Кіріспе
Жоқ
BB+ (ішкі)
BB (шетелдік)
BBB (T&C бағалау)
Көрініс: Тұрақты
Moody's: Гватемаланың жан басына шаққандағы ЖІӨ Бразилияның шамамен үштен біріне тең. Гватемала экономикасы Орталық Америкадағы ең ірі экономика болып табылады. 2015 жылдан 2018 жылға дейін орташа есеппен 3,3 пайызға өсті. Дегенмен, Гватемала Латын Америкасы мен Кариб бассейніндегі ең кедей елдердің бірі болып қала береді, мұнда табыстың үлкен айырмашылығы және балалардың созылмалы нашар тамақтануы байқалады. Елде саяси тұрақсыздық, білікті жұмыс күшінің және инфрақұрылымның жетіспеушілігі байқалады. Ол ЖІӨ-нің шамамен оннан бір бөлігін құрайтын ақша аударымдарына тәуелді. 1996 жылғы бейбіт келісім 36 жылға созылған Гватемала азамат соғысын аяқтады және шетелдік инвестицияларға үлкен тосқауылды жойды. Содан бері Гватемала маңызды реформалар мен макроэкономикалық тұрақтандыруды жүзеге асырып келеді. 2006 жылғы 1 шілдеде АҚШ пен Гватемала арасында Орталық Америка еркін сауда келісімі (CAFTA) күшіне енді. Бұл экспорттық секторға инвестициялардың артуына ықпал етті. Кірістердің бөлінуі әлі де өте теңсіз, халықтың 12 пайызы халықаралық кедейлік шегінен төмен деңгейде өмір сүреді. Гватемаланың АҚШ-тағы үлкен экспатрианттар қауымдастығы оны Орталық Америкадағы ең көп ақшалай аударымдар алатын елге айналдырды. Бұл ағындар сыртқы табыстың маңызды көзі болып табылады, экспорттың шамамен үштен екісіне тең. Гватемаланың 1990 жылғы ішкі жалпы өнімі 19,1 миллиард долларға бағаланды, нақты өсім шамамен 3,3 пайызға төмендеді. Он жыл өткен соң, 2000 жылы ол 1 пайыздан 4 пайызға дейін өсті, ал 2010 жылы Дүниежүзілік банк мәліметінше, 3 пайызға дейін төмендеді. 1996 жылдың желтоқсан айындағы соңғы бейбіт келісім Гватемаланың қарқынды экономикалық өсімге жақсы мүмкіндіктерге ие болуына мүмкіндік берді. Гватемала экономикасының басым бөлігі жеке секторға тиесілі, ол ЖІӨ-нің шамамен 85 пайызын құрайды. Оның өндірісінің көп бөлігі жеңіл құрастыру және тамақ өңдеуден тұрады, ол ішкі, АҚШ және Орталық Америка нарықтарына бағытталған. 1990 жылы әйелдердің еңбекке қатысу деңгейі 42 пайызды құрады, кейін 2000 жылы 1 пайызға өсіп 43 пайызға, ал 2010 жылы 51 пайызға жетті. Ерлер үшін 1990 жылы еңбекке қатысу деңгейі шамамен 89 пайызды құрады, 2000 жылы 88 пайызға төмендеді, ал 2010 жылы 90 пайызға дейін өсті (Дүниежүзілік банк). Ерлердің өзін-өзі жұмыспен қамту деңгейі шамамен 50 пайызды құрайды, ал әйелдер үшін бұл көрсеткіш шамамен 32 пайызды құрайды (Pagàn 1). Соңғы жылдары туризм, текстиль, киім және қысқы көкөністер, жемістер және кескіш гүлдер сияқты дәстүрлі емес ауыл шаруашылығы өнімдерінің экспорты өркендеді, ал қант, банан және кофе сияқты дәстүрлі экспорт экспорттық нарықтың үлкен бөлігін құрайды. Соңғы жиырма жылда тауарлар мен қызметтер экспортының үлесі ауытқып келді. 1990 жылы ол 21 пайызды құрады, ал 2000 жылы 20 пайызды құрады. 2010 жылы ол қайтадан 26 пайызға дейін өсті. Екінші жағынан, тауарлар мен қызметтер импортының деңгейі үздіксіз өсіп келеді. 1990 жылы тауарлар мен қызметтер импорты шамамен 25 пайызды құрады. 2000 жылы ол 4 пайызға өсіп 29 пайызға жетті, ал 2010 жылы 36 пайызға дейін өсті. Көші-қон Гватемаладағы тағы бір маңызды фактор. Сесилия Мендживардың сөзіне сәйкес, ақша аударымдары "экономиканың орталық бөлігі болып табылады". 2004 жылы Гватемалаға ерлердің АҚШ-қа көшіп келуінен түскен ақшалай аударымдар шамамен 97 пайызды құрады (Menjivar 2). АҚШ елдің ең ірі сауда серіктесі болып табылады, ол Гватемала импортының 36 пайызын қамтамасыз етеді және оның экспортының 40 пайызын алады. Мемлекеттік сектор шағын және қысқарып келеді, оның бизнес қызметі коммуналдық қызметтермен шектеледі - олардың кейбіреулері жекешелендірілді, порттар мен әуежайлар және дамуға бағытталған бірнеше қаржы институттары. Гватемала 2000 жылдың қазанында АҚШ-тың Кариб бассейні сауда және әріптестік туралы заңына (CBTPA) сәйкес экспорттық сауда жеңілдіктерін алуға сертификатталды