Әлжірлік суфи көшбасшысы Әхмед Тижани (1735-1815)

Кіріспе

Алжир суфилік көшбасшысы (1735–1815)

Абу әл-Аббас Ахмад ибн Мұхаммед ат-Тижани немесе Ахмет Тижани (أحمد التجاني, 1735–1815) – алжирлік шариф, Тижания тариқасын (суфилік орденін) негіздеген.

Өмір

Тиджани 1735 жылы Айн-Мадиде Мұхаммед әл-Мухтардың ұлы болып дүниеге келді. Ол өзінің тегін берберлер дәстүрі бойынша анасының тайпасы – Тижанияға дейін жегізді. Он алты жасында Тиджани обадан екі ата-анасынан айырылды. Ол кезде ол үйленген еді. Айн-Мадиде Мұхаммед Баафийядан Құранды оқыды, сондай-ақ Халил ибн Исхақ әл-Жундидің Маликі мектебінің қағидалары бойынша жазылған ислам құқығы жөніндегі еңбектерін зерттеді. Әбу әл-Қасим әл-Кушайридің "Рисала ила әс-суфийя" атты кітабын да оқыды. 1757 жылы Тиджани өз ауылын тастап Феске кетті. Фесте ол үш суфи орденіне – Қадирия, Насирия және Ахмад әл-Хабиб ибн Мұхаммедтің тарикасына қосылды. Фесте ол рухани аян (фатх) алатынын айтқан көрушімен кездесті. Содан кейін ол Әл-Абиадқа сабақ беру үшін кетіп, бес жыл сол ауылда тұрды. 1772 жылы хаж жасау және суфи өмір салтын іздеу үшін Меккеге сапар шекті. Сапарында Азвауиде Халвати орденіне қабылданды. Кейін Тунисте бір жыл сабақ берді. Тунистен Мысырға кетіп, Каирде Халвати орденінің шейігі Махмуд әл-Курдимен кездесті. 1773 жылдың соңында Тиджани Меккеге жетіп, хаж рәсімдерін орындады. Суфи өмір салтын іздеу барысында шейх Ахмад Абдулла әл-Хиндимен кездесті, ол өз қызметшісінен басқа ешкімді көре бермейтін. Сондай-ақ Халвати орденінің Саммания тармағының негізін қалаушы Абд Карим әл-Самманмен де кездесті. Әл-Самман Тиджаниге оның аймақтағы суфи ордендерінің ішіндегі басты құтб (полюс) немесе ғалым болатынын айтты. Тиджани Меккеден қайтып Каирге оралды, онда әл-Курдиден Халвати орденін уағыздауға бата алды. Каирден Тлемсенге бірнеше жылға қоныс аударды. Кейін Тиджани Эль-Байядтан оңтүстікке қарай 75 шақырым қашықтықта орналасқан Буссемгунға қоныстанды. Дәл сол жерде Тиджани пайғамбардан аян алып, жаңа суфи орденін құруды тапсырды. Ол бұрынғы суфи ордендерімен байланысын үзді және Мұхаммед пайғамбардан келген құдайлық нұсқаулар алғанын мәлімдеді. Осылайша, 1781 жыл Тиджания орденінің басталуын білдірді. Тиджани ордені Әби Самгунның төңірегіндегі шөлді аймақтарда тез арада танымал болды. Шейх Тиджани Әби Самгунда он бес жылға жуық өмір сүрді. 1796 жылы Феске сапар шекті. Фесте Тиджаниді Марокко сұлтаны Маулай Сулейман жақсы қарсы алды. Сулейман басқа суфи ордендерін ұнатпаса да, Тиджаниге үй берді және оны өзінің ғалымдар кеңесінің мүшесі етіп тағайындады. Бастапқыда Тиджани намаз оқу үшін Маулай Идрис мешітін таңдады, бірақ Тиджания орденінің рәсімдерін өз үйінде орындады. Кейіннен Тиджани өзінің жеке зауиясын салды. Фесте ол өзінің сенімді көмекшілерін ордені туралы хабарды таратуға жіберді. Әбу Хафс Абдул Рахман сияқты сенімді көмекшілер Оран мен Алжирге, ал Абдул Салам әл-Вагири Алжирдің Константин қаласына жіберілді. Білімді жандар арасынан мұқаддамдар тағайындалды, соның ішінде Мұхаммед Фуадир әл-Абдаллави Тунистің Жарид ауданында және Мұхаммед әл-Хафиз Мавританияда. Тиджани өзіне Кутб әл-Актаб (Полюс полюстері) және Хатм әл-Валая әл-Мухаммедия (Мұхаммедтің қасиеттілігінің мөрі) деген атақтар берді.

