Мехреган – ежегодный иранский и зороастрийский праздник в честь Мифры, божества дружбы и любви. История праздника уходит корнями в империю Ахеменидов и Сасанидов.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мереган немесе Жашн-е-Мер (Митра фестивалі) – зороастризм және иран фестивалі, достық, махаббат және сүйіспеншілікке жауапты жазат Митраның (Мер) құрметіне арналған.
Zoroastrian and Iranian festival
Mehregan or Jashn e Mehr ( Mithra Festival) is a Zoroastrian and Iranian festival celebrated to honor the yazata Mithra (Mehr), which is responsible for friendship, affection and love.
Атауы
"Мереган" орта парсы тіліндегі Mihrakān/Mihragān атауынан шыққан, ал ол көне парсы тіліндегі Mithrakāna сөзінен туындаған.
"Mehregan" is derived from the Middle Persian name Mihrakān/Mihragān, itself derived from Old Persian Mithrakāna.
Кіріспе
Мереган – ирандықтардың зороастризм дініндегі Митра жазатының (періштелік құдай) құрметіне өткізілетін мереке. Ахеменид империясы тұсында (б.з.д. 330–550 жылдар) парсы патшасының армян поддандылары оған Мехреган мерекесінде жыл сайын 20 000 жылқы сыйлаған. Сасанид империясы кезінде (224–651) Мехреган Наурыздан кейінгі екінші маңызды мереке болды. Осы екі мереке Иран патшалығының рөлімен тығыз байланысты болғандықтан, Сасани билеушілері көбінесе Мехреган немесе Наурыз күні таққа отырған. Әл-Бирунидің 11 ғасырдағы «Астрология өнерінің негіздері туралы нұсқаулар» кітабында (233-бет) астроном: «Кейбір адамдар күзді жаздан артық жақсы көретіндей, Михраганды [Наурыздан, яғни Жаңа жыл күні / Көктемгі күн мен түн теңелуінен] артық көреді» деп жазған. Бируни басқа мереке күндерін айтқандағыдай, Мехрганды (автордың араб тіліндегі «ха әл-миржан») сипаттағанда да, ирандық фольклордан алынған оқиғаның бір бөлігімен байланыстырып, жергілікті әңгімелерді қайталайды: Осы күні Ферейдун зұлым Захақты жеңіп, оны Дамаванд тауына қамаған. Бұл аңыздың фрагменті Мехрганды Наурызбен байланыстыратын үлкен циклдің бір бөлігі болып табылады; Дахак Жамшидті жеңген (аңыздарда ол Наурызды немесе Жаңа жылды құрған адам ретінде танылады), ал Ферейдун Захақты жеңіп, тепе-теңдікті қалпына келтірген. Бируни Мехрганның көктем/күз, егін себу/егін жинау және туу/қайта туу циклымен байланысын да байқаған, өйткені ол атап көрсеткендей, «олар Михраганды қайта тірілудің және әлемнің соңының белгісі деп санайды, себебі Михраганда өсетін нәрсе толық пісіп, кемелге жетеді».
Mehregan is an Iranian festival honoring the Zoroastrian yazata (angelic divinity) Mithra. Under the Achaemenid Empire (330–550 BC), the Armenian subjects of the Persian king gave him 20,000 horses every year during the celebration of Mehregan. Under the Sasanian Empire (224–651), Mehregan was the second most important festival, falling behind Nowruz. Due to these two festivals being heavily connected with the role of Iranian kingship, the Sasanian rulers were usually crowned on either Mehregan or Nowruz. In al Biruni's eleventh century Book of Instructions in the Elements of the Art of Astrology (233), the astronomer observed that "some people have given the preference to Mihragān [over Nowruz, i. e. New Year's day/Spring Equinox] by as much as they prefer autumn to spring." As Biruni also does for the other festival days he mentions, he reiterates a local anecdotal association for his description of Mehrgan (ha al mirjan in the author's Arabic parlance) with a fragment of a tale from Iranian folklore: On this day, Fereydun vanquished the evil Zahhak and confined him to Mount Damavand. This fragment of the legend is part of a greater cycle that ties Mehrgan with Nowruz; Dahak vanquished Jamshid (who the legends have as the one establishing Nowruz or New Year's Day), and Fereydun vanquishes Zahhak, so restoring the balance. The association of Mehrgan with the polarity of spring/autumn, sowing/harvest and the birth/rebirth cycle did not escape Biruni either, for as he noted, "they consider Mihragān as a sign of resurrection and the end of the world, because at Mihragān that which grows reaches perfection."
