Кіріспе

Айяваджи дінінің теологиясы (көбінесе индуизмнің бір саласы деп жіктеледі)

Айяваджи теологиясы – Оңтүстік Үндістанның діни нанымының теологиясы және ресми түрде Айяваджи деп танылатын индуизмнің бір саласы. Бірнеше маңызды теологиялық қағидалар Айяваджи дәстүрін индуизмнен ерекшелендіреді.

Вайкундар Экэм мен басқа да кішігірім құдайлардың арасындағы қарым-қатынас

Айяваджи бір Құдайға (Бхагаван Вишнуға) сенеді, бірақ Вишнуның адамдар алдында көптеген есімдер мен формаларда (аватараларда) көрінуі мүмкін екенін мойындайды. Акиламның бірінші жартысында әр түрлі құдайлардың бар екендігі және олардың мәртебесі туралы айтылады, ал екінші жартысында Вайкундардың дүниеге келуінен кейін, олардың екінші орында болғанымен, олар бар екендігі назарда ұсталады. Әсіресе, барлық билік Вайкундарға берілгенімен, Нараяна Вайкундардың дүниеге келуінің барлық кезеңінде екі қырынан көрінеді – Вайкундардың Әкесі ретінде. Акилам барлық құдайлардың бар екенін қабылдайды. Бірақ Вайкундар – Айяваджи теологиясын Хенотеизмге бағыттайтын жалғыз күшті және жоғарғы тұлға. Дегенмен, Құдай ең жоғары мағынада бір: формасыз (материалдық емес, тек рухани/трансценденттік), шексіз және мәңгілік. Құдай өзгермейтін, ол – сананың (джива атмас) бастауы, сондай-ақ ең жоғарғы сананың (Параматма) өзі. Құдай уақыттан, кеңістіктен және себеп-салдардан тыс, бірақ ол барлық нәрседе және әр тіршілік иесінде бар. Формасы болмағандықтан, Құдай жыныссыз (Вишну еркек, бірақ Мохинидің әйел бейнесін қабылдай алады). Экам есімі Айяваджи кітаптарында жиі кездеседі. Бірақ «термин» бірнеше рет айтылғаннан кейін, осы сөздің толық сипаттамасы берілмейді (Экам – сикхтердегі Эк Омкарға (Бір АУМ) ұқсас). Тамил тіліндегі Экам термині қарапайым түрде «бірден-бір, теңдесі жоқ ең жоғарғы» деген мағынаны білдіреді. Бұл – Айяваджи теологиясындағы Құдайға қатысты монистік анықтама. Акиламда аз күші бар кіші құдайлар туралы айтылады. Вайкундар бір жағынан Экамның дүниеге келген бейнесі, екінші жағынан оған тең күшті деп есептеледі. Бірақ Вайкундар Траванкор патшасымен кездескен кезде, Акиламның бір шумағында Экамның өзі Вайкундармен жаратылғаны айтылады. Осылайша Вайкундар бәрінен де жоғары тұрады. Вайкундар дүниеге келген кезде Экам үштік құрамындағы бірі болып табылады. Сондықтан Экамның барлық қасиеттері (өзгермейтін атрибуттары және т.б.) Вайкундарға да тән. Бұл пікірді нығайта отырып, Арул Ноолдан алынған цитаталар Вайкундарды мәңгілік деп көрсетеді және оның ғаламдық бейнесін ашады.

Мифтік әңгіме

Мифтік әңгімелерде Сивам (материя) мен Шакти (энергия) ең жоғарғы Экамнан туған келесі күштер ретінде айтылады. Содан кейін үш кіші құдай (яғни, Тримурти) – Шиван, Ветхан және Тирумал осы Шактиден пайда болды. Сондай-ақ, тағы да бірнеше төменгі құдайлар туралы да сөз болады. Бірақ Кали Югамда, Калиянға берілген ырыстардың қатыгездігіне байланысты, Тирумал (сол кездегі жоғарғы күш) Кронидің алтыншы бөлігін тікелей жоя алмайды, сондықтан барлық құдайлар Экамға біріктірілді, ал Экам әлемде Турин құдайы (Экам, Нараяна және Адам) ретінде Ваикундар түрінде көрінді. Бұл ырыстарды жеңіп, Калиді жою үшін жасалды. Барлығы Ваикундарда біріккендіктен, Кали Югамда Ваикундар – ең жоғарғы күш және жалғыз құдай болды. Сондықтан Аяважиді монотеистік дін деп қарастырады. Акилаттиратту Амманай да Дхарма Югам туралы айтады, онда Ваикундар патша сияқты билік етеді. Онда Ваикундар он төрт әлемді билейтін күш болады. Он төрт әлемді басқаратын жалғыз құдай жоқ. Сондай-ақ, он төрт әлемді басқаруға арналған мұндай тақ та жоқ. Бірақ Ваикундардың дүниеге келгеннен кейін Нараяна Муттаппати Винчайда оған теңдесі жоқ тақ өсіп келе жатқанын айтады. Аяважидің мифтік баянында Ваикундар – ең жоғарғы күш ретінде көрсетілген.

