мамырындағы дауыс беру бейбіт өтті, бірақ келесі күні сайлау комиссиясы отырған Заң шығару сарайының алдында Ариастың жақтастарының қатысуымен зорлық-зомбылық орын алды. Бір адам қаза тапты. Оппозиция сайлауда бұзушылықтар мен алаяқтықтар болғанын мәлімдеді. Екі тараптан да конгресске үміткерлер округтік деңгейде дауыс санау нәтижесін даулап, соңғы санауды кешіктірді. Осы уақытта екі тарап та жеңіске жеткенін жариялады. Алғашқы нәтижелер Ариас, оппозицияның көп бөлігінің қолдауына ие болған, үлкен артықшылықпен жеңіске жететінін көрсеткенде, Нориега санауды тоқтатты. Нәтижелерді ашық түрде бұрмалағаннан кейін үкімет Барлеттаның 1713 дауыспен жеңіске жеткенін жариялады. Тәуелсіз сарапшылардың пікірінше, сайлау әділ өткенде Ариас 50 000 дауысқа дейін артықшылықпен жеңіске жетер еді. Соңғы санауға 60 мыңнан астам дауыс қосылмады. 1984 жылдың 16 мамырында Сайлау трибуналы округтік нәтижелерді сараптап, Ардито Барлеттаны 1713 дауыспен жеңімпаз деп жариялады. АҚШ үкіметі бұл манипуляция туралы білген, бірақ оған ешқандай пікір білдірмеді. Нориеганың билігі күшейе түсті, АҚШ Барлеттаның сайлауын қабылдады және сайлау процесіндегі кемшіліктерді мойындауға қарамастан, онымен ынтымақтастыққа дайын екенін білдірді. Сайлау кезінде Американың еркін еңбек дамыту институты мен Демократия үшін ұлттық қор Ардито Барлеттаның науқанына қатысқан белсенділерге қолдау көрсету үшін шамамен 20 000 доллар көмек берді, бірақ бұған кейбір АҚШ заң шығарушылары, мысалы, өкіл Хэнк Браун және сенатор Эдвард Зоррински, сондай-ақ елші Эверетт Эллис Бриггс қарсы болды. Ариастың бағдарламасы Панама саясатындағы әскерилердің ықпалын азайту қажеттігіне баса назар жасады. Ардито Барлеттаның бағдарламасында демократияны қайта орнату, экономикалық даму және адал және тиімді үкімет құру мәселелері көтерілді. АҚШ үкіметі Ардито Барлеттаның жеңісін Панаманың демократияға өтуінің маңызды қадамы ретінде қарастыру керек деп мәлімдеді. Ардито Барлетта, қатаң және жұмсақ сөйлейтін технократ, 1984 жылдың 11 қазанында қызметке кірісті. Өзінің инаугурациялық сөзінде жаңадан сайланған президент экономиканы жақсартуға, сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресуге және Панаманың саяси партияларын біріктіруге уәде берді. Ол дереу елдің экономикалық проблемаларына қарсы күресті және экономикалық қайта құру бағдарламасын қолдау үшін көпжақты институттардан көмек сұрады. Ол үкіметтік бюрократияны жаңғыртуға және жылдық 5% өсімді қамтамасыз ететін экономикалық бағдарламаны жүзеге асыруға уәде берді. 1984 жылдың 13 қарашасында АХҚ-ның 603 миллион АҚШ долларын қайта келісу бойынша талаптарын орындау үшін Ардито Барлетта барлық қызметтерге 7% салық салуды және министрліктер мен автономды мемлекеттік органдарға, соның ішінде Қорғаныс күштеріне арналған бюджетті қысқартуды қоса алғанда, экономикалық үнемдеу шараларын жариялады. Жұмысшылар, студенттер және кәсіби ұйымдар ұйымдастырған үлкен наразылықтар мен ереуілдерге жауап ретінде он күннен кейін ол бұл шаралардың бір бөлігін жойды. Ардито Барлеттаның қасақана әкімшілік стилі панамалық саясаткерлерді де ренжітті, олардың әдеттегідей, арқасынан шапалақтау және жасырын саясаттану стилі болды. Оның өкілеттігі кезінде Қорғаныс күштері оның бағдарламасына қолдау көрсетуге уәде берді, бірақ Ардито Барлетта өндірушілермен, жұмысшылардың лидерлерімен және басқа да бизнес топтарымен экономикалық реформаларға қол жеткізу үшін жүргізіп жатқан келіссөздерге тиімсіздік тудырды. Ардито Барлетта Нью-Йорк қаласына сапар жасап тұрғанда, үкіметтің сыншысы Уго Спадафора қатыгездікпен өлтіріліп, басы кесілген. Спадафора Нориеганың есірткі саудасымен және қазақстандық қару саудасымен байланысты екенін көрсететін дәлелдері бар екенін мәлімдеген. Спадафораның туыстары куәгерлер оны Коста-Рика шекарасына жақын жерде панамалық қауіпсіздік күштерінің ұстауында көргенін айтты, оның басы кесілген денесі 1985 жылдың 14 қыркүйегінде табылған. Ардито Барлетта қылмыскерлерді әділет алдына жеткізуге уәде берді және қылмысты тергеу үшін тәуелсіз комиссия құруды ұсынды. Ардито Барлетта мен Қорғаныс күштерінің командирлері арасындағы кездесуде елеулі қайшылықтар туындады, нәтижесінде Ардито Барлетта 1985 жылдың 27 қыркүйегінде, қызмет еткеніне он бір ай өткен соң, отставкаға кетті. Ардито Барлеттаның орнына келесі күні оның бірінші вице-президенті Эрик Артуро Дельвальле келді, ол 1985 жылдың 3 қазанында жаңа кабинетті жариялады. Ардито Барлеттаны қуғынға салу Нориега үшін соңғы қадам болды, өйткені Ардито Барлетта Вашингтон үшін демократияға өтудің ең жақсы үміті деп есептелді. Төрт жыл ішінде Нориега американдық әскери араласу арқылы биліктен құлатылды.

