Кіріспе

Шри-Ланканың Галле қаласындағы Ұлттық теңіз мұражайы немесе Ұлттық теңіз археологиясы мұражайы Галле бекінісі ішінде орналасқан. Ол алғаш рет 1992 жылғы 9 мамырда жұртшылыққа ашылды және Галле бекінісінің Ескі қақпасының үстіндегі 1671 жылғы голланд қоймасында орналасқан. Музей орналасқан ғимарат 2004 жылғы 26 желтоқсандағы цунамидің әсерінен зардап көрмесе де, оған жақын орналасқан ЮНЕСКО-ның теңіз археологиясы бөлімі толығымен қирады, барлық көрмелер су шайып, теңіз археологиялық заттардың көп бөлігі жоғалып кетті. Шри-Ланка мен Нидерланды арасындағы мәдени ынтымақтастық бағдарламасы бойынша Нидерланды Корольдік үкіметі теңіз мұражайын қайта жаңартуға қаржылай көмек берді. 3 жылдық қайта жаңартудан кейін теңіз мұражайы қайтадан жұртшылыққа ашылды.

1992-2004 жылдар

XVII ғасырдың соңғы бөлігінде салынған Голландиялық қойма ғимараты, көптеген басқа голландиялық бекіністерден өзгеше, ғимараттың бір бөлігі қамалдың қалыңдығының ішіне салынған. Бұл екі қабатты, ұзын ғимарат, ал түпкілікті кіреберіс жер қабатын тікелей кесіп өтеді. Ескі қақпаның үстінде кіреберісінде британдық герб жазылған, ал қақпаның ішкі жағында 1669 жыл, VOC (Vereenigde Oostindische Compagnie, Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясының аббревиатурасы) әрі екі жағынан арыстанмен қоршалған әтеш белгісі бар. 1873 жылы британдықтар Күн мен Ай бастиондары арасындағы негізгі қамалдан өтіп, жаңа қақпаны (негізгі немесе солтүстік қақпа) салғанда, ескі қақпаның маңызы азайды, бірақ ол Галле порты мен портының басты кіреберісі ретінде қолданыла берді. Тарихы үш ғасырдан астам уақытты қамтитын қойманың қызметтері көптеген және әртүрлі болды. Тәуелсіздік алғаннан кейін Шри-Ланкада кеңселер Галле фортының сыртындағы жаңа хатшылық ғимаратына көшірілгенге дейін бұл ғимарат әкімшілік кеңселер кешені ретінде пайдаланылды. Содан кейін ғимарат ұзақ жылдар бойы күтімсіздікке берілгендіктен, күтіп-ұстамау және табиғи тозу салдарынан құлай бастады. Ғимараттың бір бөлігі 1992 жылдың 9 мамырында жұртшылыққа ашылған Ұлттық теңіз мұражайына берілді. Ұлттық теңіз мұражайы бастапқыда теңіздің флорасы мен фаунасына маманданған. Мұражайдағы заттар су астынан табылған артефактілер мен киттер мен балықтардың кішірейтілген үлгілерінен тұрды. Мұражай теңізде саяхаттау, теңіз саудасы, балық аулау және теңіз өмірімен байланысты әртүрлі экспонаттарды көрсетті, соның ішінде Галле маңындағы 20-ға жуық теңіз археологиялық қазбаларынан алынған жәдігерлер де бар еді. Басқа экспонаттардың ішінде дәстүрлі балық аулау әдістерін көрсететін толық көлемді диорамалар және табиғи коралл рифтерін, теңіз шөптерін және терең теңіз балықтарын бейнелейтін «теңізге ену» диорамасы бар. Мұражайдың соңғы экспонаттарының бірі теңіздің ластану себептері, жағалау эрозиясы және осы мәселелермен күресу әдістерін көрсетті.

2004 жылғы цунами

Музей 2004 жылғы Азия цунамисінен ауыр зардап шекті, Галле портының суларынан құтқарылған 3600 экспонаттың шамамен 20% ғана сақталды. Цунами ЮНЕСКО-ның археологиялық теңіз бөлімін – Шри-Ланка мен Нидерландының бірлескен жобасын қиратты, ол Галле бекінісінің солтүстік қақпасының сыртындағы ескі пирс үстінде орналасқан еді. Су қалаға солтүстік қақпа арқылы кіріп, бұрынғы Теңіз мұражайының ғимаратын су басты (су деңгейі 2,2 метрге жетті), ол цунами кезінде жөндеу жұмыстарына жабылып тұрған. 1717 жылы салынған бекіністегі голланд қоймасы қайта жаңартылып, 2008 жылдың соңында мұражайды орналастыру жоспарланған.

2010 қайта ашылу

2010 жылдың 4 наурызында ол елдің алғашқы Ұлттық теңіз археологиясы мұражайы ретінде қайта ашылды. Алғашқы голланд қоймасы Нидерланд Корольдігінен берілген 177 миллион рупийлік арнайы грант бойынша толықтай жаңартылды. Жаңа мұражайда екі кіреберіс бар: жоғарғы деңгейдегі кіреберіс қазіргі басты қақпамен байланысты, ал төменгі деңгейдегі кіреберіс ғимараттың маңызды қақпа ретіндегі орнын қалпына келтірді. Бұл ғимаратты жаяу және көлік жүргіншілері үшін де қолжетімді етті. Мұражайда су асты зерттеулерінде табылған теңіз артефакттары қойылған. Карталар, теңіз кемелері, арқандар, қыш ыдыстар, сыра кружкалары, темекі құбырлары, шамалар, артиллериялық зеңбіректер және теңізшілердің аяқ киімдері сияқты көптеген заттар бар. Бұл артефакттар Оңтүстік жағалаудағы кемелердің қаза тауып қалған жерлерінен табылған, олардың кейбіреулері шамамен 800 жылға жуық.