Кіріспе

Италиядағы діни бостандыққа шолу

Италия Республикасының 1947 жылғы конституциясымен дін бостандығы кепілденеді. Оған дейін діни төзімділік Италия Корольдігінің конституциясында қарастырылған, ол өз кезегінде Сардиния Корольдігінің Карло Альбертосы 1848 жылы, Революция жылында өз поддандыларына берген Альбертин заңнамасынан туындаған.

Тарих

Альбертиндік статуттың 1-бабы католицизмді мемлекеттік жалғыз дін деп белгіледі, бірақ заңдарға сәйкес, басқа да қолданыстағы діни конфессияларға төзімділік танытылатынын жариялады. Бұл жариялау геттолардың тез арада ашылуына және вальденстердің эмансипациясына (азаттыққа шығуына) әкелді. Дегенмен, төзімділік шектеулі болды: 28-бапта еркін баспасөз болуы керек делінгенімен, Киелі кітаптар, катехизистер, литургиялар және дұға кітаптары епископтың рұқсатысыз басылмайтыны нақты айтылды; сондай-ақ, мемлекет діни насихатты тыйым салды. Дегенмен, Италияның бірігуіне дейінгі жылдары Сардиния Корольдігі түбірткідегі басқа мемлекеттерге қарағанда көбірек төзімділік танытты: Тоскананың Ұлы Герцогтығында католицизмнен басқа діндерді ұстанушыларға түрме жазасы немесе жер аудару жазасы тағайындалды. Содан кейін Италия дінсіз мемлекетке айналды. Алайда, әсіресе шетелде, фашистік кезеңдегі тәрелерге қатысты кейбір заңдар әлі де күшінде және конституцияға қайшы деп жарияланбағандықтан, даулар сақталып отыр. 2009 жылы Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық сот, балаларының дінсіз білім алуын қалаған итальяндық ананың қозғалған ісі бойынша, Италияның мемлекеттік мектептеріндегі сыныптарда тәрелерді көрсетуге тыйым салды. Сот "мемлекеттік билік органдарының үй-жайларында белгілі бір конфессияның символын міндетті түрде көрсету ата-аналардың өз нанымдарына сәйкес балаларын тәрбиелеу құқығын шектейтінін" және "балалардың сенуге немесе сенбеуге құқығын" шектейтінін анықтады.

Демография

2021 жылы тәуелсіз Жаңа діндерді зерттеу орталығының (CESNUR) жүргізген зерттеуі бойынша халықтың 74,5% католик, 15,3% атеист немесе агностик, 4,1% католик емес христиан, 3,7% мұсылман, ал 2,2% басқа діндердің жақтастары (оның ішінде яһудилер, индуистер, бахаилер, буддистер, сикхтер, Халықаралық Кришна санасы қоғамы және Ананда Марга Пракарака Самгха) екені анықталды.

Бүгінде Италиядағы дін бостандығы

Италия негізінен католик мемлекеті, мұсылмандар (көбінесе соңғы иммиграциядан келгендер), сикхтер және яһудилер азшылықты құрайды. Христиан протестанттары тарихи тұрғыдан аз болған. Бірақ, екі рет премьер-министр болған Сидни Соннино сияқты бірнеше протестанттар өзгелерден ерекшеленген. Католик шіркеуі 1948 жылғы Конституциямен де-факто мемлекеттік шіркеу статусынан айырылғанға дейін, содан кейін 1984 жылғы Латеран шартының қайта қаралуымен толығымен жойылды. Қазір Италия – дінсіз мемлекет. Италия дін бостандығын толық кепілдік береді, бірақ Католик шіркеуі бірнеше саяси партияларға әсер етеді. Католик шіркеуінің саяси партияларға ықпалы саяси тәуелсіздікті жақтаушылардың арасында, әсіресе ажырасу, аборт, эвтаназия және бір жынысты некелерге қатысты көзқарастары христиандық этикаға және әсіресе католик доктринасына қайшы келетіндердің арасында пікірталас тудырады. Соттар мен мектептерде католик символикасын (әсіресе кресттерді) пайдалану азшылықтар тарапынан қарсылыққа ұшырады, бірақ заңды деп танылды; кейбіреулер бұл Италия Конституциясында баяндалған дін бостандығы принциптерін бұзады деп санайды. Саяси және этикалық мәселелерден басқа, Латеран шартынан бері Италия Католик шіркеуін мемлекеттік қаржымен қамтамасыз етеді, бұл тек "отта-миль" салығын ғана қамтымайды. 2023 жылы ел дін бостандығы бойынша 4 балдан 4 бал алды.