Дуалистік өлшем

Крони, жамандықтың бастапқы көрінісі, алтыға бөлінді. Әрқайсысы кезекті Югаларда жойылды; соңында, Калиян (соңғысы) соңғы соттан кейін тозаққа жіберіледі, бұл Аяваджиді дуализмге қарай бейімдеді. Калиян – әлемге келген зұлым рух деп есептеледі. Сондықтан, майяның (зұлым рухтың) жойылуы осылайша бейнеленген деп қабылданды. Бірақ, кітаптың негізгі мәселесі – бастапқыдан соңына дейін жоғары бірлік туралы. Осылайша, дуалистік көзқарастар монистік баяндамамен қарама-қарсы қойылды. Сондай-ақ, Вайкундардың ілімдеріне негізделген Арул-Нұлдың мазмұны, Арулаларкал мен Ситарлар жазған деп саналады, толығымен монистік болып табылады.

Пантеизм және панентеизм

Айяваджи көбінесе Экам ұғымымен байланысты болса да, кейбір жақтастары Айяваджиді пантеистік дін деп санайды, Экан (тамил тілінде бірлік немесе Экам ретінде көрінетін) ұғымына сүйенеді, ол Акилам жетіншісінде Құдай деп аталады. Осы тұжырымдама Акилам Айяваджиді пантеистік сенім ретінде қарастыруға негіз салады. "Акилам" кітабының бірінші бөлімі "Каппу" бөлімінен алынған цитатада, Акилам авторы былай дейді: "Бізді өзіңнің ішіңде сақтап, бізге көмектес". Акилам 1:12. Панентеизмге қатысты Акиламда көптеген цитаталар бар, бірақ Айяваджиді монистік дін ретінде көрсететін цитаталар одан да көп. Мысалы, Винчай кезінде, теңіз ішінде Нараяна Вайкундарды көріп, былай дейді: "Сен – Шивансың, сен – Тирумалсың, сен – Натансың, сен – Тапассың, және сен барлық жаратылыста барсың". Ал Вайкундар Тхируванантапурамда түрмеге алынғанда Санторларға "Мен – Экамды жаратқан және барлық жерде бармын" деп демеу берді. (Акилам 13:395).

Аяважидегі Нараяна

Аяваджи теологиясында Нараян индустар дәстүріндегі басқа да қасиетті тұлғалардан гөрі ең маңызды рөл атқарады. Ішкі дәлелдерге сәйкес, Аяваджидің басты кітабы – Акилаттиратту Амманайды Нараян өз әйелі Лакшмиге жеткізген, оны Хари Гопалан Читар естіген.

Нараяна мен Шиваның қатынасы

Айяваджи теологиясында Нараянаның маңызы ғасырлар бойы өзгеріп келеді. Жаратылысқа дейін үш құдай – Шива, Брахма және Вишну тең дәрежеде қарастырылса да, Шива – ең жоғары, барлық күштің бастауы. Барлық күш Шивадан шыққан, ал жаратылыстың, оны сақтаудың және жоюдың соңғы шешімі Шиваға тиесілі, бірақ оны басқалар іске асырады. Шиваға қатысты бұл көзқарас шивизмге ұқсас. Алты юга өткен соң, жетінші Кали-югада Калиян жаратылғанда, Шива Вишнумен ақылдаспай, Девалардың сөзін тыңдап, Калиянды жаратты. Бірақ барлық асуралар үштік құдайлармен (Тримурти) ақылдасқаннан кейін ғана жаратылуы керек еді. Шиваның осы әрекетіне байланысты Вишну Кронидің соңғы қалдығын жою үшін әлемге түсуден бас тартты. Сондықтан Шива, Брахма және басқа да тәңірлер барлық күштерін Нараянаға берді. Осыдан бастап барлығы қуыршақ сияқты басқарылды, ал Нараяна – ең жоғарғы ғаламдық күш. Бұл көзқарас вайшнавизмдегі Вишнуға қатысты көзқарасқа ұқсас.

