Кіріспе

Мұхаммедтің сахабы (652 жылы қайтыс болды)

Әбу Дәрр әл-Ғифари әл-Кинани (أَبُو ذَرّ ٱلْغِفَارِيّ ٱلْكِنَانِيّ, ), сондай-ақ Әбу Тарр немесе Әбу Зар деп те жазылады, шын аты Жундаб ибн Жунад (جُنْدَب ٱبْن جُنَادَة). Ол ислам дініне бірінші болып кірген төртінші немесе бесінші адам және Мухаджирлердің қатарында болды. Ол Бану Ғифар тайпасының, Кинана руының мүшесі еді. Туған күні белгісіз. 652 жылы Мәдинаның шығысындағы шөл даладағы Әл-Рабадада қайтыс болды. Әбу Дәрр қатаң діншілдігімен және Осман ибн Аффан халифалығы кезінде Муавияға қарсылығымен есімдеріне түсті. Шиит мұсылмандары оны Төрт сахабаның бірі ретінде құрметтейді, олар Әли ибн Әби Талибтің ізбасарлары (шиа) болған ерте мұсылмандар еді. Көптеген адамдар, соның ішінде Әли Шариати, Мұхаммед Шәрқауи және Сами Аяд Ханна оны ислам социализмінің негізгі алғы құрметі немесе алғашқы ислам социалисі деп санайды. Ол Усман халифалығы кезінде билеуші топтың байлық жинауына қарсылық көрсетіп, байлықты тең бөлуді талап етті.

Ерте өмір

Ислам дінін қабылдағанға дейінгі өмірі туралы көп мәлімет жоқ. Әбу Дхарр исламға келгенге дейін де аскет, бір Құдайға сенетін, адал жас адам болғандығы айтылады. Ол Мәдинаның оңтүстік-батысында орналасқан Ғифар руында дүниеге келген. Әбу Дхарр, Ибн Шиһаб әл Зухри сипаттағандай, Исламға алғашқы келушілердің бірі болды: «жас жігіттер мен әлсіз адамдар». Олар Бану Бакр ибн Абд Манат тайпасының Ғифар руының бір бөлігі болды, ал бұл тайпа Қинан тайпаларының құрамына кірді, оған Мұхаммедтің Құрайш тайпасы да кірді. Әбу Дхарр туралы көптеген әңгімелерде оның руы керуендерді тонау арқылы күнкөріс істеген, бірақ ол кедей, бірақ адал малшы болып өмір сүруді артық көргендігі айтылады. Меккеде жаңа пайғамбар пайда болғанын естіген Әбу Дхарр және оның бауыры оны іздеу үшін Меккеге сапарлады. Ол бірден ислам дінін қабылдап, сол кезде пұтқа табыну орны болған Қағба алдында жаңа дінін жариялады. Оны діни сенімдері үшін ұрды. Ол осыны үш күн қатарынан қайталады, содан кейін ислам пайғамбары Мұхаммед оған өз руына қайтуын және онда халқына исламды үйретуін бұйырды. Олар және оның руы 622 жылы Мәдинаға жасалған хижрадан (көшпенділік) кейін Мұхаммедке қосылды. Мұхаммед бірде: «Абу Дхаррдан да шыншыл адамды аспан көрген емес» деген. Бұл хадистерде баяндалған оқиғалардың жеңілдетілген нұсқасы сияқты көрінеді. Ерте ислам тарихшысы Мұхаммед ибн Джарир әл Табаридың сөзіне қарағанда, Әбу Дхарр исламға төртінші немесе бесінші болып кіргенін айтқан. Бірақ Саад бин Әби Уаққас та осылай мәлімдеген. Исламды қабылдаудың нақты ретін анықтау мүмкін болмаса да, ол өте ерте келуші болғанына еш күмән жоқ.

Мұхаммедтің дәуіріне дейінгі әскери жорықтар

Қағб ибн Умаир әл-Ғифари бастаған жорық кезінде оның ұлы Умаир әл-Ғифари қаза тапты. Осы жорықта Мұхаммед Бану Кудаа тайпасына шабуыл жасауға бұйрық берді, себебі Мұхаммед олардың мұсылмандық бекіністеріне шабуыл жасау үшін көптеген адамдар жиналғандығы туралы хабар алды. Жауап ретінде Мұхаммед Ду Карад басқарған үшінші жорықты Әбу Дхарр Ғифаридің ұлын әл-Габада өлтіргені үшін кек алу үшін жіберді.

Мұхаммедтің өлімінен кейін

Әбу Дәрр өзінің агитациясын Мединада Усманның Марван I-ге 500 000 дирхам, әл-Харит ибн әл-Хакамға 300 000 және мединалық Зейд ибн Табитке 647 жылы Ифрикияда қолға түскен олжаның хомстарынан 100 000 дирхам бергенінен кейін бастады. Содан кейін ол Құранның байлықты жинағандарды тозақ отымен қорқытатын аяттарын келтірді. Марван Усманға шағымданды, ол өзінің қызметшісі Натилді Әбу Дәррді ескертуге жіберді, бірақ бұл нәтижесіз болды. Усман біршама уақыт сабырлылық танытты, бірақ халифаның қатысуымен Әбу Дәрр Қағаб әл-Ахбарға ашулы сөздермен шабуыл жасады, ол Усманның мемлекеттік ақшаны пайдалануын қолдаған еді. Одан кейін Усман Әбу Дәррді сөкпек болды және оны Дамаскіге жіберді. Шиилердің бір дерегі бойынша, Мұхаммед пайғамбар осы қайғылы соңды Тәбук шайқасында болжаған, Абу Дәррдің түйесі ауырғандықтан немесе әлсіз болғандықтан артта қалғанда. Сонда ол түйеден түсіп, жүгін арқасына артып, қалған әскерге қосылу үшін жолға шықты. Мұхаммед оны көріп: "Әбу Дәрр, Алла саған рақымын жаусын! Сен жалғыз өмір сүресің, жалғыз өлесің және жалғыз жұмаққа кіресің!" – деді.

Сүннилердің көзқарасы

Көптеген хадистер (ауызша дәстүрлер) Әбу Дхаррға қатысты. Ол ертедегі, тақуа мұсылман ретінде және шыншылдығы мен тура сөйлеуімен ерекшеленген адам ретінде құрметке ие. Сунни дәстүрі бойынша, ол жоғары лауазымды болмаған, бірақ мұсылман қауымы, үмметіне бар күшімен қызмет еткен, сауатсыз бедуин болған. Ол Ғосман халифалығы тұсында Дамаскіде тұрып, мұсылмандардың Исламнан бұрылып, дүниелік ләззаттар мен құштарлықтардың артынан есіп бара жатқанын көрді. Бұл оны қатты қайғыға батып, жирендірді. Сондықтан Ғосман оны Мәдинаға шақырды, онда да адамдардың дүниелік игіліктер мен ләззаттарға ұмтылуы оны мазалады.