Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сакура (сакура; ғ. 13-14 ғасыр) – 13 ғасырдың соңында билік құрған Мали империясының мансасы. Ол негізінен Ибн Халдунның "Китаб әл-Ибар" еңбегінде келтірілген мәліметтерден белгілі. Сакура билеуші Кейта әулетінің мүшесі болмаған және бұрын құл болған болуы мүмкін. Ол саяси тұрақсыздық кезеңінен кейін тақты басып алып, Мали империясын айтарлықтай аумақтық кеңеюге жеткізді. Оның билік кезінде Мали империясы мен мұсылман әлемінің арасындағы сауда артты. Ол 1300 жылдардың басында хаж сапарынан оралғанда қаза тапты, ал Кейта әулеті қайтадан билікке келді.
Sakura (ساكورة; ; fl. 13th–14th century) was a mansa of the Mali Empire who reigned during the late 13th century, known primarily from an account given by Ibn Khaldun in his Kitāb al ʻIbar. Sakura was not a member of the ruling Keita dynasty, and may have been formerly enslaved. He usurped the throne following a period of political instability and led Mali to considerable territorial expansion. During his reign, trade between the Mali Empire and the rest of the Muslim world increased. He was killed in the early 1300s while returning from the hajj and the Keita dynasty was restored to power.
Өмірбаян
Сакураның патша сарайында бұрынғы құл болғандығы жиі айтылады, бірақ оның нағыз құл болғандығы белгісіз. Ибн Халдун оны "мәулә" (مولى) терминімен атайды, оны "қамқорлықтағы адам" деп аударуға болады, және ол бұрын құл болған, бірақ Кейталар оны босатып жіберген болуы мүмкін. Ауызша дәстүрде оны "жоңни" деп атайды, яғни "кішкентай құл" деген мағынаны білдіреді. Сакура тонтаджон танивороның мүшесі болуы мүмкін, ол – садақ тасу құқығына ие болған он алты еркін ру. Тонтаджон таниворо еркін адамдар болғанына қарамастан, олар метафоралық түрде құлдар деп еске алынады. Ауызша дәстүрге сәйкес, Сакураның Соголон Нюман есімді қызы болған.
Sakura is commonly stated to have been a former slave of the royal court, but it is not clear if he was literally enslaved. Ibn Khaldun refers to him by the term mawlā (مولى), which can be translated as "client", and may imply that he was formerly enslaved but was freed by the Keitas. In oral tradition, he is called jonni, meaning "little slave". It is possible that Sakura was a member of the tontajon taniworo, the sixteen clans of freemen who had the right to bear a quiver. Despite being freemen, the tontajon taniworo are metaphorically referred to as slaves. According to oral tradition, Sakura had a daughter, Sogolon Nyuman.
Билік
13 ғасырдың соңында Мали империясының басшылығы сарай ішіндегі интригалармен байланысты болды, gbara немесе Ұлы Кеңес пен donson ton немесе аңшылар гильдиялары арасында билік күресі жүріп жатты. Тарихшы Нехемия Левцион Сакура бұрынғы төңкеріске қатысқан болуы мүмкін деп болжады, онда Манса Халифа құлатылып, оның орнына Сунжатаның немересі немесе туысы Әбу Бакр келді. Соңында Сакура таққа өзі отырды. Француз отаршылдық әкімшісі және этнограф Морис Делафос оның билікке 1285 жылы келгенін естіртті. Сакура Мали империясын басқаруын тұрақтандыра алды, себебі ол Мали империясының шекарасын едәуір кеңейткен бірқатар әскери науқандарды бастады. Ибн Халдунның сөзіне қарағанда, оның тұсында Мали билігі батысқа мұхитқа дейін, ал шығысқа Такрурға дейін созылды. Ибн Халдун Такрур дегені – Гаоның шығысында және Канемнің батысындағы жер, бірақ Сенегал өзені бойындағы Такрур емес. Мали империясы мен мұсылман әлемінің қалған бөлігі арасындағы сауда да гүлдене бастады. Ибн Халдун Сакураны Гаоны жаулап алумен байланыстырады, бірақ кейін Гао Манса Мусаның тұсында жаулап алынды деген қарсы пікір келтіреді. Тарих әл-Судан екінші пікірмен келісіп, Гаоны Мусаның басып алғанын айтады. Сакураның Гаоны жаулап алғаны мүмкін, бірақ суннит әулетінің негізін қалаушы ʿАли Кулун оны азат еткен болуы мүмкін, кейін Муса ондаған жылдардан соң Гаоға қайтадан бақылау орнатты. Малидің Гаодағы билігі уақыт өте келе өзгерген болуы мүмкін, Манса Ули, Сакура және Муса оны бақылауда ұстай алды, бірақ одан әлсіз билеушілер тұсында бақылау жойылды. Ибн Халдунның мәліметінше, Сакура хаж жасаған. Ол Улиден бері хаж жасаған алғашқы манса болды. Сакура хаж кезінде мұсылман әлемімен байланысын нығайтуға және Малидің күшін көрсетуге тырысқан болуы мүмкін. Ауызша дәстүрде Сакураның хаж жасағаны туралы ештеңе айтылмаған. Сакураның өлімі шамамен 1300 жылдардың басында болған. Ибн Халдунның есебінде Сакура Триполиден шығысқа қарай 12 шақырым қашықтықтағы Тажура қаласында хаждан оралғанда қаза тапты, ал ауызша дәстүр бойынша Сунжатаның немересі Кон Мамадди (Ку) Сакураның қызының көмегімен оны өлтірді. Сакураның қайтысынан кейін Ку манса болды.