In February 1984, President Ricardo de la Espriella unexpectedly resigned the office and was succeeded by his vice president, Jorge Illueca, who did not enter the race for a full term. Ardito Barletta ran as the coalition candidate backed by the National Guard, and his candidacy had the support of the government. Opposing Ardito Barletta and the Unión Nacional Democrática (UNADE) coalition was the Democratic Opposition Alliance (Alianza Democrática de Oposición, or ADO) and its candidate, the 82 year old veteran politician Arnulfo Arias, who had previously been president three times, each time being ousted from office by a military coup. The election was the country's first after 16 years of military rule, something that had been agreed to during US negotiations that led to the signing of the Panama Canal Treaty in 1977. Ardito Barletta was among the negotiators for Panama. The campaign proved to be bitterly contested, with both sides predicting victory. Arias and his backers claimed that Ardito Barletta was conducting the campaign unfairly. In addition, most of the media—television, radio stations, and newspapers—favored the government coalition. For example, only one of the country's five daily newspapers supported the ADO. Voting day on 6 May 1984 was peaceful, but violence led by Arias's supporters broke out the next day in front of the Legislative Palace, where the electoral board was meeting. One person was killed. The opposition charged that there was electoral misconduct and fraud. The candidates for congress on both sides challenged the vote count at the district level, delaying the final count. Meanwhile, both sides claimed victory. When the initial results showed Arias, who had the support of much of the opposition, on his way to a landslide victory, Noriega halted the count. After brazenly manipulating the results, the government announced that Barletta had won by a slim margin of 1,713 votes. Independent estimates suggested that Arias would have won by as many as 50,000 votes had the election been conducted fairly. More than 60,000 votes were not included in the final count. On 16 May 1984, the district results were finally tallied by the Electoral Tribunal and Ardito Barletta was declared the winner by 1,713 votes, defeating Arias. The U. S. government was aware of this manipulation, but chose not to comment on it. Noriega's rule became increasingly repressive, The U. S. accepted Barletta's election, and signaled a willingness to cooperate with him, despite recognizing the flaws in the election process. During the election, the American Institute for Free Labor Development and the National Endowment for Democracy additionally provided around $20,000 in support of activists involved with Ardito Barletta's campaign, despite opposition from certain U. S. legislators such as Representative Hank Brown and Senator Edward Zorinsky, alongside Ambassador Everett Ellis Briggs. Arias's platform emphasized the need to reduce the influence of the military in Panamanian politics. Ardito Barletta's platform emphasized the reestablishment of democracy, economic development, and honest and efficient government. The US government declared that Ardito Barletta's victory must be seen as an important forward step in Panama's transition to democracy. Ardito Barletta, a strait laced and soft spoken technocrat, took office on 11 October 1984. In his inaugural address, the newly elected president pledged to repair the economy, fight corruption, and unite Panama's political parties. He quickly launched an attack on the country's economic problems and sought help from multilateral institutions to support an economic restructuring program. He promised to modernize the government's bureaucracy and implement an economic program that would generate a 5% annual growth rate. On 13 November 1984, to meet the IMF's requirements for a US$603 million loan renegotiation, Ardito Barletta announced economic austerity measures, including a 7% tax on all services and reduced budgets for cabinet ministries and autonomous government agencies, including the Defense Forces. In response to massive protests and strikes by labor, student, and professional organizations, he revoked some of those measures ten days later. Ardito Barletta's headstrong administrative style also offended Panamanian politicians, who had a customary backslapping and backroom style of politicking. During his tenure, the Defense Forces promised support to his program but effectively undermined the negotiations Ardito Barletta was pursuing with industrialists, labor leaders, and other business groups to achieve some economic reforms. While Ardito Barletta was visiting New York City, government critic Hugo Spadafora was found brutally murdered and decapitated. Spadafora had revealed that he had evidence linking Noriega to drug trafficking and illegal arms dealing. Relatives of Spadafora claimed that witnesses had seen him in the custody of Panamanian security forces near the Costa Rica border immediately before his decapitated body was found on 14 September 1985. Ardito Barletta promised to bring the killers to justice and recommended an independent commission to investigate the crime. At a meeting at Defense Forces Headquarters between Ardito Barletta and the commanders, serious discrepancies arose, leading to Ardito Barletta's resignation on 27 September 1985, after only eleven months in office. Ardito Barletta was succeeded the next day by his first vice president, Eric Arturo Delvalle, who announced a new cabinet on 3 October 1985. The ousting of Ardito Barletta is considered to have been the beginning of the end for Noriega; Ardito Barletta had been considered the best hope for a transition to democracy by Washington. Within four years, Noriega had been thrown out of office by American military intervention.

Төрайымнан кейінгі кезең

Кейіннен Ардито Барлетта 1995 жылдан 2000 жылға дейін Тынық мұхиты мен Атлант мұхитын байланыстыратын аймақтарды басқару органының (ARI) бас әкімшісі болды, бұл агенттік бұрынғы Канал аймағын қабылдау, басқару, жоспарлау және ұлттық дамуға енгізуге жауапты болды. Бүгінде Ардито Барлетта Вашингтонда орналасқан "Америкааралық диалог" талдау орталығының мүшесі.