Ежелгі заманда
Персепольде Мехрған сән-салтанатпен тойланды. Бұл егін жинау уақыты ғана емес, сонымен қатар салықтар жиналатын кез болатын. Персия империясының әртүрлі аймақтарынан келген адамдар патшаға сыйлықтар әкеліп, мерекелік көтеріңкілікке үлес қосты. Исламға дейінгі және Исламның алғашқы кезеңдерінде Мехрған, Наурыз сияқты әсемдік пен салтанатпен тойланды. Адамдар патшаларына және бір-біріне сыйлықтар жіберу немесе сыйлау дәстүрі болған. Байлар көбінесе алтын мен күміс монеталар сыйласа, батырлар мен жауынгерлер аттар сыйлаған, ал қалғандары өздерінің қаржылық мүмкіндіктеріне қарай сыйлықтар берген, тіпті қарапайым алма да сыйлаған. Мүмкіндігі барлар кедейлерге сыйлықтармен көмектескен. Патша сарайына әкелінген он мыңнан астам алтын монетасы тіркелген. Егер сыйлық сыйлаған адамға кейіннен ақша қажет болса, сарай сыйлық сомасын екі есе қайтарған. Патшалар жылына екі рет халықты қабылдаған: бір рет Наурыз күні, екінші рет Мехрған күні. Мехрған тойында патша жүн шапан киіп, жазғы киімдерін сыйға таратқан. Иранға моңғолдар шапқаннан кейін Мехрған мерекесінің мәні төмендеді. Язд және Керман зороастрийлері Мехрғанды әсемдікпен тойлауды жалғастырды.
Mehrgān was celebrated in an extravagant style at Persepolis. Not only was it the time for harvest, but it was also the time when the taxes were collected. Visitors from different parts of the Persian Empire brought gifts for the king all contributing to a lively festival. During pre Islamic and early Islamic Iran, Mehrgān was celebrated with the same magnificence and pageantry as Nowruz. It was customary for people to send or give their king, and each other, gifts. Rich people usually gave gold and silver coins, heroes and warriors gave horses while others gave gifts according to their financial power and ability, even as simple as an apple. Those fortunate enough would help the poor with gifts. Gifts to the royal court of over ten thousand gold coins were registered. If the gift giver needed money at a later time, the court would then return twice the gift amount. Kings gave two audiences a year: one audience at Nowruz and other at Mehregān. During the Mehregān celebrations, the king wore a fur robe and gave away all his summer clothes. After the Mongol invasion of Iran, the feast celebration of Mehrgān lost its popularity. Zoroastrians of Yazd and Kermān continued to celebrate Mehrgān in an extravagant way.
Қазіргі уақытта
2022 жылдың 2 қазанында, Мереган мерекесімен бірге, Иранның әртүрлі өңірлерінде бірнеше салтанатты шаралар өтті. Бұл шаралар Тегеран, Язд, Күрдестан, Батыс Әзірбайжан, Занжан, Систан және Белуджистан, Исфахан, Бушер, Солтүстік Хорасан және Гүлестан облыстарында ұйымдастырылды.
On October 2, 2022, which coincided with Mehregan, there were series of ceremonies conducted across Iran. These ceremonies were involved in the provinces of Tehran, Yazd, Kordestan, West Azerbaijan, Zanjan, Sistan and Baluchestan, Isfahan, Bushehr, North Khorasan, and Golestan.
Күннің негізі
Жоғарыда айтылғандай, Мехржан – есім күні тойы. Бұл есім күні тойлары – белгілі бір періштеге немесе жақсы қасиетке арналған күн мен айдың аты бір-бірімен сәйкес келетін күні тойланатын мерекелер. Шындығында, исламнан бұрын зороастризм дінін ұстанған парсыларда айлар 30 күндік болған, яғни әр айдың әр күніне жеке атау болған, соның ішінде 12 күннің атауы 12 айдың атауымен бірдей болған. Күннің аты айдың атына сәйкес келсе, сол күн тойланған.
As noted above, Mehrgān is a name day feast. These name day feasts are festivals celebrated on the day of the year when the day name and month name dedicated to a particular angel or virtue intersect. Indeed, Zoroastrian Persians before Islam had 30 days months, which means that each day in a month had a different name, with 12 of the days also being names of the 12 months. The day whose name corresponded to the name of the month was celebrated.