және АҚШ-тың жалпыластырылған преференциялар жүйесі (GSP) жеңілдіктеріне қол жеткізеді. Алайда, жұмысшылардың құқықтарын қорғау мәселелеріне байланысты Гватемаланың ҚТКБЖ және ЖСЖ бойынша жеңілдіктері қазір қаралып жатыр. Елдің басым бөлігі кедей, халықтың 49 пайызы ауылдық жерлерде тұрады. Гватемала байлық, активтер мен мүмкіндіктердің айқын теңсіз таралуымен сипатталады: 2000 және 2014 жылдар аралығында ауылдағы кедейлік 74,5 пайыздан 76,1 пайызға дейін өсті, ал ауылдағы өте кедейлік 23,8 пайыздан 35,3 пайызға дейін өсті. Жастар мен жергілікті қауымдар ең осал топтар. Жалпы халықтың шамамен 40 пайызын құрайтын жергілікті халық арасында кедейлік деңгейі шамамен 80 пайызды құрайды. Гватемала үшін теңсіздікке түзету жасалған адам даму индексі (IHDI) 0,481 (2019 жылғы мәліметтер) құрайды, бұл Латын Америкасының орташа көрсеткі...
BB (Foreign)
BBB (T&C Assessment)
Outlook: Stable
Moody's: Guatemala's GDP per capita is roughly one third of Brazil's. The Guatemalan economy is the largest in Central America. It grew 3.3 percent on average from 2015 to 2018. However, Guatemala remains one of the poorest countries in Latin America and the Caribbean, having highly unequal incomes and chronically malnourished children. The country is beset by political insecurity, and lacks skilled workers and infrastructure. It depends on remittances for nearly one tenth of the GDP. The 1996 peace accords ended the 36 years long Guatemalan Civil War, and removed a major obstacle to foreign investment. Since then Guatemala has pursued important reforms and macroeconomic stabilization. On 1 July 2006, the Central American Free Trade Agreement (CAFTA) entered into force between the United States and Guatemala. It has since spurred increased investment in the export sector. The distribution of income remains highly unequal, with 12% of the population living below the international poverty line. Guatemala's large expatriate community in the United States, has made it the top remittance recipient in Central America. These inflows are a primary source of foreign income, equivalent to nearly two thirds of exports. Guatemala's gross domestic product for 1990 was estimated at $19.1 billion, with real growth slowing to approximately 3.3%. Ten years later, in 2000, it rose from 1 to 4% and by 2010 it had fallen back to 3%, according to the World Bank. The final peace accord in December 1996 left Guatemala well positioned for rapid economic growth. Guatemala's economy is dominated by the private sector, which generates about 85% of GDP. Most of its manufacturing is light assembly and food processing, geared to the domestic, U. S., and Central American markets. In 1990 the labor force participation rate for women was 42%, later increasing by 1% in 2000 to 43% and 51% in 2010. For men, the labor force participation rate in 1990 was about 89%, decreased to 88% in 2000, and increased up to 90% in 2010 (World Bank). Self employment for men is about 50%, while the rate for women is about 32% (Pagàn 1). Over the past several years, tourism and exports of textiles, apparel, and nontraditional agricultural products such as winter vegetables, fruit, and cut flowers have boomed, while more traditional exports such as sugar, bananas, and coffee continue to represent a large share of the export market. Over the past twenty years the percentage of exports of goods and services has fluctuated. In 1990 it was 21% and in 2000, 20%. It increased again in 2010 to 26%. On the other hand, its level of imports of goods and services has continually increased. In 1990 its imports of goods and services was about 25%. In 2000 it increased by 4% up to 29%, and in 2010 it increased up to 36%. Migration is another important avenue in Guatemala. According to Cecilia Menjivar, remittances are "central to the economy." In 2004 remittances to Guatemala from men's migration to the