During the late 13th century, the leadership of the Mali Empire involved ongoing palace intrigues, with a power struggle between the gbara or Grand Council and the donson ton or hunter guilds. The historian Nehemia Levtzion speculated that Sakura may have been involved in a previous coup, in which Mansa Khalifa had been overthrown and replaced by Sunjata's grandson or nephew Abu Bakr. Eventually, Sakura seized the throne himself. The French colonial administrator and ethnographer Maurice Delafosse estimated his accession to have occurred in 1285. Sakura was evidently able to stabilize his control of the Mali Empire, as he proceeded to launch a series of military campaigns which expanded the borders of the Mali Empire considerably. According to Ibn Khaldun, in his reign Malian rule extended west to the ocean and east to Takrur, by which Ibn Khaldun meant a land east of Gao and west of Kanem, not Takrur along the Senegal River. Trade between the Mali Empire and the rest of the Muslim world also began to flourish. Ibn Khaldun credits Sakura with the conquest of Gao, but subsequently gives a conflicting account that Gao was conquered during the reign of Mansa Musa. The Tarikh al Sudan agrees with the second account in crediting the conquest of Gao to Musa. It is possible that Sakura had indeed conquered Gao, but that ʿAlī Kulun, founder of the Sunni dynasty, liberated it only for Musa to reassert control over Gao decades later. It is also possible that Mali's control of Gao varied over time, with Mansa Uli, Sakura, and Musa able to secure control of it but control lapsing under less powerful rulers. According to Ibn Khaldun, Sakura performed the hajj. He was the first mansa to do so since Uli. Sakura may have sought to strengthen ties with the rest of the Muslim world and display Mali's power during his hajj. Oral tradition does not record Sakura as having performed the hajj. Sakura's death most likely occurred in the early 1300s. In Ibn Khaldun's account, Sakura was killed while returning from the hajj in the town of Tajura, 12 miles east of Tripoli,, whereas oral tradition says that Kon Mamadi (Qu), a grandson of Sunjata, killed him himself with the help of Sakura's daughter. After Sakura's death, Qu succeeded him as mansa.
Мұра
Ибн Халдун Сакураны зор билеуші ретінде қарастырды және оның билігін өз алдыңғыларына қарағанда толыққанды сипаттады. 20 ғасыр тарихшысы Джибрил Тамсир Ниан Сакураны Мали империясын саяси дағдарыстан құтқарған деп санайды. Керісінше, ауызша тарихтарда оның есімі аз кездеседі, ал ондағы аз мағлұматтар оның билікті басып алғандығына қатысты. Ниан бұл ауызша тарихшылардың әдейі жоюы болуы мүмкін дейді, сондай-ақ Сакура туралы ауызша дәстүрде сақталған аз деректер Ибн Халдунның баяндамасына негізделген кейінірек қосылған мәліметтер болуы мүмкін екенін ұсынады. Сакураның есімі ауызша дәстүрдегі батыр Факолиге, Сунжатаға қолдау көрсеткен ұлы генералға ішінара біріктірілген болуы мүмкін. 21 ғасыр тарихшысы Майкл А. Гомес Сакураның билігіне күмәнмен қарайды, Мұсаның билігінің кейбір аспектілері Сакураға жатқызылып, осылайша Мұсаға тікелей сын айтудан сақтану үшін жасалған болуы мүмкін деп санайды.
Ibn Khaldun regarded Sakura as a mighty ruler and describes his reign in greater detail than his predecessors. The 20th century historian Djibril Tamsir Niane regarded Sakura as having saved the Mali Empire from political crisis. By contrast, there are few recorded oral histories that mention him, and what little mention he receives in them focuses on his status as an usurper. Niane suggested that this may be a deliberate exclusion on the part of oral historians, and it is possible that the few accounts of Sakura recorded in oral tradition are later additions based on the account given by Ibn Khaldun. The memory of Sakura may have been partially incorporated into the hero Fakoli of oral tradition, a great general who supported Sunjata. The 21st century historian Michael A. Gomez has expressed skepticism of Sakura's reign, suggesting that aspects of Musa's reign were attributed to Sakura to allow for indirect criticism of Musa.
Негізгі дереккөздер
. Аударма жасалған .
. Translated in .
Басқа дереккөздер
Please provide the English text and the existing translation reference. I need both to complete the translation as requested. I will then provide only the final Kazakh translation.