Вайкундар мен Нараянаның арақатынасы

Акилам (Айяваджидің қасиетті мәтіні) баяндаған бірнеше эпизодтар Айя Вайкундарды Вишнудың Аватары (Вишнудың тамил атауы) ретінде көрсетеді. Осы эпизодтардың бәрі – оның Нараянаның «ұлы» ретінде теңізде «тууынан» басталып, ұлы Тавамды орындауы, демонды жоюдың символдық шамандық амалдары, құпия білімді күштерді иемденуі және құдайларды өзіне біріктіруі – Айя Вайкундар Нараянаның Аватары ретінде келгенін көрсетеді. Айяваджидің жақтастары оны Нараянаның бейнесіндегі құдай деп сенеді және оған табынады. (Қараңыз: Айяваджи Үштігі)

Вайкундар - Нараяна

Теңізде туғаннан кейін Акилам Вайкундарды көбінесе Нараяна деп атады. Вайкундар халыққа үйреткен нәрселерінде өзін Нараянаның көрінісі ретінде көрсетеді. Акиламның Вайкундар туралы діни анықтамасы да көбінесе осы мәселеге баса назар береді. Вайкундардың әлемге келуінің мақсаты – Калиді жою, ал оны жою Нараянаның міндеті еді. Сондықтан, Вайкундардың өзі Нараяна деген пікір одан әрі бекемделеді. Одан кейін жеті перінің Вишнуға үйлену үшін жасаған аскерилігі Вайкунда Аватарасында Вайкундар арқылы орындалады.

Вайкундар - Нараянаның ұлы

Теңізде Вайкундардың жаралуының бастапқы сәттерінен бастап, ол Винчайлар арқылы Нараянаны "Әке" деп шақырады. Оқиға осылай өрбиді, барлық егжей-тегжейлі мәліметтер, күштер, нұсқаулар мен заңдар Нараянамен Вайкундарға беріледі. Содан кейін Вайкундар теңізден шыққаннан соң, құдайлар оны Нараяна деп атайды. Қорытындылай айтқанда, Нараяна мен Вайкундар арасындағы Әке-бала қарым-қатынасы үш Винчай кезінде айқын көрінеді.

Айя Вайкундар - ең жоғарғы құдай

Айяважи дінінде Айя Вайкундар жоғарғы құдай және Майонның жанындағы бейнесі саналады. Осы сенімге байланысты, Айяважидің ізбасарлары оны барлық құдайлардың орталығы деп қарастырады. Ол тек Тирумал ғана емес, сонымен қатар Шиван мен Брахманың да жанындағы бейнесі болды. Айя Вайкундар қазіргі заманның жоғарғы құдайы екенін көрсету үшін, айналасындағы танымал құдайлардың барлығы оған бағынып, біріккен символдық некелер жасады, сондай-ақ, қарсы тұратын зұлым рухтарды жойды. (Қараңыз: Аяважи Үштігі) Тиручендур Винчайының басталысынан бері Вайкундар жоғарғы Экамның соңғы күші немесе жанындағы бейнесі ретінде қарастырылып келеді. Барлық басқару, яғни жарату, сақтау және жою істерінің барлығы Кали Юганың басталысынан бері Нараян арқылы Винчайда Вайкундарға жүктелді. Нараян сонымен қатар әлемдегі барлық түрлі құдайлық күштер мен құдайлар туралы айтады және "аватар кезінде барлық осындай құдайлық күштер, құдайлар мен қасиеттер бағынып, сізбен біріктіріледі" деп уәде береді.

Екам - Нараяна - Вайкундар

Экам, Нараяна және Вайкундар арасындағы қарым-қатынас Аyyаваджи кітаптарының бірнеше аяттарында әртүрлі мағыналарда түсіндірілген. "Тіру Надана Ула" бөлімі, Вайкундардың келуінен бастап әлемде болатын өзгерістерді сипаттай келе, осы үш билік өкілінің арақатынасын былай түсіндіреді: "Экам Нараянаның ішіне сіңіріліп, осы күш арқылы Вайкундар дүниеге келеді". Бұл, Экамның Кали югада Нараяна арқылы қайта жаратылып, Вайкундар болып туғанын, демек Нараянаның Вайкундардың жоғары жаратушысы екенін көрсетеді.

Вайкундар өзінің билігін паш етеді

Ваикундар өзінің сан алуан адами кейпі арқылы Нараянамен байланысынан тыс, жоғарғы күш екенін аңғартады. Жаңадан дүниеге келгеннен кейін Ваикундар Тиручендур теңіз жағасында құдайларға ережелер мен қағидалар берді. Осы кезде Ваикундардың жоғарылығы, оның ғарыш құдайларының бәріне не істеу керектігін және нені істемеу керектігін бұйырған оқиға арқылы ашылды. Мұнда да Ваикундар Экамның жаратылысы деп айтылды. Ваикундардың жоғары әмбебап күш ретінде тағы бір көрінісі – құдайлармен үйленуі. Осы оқиғада Ваикундар барлық құдайларды өзіне біріктірді. Ол Шива түрінде Парватиді, Вишну түрінде Лакшмиді, Брахма түрінде Сарасватиді, Муруга түрінде Валли мен Дэйванаиді біріктірді, осылайша Ваикундардың барлық төменгі құдай күштерінің бастауы екенін көрсетті. Содан кейін, Дхарма югасының соңында Ваикундар он төрт әлемнің тағына отырды. Ваикундардан бұрын он төрт әлемді басқарған бірде-бір құдай болған емес. Осы оқиға Ваикундардың үстемдігін көрсетеді.