U. S. accounted for approximately 97% (Menjivar 2). The United States is the country's largest trading partner, providing 36% of Guatemala's imports and receiving 40% of its exports. The government sector is small and shrinking, with its business activities limited to public utilities—some of which have been privatized—ports and airports and several development oriented financial institutions. Guatemala was certified to receive export trade benefits under the United States' Caribbean Basin Trade and Partnership Act (CBTPA) in October 2000, and enjoys access to U. S. Generalized System of Preferences (GSP) benefits. Due to concerns over serious worker rights protection issues, however, Guatemala's benefits under both the CBTPA and GSP are currently under review. The country is predominantly poor, with 49 percent of the population living in rural areas. Guatemala is characterized by a markedly unequal distribution of wealth, assets, and opportunities: between 2000 and 2014, rural poverty increased from 74.5 to 76.1 percent, while extreme rural poverty increased from 23.8 to 35.3 percent. Young people and indigenous communities are the most vulnerable. Among indigenous people, who comprise almost 40 percent of the total population, the poverty rate is approximately 80 percent. The Inequality adjusted HDI (IHDI) index for Guatemala is 0.481 (Data from 2019), below the average for Latin America (0.596) and distant from the countries with very high human development (0.800).
Гватемаладағы экономикалық даму және кедейлік
1990 жылдан 2018 жылға дейін Гватемаланың жылдық ЖІӨ өсімі шамамен 3,5% құрады. Гватемаладағы ең ірі экономикалық секторлар – өндіріс (20%), сауда (18%), жеке қызметтер (14%) және ауыл шаруашылығы (12%) болып табылады. Елдің экономикалық құрылымы ауыл шаруашылығы секторында төмендеу үрдісін көрсетуде. Гватемала Орталық Америкадағы үшінші ірі ел. Бұл елде байлар мен кедейлер арасындағы теңсіздік өте жоғары, сонымен қатар кедейлік деңгейі де әлемдегі ең жоғары көрсеткіштердің біріне жатады. 2006 жылы халықтың 54% кедейлік шегінен төмен деңгейде өмір сүрді, ал 2011 жылы – 54%. Біріккен Ұлттар Ұйымының Даму Бағдарламасының (БҰҰДП) мәліметінше, көп өлшемді кедейлік индексі (МКИ), білім, денсаулық сақтау және тұрмыс деңгейі тұрғысынан бір отбасыдағы бірнеше кемшіліктерді қарастырады. 2011 жылы халықтың 25,9% бірнеше кемшіліктерге тап болса, ал тағы 9,8% осындай кемшіліктерге ұшырау қаупінде болды.
Кедей әйелдер мен ақы төленбейтін жұмыс
2010 жылы Гватемалада әйелдердің 31% сауатсыз болды. Гватемаланың ауылдық аймақтарында халықтың 70,5% кедейлікте өмір сүреді; әйелдер ең шеткерлі ауылдық жерлерде кедей болуға бейім. Гаммедж пікірінше, кедей отбасыларда әйелдер ерлерге қарағанда үй шаруасына көбірек араласады, сондай-ақ үй шаруашылығын ұстау, әлеуметтік өндіріс және күтім жұмыстарын көбірек атқарады. Сол сияқты, Бенерия әйелдер ауыр еңбек етеді, бірақ оларға еңбекақы төленбейді және әйелдердің орнына басқа жұмысқа қатысу мүмкіндігінен айырылу себебіндей мүмкіндік шығыны бар екенін айтады. Ақысыз үй шаруашылығы жұмысы үйдің мүшелерінің санымен, орналасқан жерімен және ақылы жұмыспен қамту мүмкіндігімен байланысты. Әйелдердің жалақысы ерлерге қарағанда шамалы төмен, көптеген мамандықтарда ерлер жалақысының 97% көлемінде табыс табады. 2013 жылғы Еңбек департаментінің (DOL) баяндамасында «Гватемалада балалардың еңбекке тартылатын, оның ішінде үй шаруашылығы, кен өндіру, карьер және құрылыс сияқты салалардағы еңбек құқықтарын бұзуға бағытталған мемлекеттік бағдарламалар жетіспейді» делінген. 2014 жылдың желтоқсанында Департаменттің Бала еңбегі немесе мәжбүрлі еңбекпен өндірілген тауарлар тізіміне осындай жағдайларда өндірілген, негізінен ауыл шаруашылығы өнімдері, атап айтқанда брокколи, кофе, жүгері және қант қамышы кірді. Баяндамаға сәйкес, Гватемалада фейерверк және құрылыс материалдарын өндіруде де бала еңбегі пайдаланылған.