Tijani was born in 1735 in Ain Madi, the son of Muhammad al Mukhtar. He traced his descent according to the Berber custom, to his mother's tribe, Tijania. When he was sixteen, Tijani lost both parents as a result of a plague. By then he was already married. He learned Quran under the tutelage of Mohammed Ba'afiyya in Ain Madi and also studied Khalil ibn Ishaq al Jundi's Islamic jusrispudence works that were written under Malikite rites. He also studied Abū al Qāsim al Qushayrī's Risala ila al sufiyya. In 1757, Tijani left his village for Fez. While there, he joined three Sufi brotherhoods, the Qadiriyya, the Nasiriyya, and the tariqa of Ahmad al Habib b. Muhammed. In Fez, he met a seer who told him he would achieve spiritual revelation (fath). Thereafter, he left Fez to teach at al Abiad, spending five years at the village. In 1772, he began a journey to Mecca for hajj and to seek a Sufi way of life. During his journey, he was initiated into the Khalwati order at Azwawi. He later taught for a year at Tunis where he achieved some success. He left Tunis for Egypt where he met Mahmud al Kurdi of the Khalwati order in Cairo. Tijani reached Mecca in late 1773 and performed hajj rites. In his quest to seek a Sufi way of life, he met Sheikh Ahmad Abdullah El Hindi, who rarely saw people except for his servant. He also met Abd karim al Sammman, founder of the Sammaniyya branch of Khalwati. Al Samman told Tijani he will become a dominant qutb (pole) or scholar within the Sufi orders in the region. Tijani left Mecca and returned to Cairo where he got al Kurdi's blessing to preach the Khalwatiyya order. From Cairo he settled at Tlemcen for a couple of years. Tijani later settled at Boussemghoun, an oasis seventy five miles south of El Bayadh. It was at Samghun that Tijani received a vision from the prophet who told him to start a new Sufi order. He left his previous affiliations with other Sufi orders and claimed divine instructions from prophet Mohammed, Thus, the year 1781 marks the beginning of the Tijaniyya order. Tijani's order soon gained attraction in the desert regions surrounding Abi Samghun. Shaykh Tijani lived in Abi Samghun for about fifteen years. In 1796 he went to Fez. In Fez, Tijani was well received by Mawlay Sulayman, the Moroccan Sultan. Though Sulayman disliked other Sufi orders, he provided Tijani a house and appointed him as a member of his learned council. At first, Tijani chose the mosque of Mawlay Idris to pray but performed the rites of the Tijani order in his house. Tijani later built his own zawiya. In Fez, he sent his trusted aides to spread the word of his order. Trusted aides such as Abu Hafs' Abdul Rahman was sent to Oran and Algiers and Abdul Salam al Waghiri to Constantine, Algeria. Further muqaddams were appointed among learned converts including Muhammad Fuwadir al Abdallawi in the Jarid district of Tunisia and Muhammed al Hafiz in Mauritania. Tijani assigned to himself the title of Qutb al Aqtab (or the Pole of the Poles) and Khatm al Walayya al Muhammadiyya (or the Seal of Muhammadan Sainthood).

Қасиеттілік мөрі

Пайғамбарымыздан (с.ғ.с.) ағып жатқан нығметтер пайғамбарлардың жаратылысымен қабылданады, ал пайғамбарлардың жаратылысынан ағып, шығатын барлық нәрсе – менің жаратылысыммен қабылданады. Менен ол, әлемнің жаратылуынан бастап, қиямет сарыны естілгенге дейін, барлық жаратылыстарға таратылады. "Ешбір әулие Алладан су ішпейді немесе су беруге шақырылмайды, біздің мұхитымыздан басқа, әлемнің жаратылуынан бастап, қиямет сарыны естілгенге дейін." – деді. "Пайғамбарымыздың рухы мен менің рухым осылай" – деп екі саусағымен, бас бармақ пен ортақ саусағымен көрсетті. "Оның рухы елшілер мен пайғамбарларды қолдайды, ал менің рухым – полярлардың, даналардың, әулиелердің, мәңгілікке дейін (минә әл-азалал-ила-абад) қолдайды." "Менің осы екі аяғым Алланың әрбір әулиесінің мойнында, Адам атаның заманынан бастап, қиямет сарыны естілгенге дейін." "Біздің Алланың алдындағы мәртебемізге ешбір әулие жете алмайды, оған ешкім жақындаса да, мәртебесі үлкен немесе кішкентай болсын. Әлем жаратылғаннан бері, қиямет сарыны естілгенге дейін, барлық әулиелердің арасында маған тең болатын ешкім жоқ."