Макилалар
Гватемала экономикасының ең маңызды факторларының бірі – Гватемаланың таулы аймақтарындағы корейліктерге тиесілі макила фабрикаларының көп саны. Кореялық кәсіпкерлер үлкен еңбек күшіне, төмен капиталға және біліктіліктің аз деңгейіне байланысты сатып алушыға бағытталған тауар тізбегі процесін қабылдады. Корея Гватемала өнеркәсібіне және жұмысшыларына, негізінен АҚШ-та орналасқан көптеген сатып алушыларға дайын өнімдерді жеткізуге жауапты қосалқы мердігерлер арқылы ұсынылады. Сатып алушылардың арасында Macy's және JCPenney, сондай-ақ Liz Claiborne, OshKosh және Tracy Evans сияқты брендтер бар. Алғашқы өндірістер 1980 жылдары басталды. Бастапқыда жұмысшылар зауыттағы жаңа жұмыс орындарына үміт артты, себебі бұл оларға ауыл шаруашылығынан алыс, жаңа және заманауи әлемге көшуге мүмкіндік беретіндей болды. Алайда, зауыттарда жұмысшылардың арқасы ауырып, тігін машиналарын алдында арқасы жоқ тақтарда сағаттап отыруға мәжбүр болды. Жұмысшылар әдетте таңғы сағат 7-де жұмысқа келіп, түскі астың үзілісін сағат 12-де алып, кешкі сағат 7-ге немесе 8-ге дейін жұмыс істеуі керек еді. Макила фабрикаларындағы жұмысшылардың шамамен 70%-ы әйелдерден құралды. Бірнеше жыл өткен соң үлкен айналым болды. Жұмысшылар стресс, жаман қарым-қатынас, жалақының аздығы және т.б. себептерге байланысты макила фабрикаларын тастай бастады. 2024 жылғы заңнамалық база – экспорттық қызметті және макилаларды дамытуды қолдау туралы заң. Бұл заң негізінен киім және тоқыма саласына, сондай-ақ байланыс орталықтары мен бизнес-процестерді аутсорсингтік (BPO) компаниялары сияқты қызметтер экспорттаушыларына бағытталған. Үкімет осы екі сектордағы инвесторларға 10 жылға табыс салығынан босатуды ұсынады. Бұған қоса, импортталатын машиналар мен жабдықтарға баж салығы мен қосылған құн салығынан босату, сондай-ақ өндіріс материалдарын, үлгілерді және қаптама материалдарын импорттауға баж салығы мен салықты бір жылға тоқтату қарастырылған.
2009 жылғы азық-түлік дағдарысы
2009 жылдың қыркүйек айында Гватемала президенті Альваро Колом азық-түлік пен дұрыс тамақтанудың жетіспеушілігін ұлттық төтенше жағдай деп жариялады. Колом бұл жағдайдың ауыр құрғақшылық пен жаһандық жылынудың салдарынан туындағанын, олардың ішкі азық-түлік қорын азайтып, Гватемаланың азық-түлік импорттау мүмкіндігін шектегенін, сондай-ақ әлемдік қаржы дағдарысының да әсер еткенін айтты. Колом үкіметтің халықаралық қауымдастықтан шұғыл түрде азық-түлік көмегі сұрайтынын мәлімдеді. 2009 жылы бірқатар халықаралық ұйымдар Гватемаланың ағымдағы экономикалық жағдайына алаңдаушылық білдірді. Біріккен Ұлттар Ұйымының Дүниежүзілік азық-түлік бағдарламасы (WFP) және Дүниежүзілік банк мынадай мәліметтерді ұсынды:
Гватемалада созылмалы нашар тамақтану деңгейі әлемде төртінші орында, ал Батыс жарты шарда ең жоғары көрсеткішті құрайды. Гватемала халқының шамамен 75% пайызы кедейлік шегінен төмен өмір сүреді, яғни олардың табысы негізгі тауарлар мен қызметтерді сатып алуға жеткіліксіз. Халықтың шамамен 58% ең төменгі кедейлік шегінен төмен табысқа ие, бұл көрсеткіш негізгі азық-түлік себетін сатып алуға қажетті сома ретінде анықталады. Гватемалалық 5 жасқа дейінгі балалардың шамамен 50% созылмалы нашар тамақтанудан зардап шегеді. Елдің таулы аймақтарында, көптеген үнді тайпалары тұрады, 5 жасқа дейінгі балалардың 70% нашар тамақтанады. Ауыл шаруашылығы Гватемала экспортының 60% құрайды және еңбекке қабілетті халықтың 50% астамын жұмыспен қамтиды. 2018 жылы Гватемала 35,5 миллион тонна қант қамышы (әлемдегі 10 ірі өндірушінің бірі) және 4 миллион тонна банан (әлемдегі 15 ірі өндірушінің бірі) өндірді. Сонымен қатар, сол жылы 2,3 миллион тонна пальма майы, 245 мың тонна кофе, 1,9 миллион тонна жүгері, 623 мың тонна қарбыз, 312 мың тонна ананас, 564 мың тонна картоп, 349 мың тонна каучук, 331 мың тонна қызанақ, 253 мың тонна бұршақ, 124 мың тонна авокадо, 124 мың тонна лимон, 177 мың тонна апельсин, 120 мың тонна гүлдік капуста мен брокколи, 93 мың тонна папайя, 107 мың тонна дәнды қарбыз, 98 мың тонна морковь, 75 мың тонна кәдімгі қарбыз, 84 мың тонна салат пен чикорий, 38 мың тонна кардамон және басқа да ауыл шаруашылығы өнімдері өндірілді.
Гватемаланың ауыл жеріндегі электр инфрақұрылымы
Гватемалада электр энергиясына қолжетімділіктің жетіспеушілігі ауылдық жерлерде шоғырланған, бірақ қала шеткерінің бейресми елді мекендерінде де есептегіштердің болмауы жиі кездеседі. Гватемаланың азаматтық соғыстан кейінгі ауылдық жерлерде электрмен жабдықталуды жақсартуға жасаған әрекеттері Ауылдық электрлендіру жоспары (испан тілінде: PER) аясында жүргізілді, бұл – Үкіметтің Білім және Кен істері министрлігі (Mineduc) мен жекеменшік электр компаниялары арасындағы мемлекеттік-жекеменшік серіктестік. 2000-2011 жылдар аралығында PER Гватемаладағы үнді еместердің (62-дан 82 пайызға) және үнді халқының (48-ден 70 пайызға) үй шаруашылықтарында электр желісіне қосылу деңгейін жақсартты. Ауылдық тұтынушылардың төмен қуат пайдалануы электр компаниялары үшін көбінесе тиімді емес. Гватемала Конгресі 1996 және 2007 жылдары жаңа су электр станцияларын салу жоспарлау процесін жаңартты (93-96 Декрет, «Электр энергиясы туралы жалпы заң»), бұл жобаны жүзеге асырушыларға, әсіресе қоршаған ортаға әсерді бағалау (ЭҚБ) саласында үлкен өкілдік берді. Гватемалада 2009-2014 жылдар аралығында жүргізілген зерттеу көрсетті, жеке құрылыс фирмалары ауылдық үнді халқының құқықтары туралы, олардың жобаларына қатысты мәселелер туралы көбінесе білмейді. Фирмалар әдетте ЭҚБ жүргізу және әсер еткен қауымдастықтармен байланыс орнату үшін консультанттарды жалдайды. Дегенмен, консультанттар көбінесе ауылдық қауымдастықтарды ұсынылып отырған жобалардың салдары туралы толыққанды хабардар етуге мүдделі емес. Керісінше, консультанттар гидроэлектрлік жобаларды іске асыруға келісім алу үшін пара беру және манипуляцияға жиі жүгінеді. Үкімет ішіндегі адамдар ЭҚБ дұрыс жүргізілмесе де, оны мақұлдауға ішкі қысым бар екенін айтады, бұл Гватемаланың энергиялық болашағы туралы көзқарасы халықтың бір бөлігінің мүддесінен басым болуы мүмкін екенін көрсетеді.