Кіріспе

Мәскеудегі Қазан соборындағы Қасиетті Мария иконасы, Кубаның Гавана қаласындағы Православ соборы.

Қазанның Қасиетті Анасы, сондай-ақ Қазанның Құдай анасы (Казанская Богоматерь) деп аталады, Ресей Православ шіркеуіндегі ең жоғары дәрежелі қасиетті икона болып табылады. Ол Қазан қаласының қорғаушысы және қамқоршысы ретінде, сондай-ақ бүкіл Ресей және Русь үшін қорған болып саналады, Ресейдің Қасиетті Қорғаушысы ретінде танымал. Барлық Шығыс Православ шіркеуінің патриархатымен байланыстағы барлық православиелік жандар оны құрметтейді. Аңыз бойынша, икона алғаш рет Константинопольден әкелініп, 1438 жылы жоғалып, 140 жылдан кейін, 1579 жылы керемет түрде таза күйінде табылған. Мәскеудегі Қазан соборы мен Санкт-Петербургтегі Қазан соборы сияқты екі ірі собор Қазанның Қасиетті Анасына арналған және олар иконаның көшірмелерін көрсетеді, сондай-ақ бүкіл елдегі көптеген шіркеулерде де осы иконаның көшірмелері бар. Қазандағы түпнұсқа икона 1904 жылы ұрланып, мүмкін, жойылған. "Фатима бейнесі" – бұл иконаның 16 ғасырдағы көшірмесі немесе, мүмкін, 16 ғасырдың түпнұсқасы. Ол 1917 жылы Санкт-Петербургтен ұрланып, 1953 жылы Ф.А. Митчелл Хеджес сатып алған. 1970 жылдан 1993 жылға дейін Португалияның Фатима қаласында, ал 1993 жылдан 2004 жылға дейін Ватикандағы Папа Иоанн Павел II-нің кабинетінде сақталған. Содан кейін ол Казанға қайтарылып, қазір Казан Богородица монастырында сақталады. Иконаның көшірмелері католик шіркеуінде де құрметпен сақталады. Қазанның Қасиетті Анасының мерекесі 21 шілде және 4 қараша (осы күні Ресейдің Ұлттық Бірлік күні де аталып өтеді).

Тарих

Дәстүр бойынша, Қазандық Құдай шешеннің түпкілікті иконасы 13 ғасырда Константинопольден Ресейге әкелінген. Қазан хандығы құрылғаннан кейін (1438 ж.) икона бір ғасырдан астам уақыт бойы тарихи деректерде жоғалып кеткен. 1595 жылы патша Федордың тапсырысымен жазылған митрополит Гермогеннің жылнамасында иконаның қайта табылуы сипатталған. Бұл есепке сәйкес, 1579 жылы Қазанның өртеніп жойылуынан кейін, 10 жасар Матрона қызына Күнқуатты Әйел (Мәриям) көрініп, иконаның жасырын сақталған жерін көрсеткен. Қыз архиепископқа түсін айтқан, бірақ оған құлақ естірмеген. Дегенмен, 1579 жылдың 8 шілдесінде түс екі рет қайталанғаннан кейін, қыз бен анасы иконаны өздері табады, оны татарлардан сақтау үшін қираған үйдің астына көміп қойған. Қазандық Құдай шешеннің көрінуі құрметіне басқа шіркеулер салынды, ал бейнелердің көшірмелері Мәскеудегі Қазан соборында (17 ғасырдың басында салынған), Ярославльде және Санкт-Петербургте қойылды. Ресейлік әскери қолбасшылар Дмитрий Пожарский (17 ғасыр) және Михаил Кутузов (19 ғасыр) 1612 жылғы поляктардың шапқыншылығын, 1709 жылғы шведтердің шапқыншылығын және 1812 жылғы Наполеонның шапқыншылығын тойтаруға көмектескен Құдай шешенге дұға етуді мойындады. Қазан иконасы зор танымаллыққа ие болды, Ресейдің түкпір-түкпірінде осы иконаның керемет деп саналатын тоғыз немесе он данасы болды. 1904 жылдың 29 маусымында түнінде икона ғасырлар бойы сақталған Қазандық Богородица монастырынан ұрланды (ғимарат кейін коммунистік билік тарапынан бұзылды). Православ шіркеуі иконаның жоғалуын Ресейдің қасиетті қорғаушысының бейнесі жоғалғаннан кейін Ресейді азаптайтын қайғылы оқиғалардың белгісі деп түсіндірді. Шын мәнінде, орыс шаруалары 1905 жылғы революцияның барлық қайғысын, сондай-ақ 1904-1905 жылдардағы орыс-жапон соғысындағы Ресейдің жеңілісін оның бейнесін қорлағандықтан деп есептеді. Тағы бір теория бойынша, большевиктер бейнені шетелге сатқан, бірақ Ресей православ шіркеуі мұндай теорияларды қабылдамады. 1917 және 1953 жылдар аралығында ұрланған иконаның тарихы белгісіз. 1953 жылы Фредерик Митчелл Хеджес Артур Хиллменнен икона сатып алды. Иосиф Сталиннің күзетшілерінің бірі Юрий С. Соловьев және Сталиннің шөбересі Селим Бенсаадтың айтуынша, Сталинде Қазандық Құдай шешеннің иконасы болған. Иконаның түпкілікті Қазан иконасы екендігі даулы болғанымен, Кирилл Г. Е. Бант «бұл 16 ғасырдың ұлы икона суретшісінің жұмысы [ ] пигменттер мен панельдің ағашы толығымен сақталған, себебі егжей-тегжейлі рентгендік зерттеулер көрсеткендей, және уақыт өте келе жұмсарып, әдеміленген», – деп тұжырымдады, бұл оның түпкілікті иконаның көшірмесі болғанымен, 1612 жылы Пожарскиймен бірге тасымалданған түпкілікті икона екенін білдіреді. Ол 1964-1965 жылдары Нью-Йоркте өткен Дүниежүзілік сауда жәрмеңкесінде қойылды. 1965 жылдың 13 қыркүйегінде Фатималық Құдай шешеннің көк әскерінің мүшелері түнді Нью-Йорктегі павильондағы иконаға құлшылық етумен өткізді. Көк әскері 1970 жылдың қаңтарында Анна Митчелл Хеджестен иконаны 125 000 АҚШ долларына сатып алып, Португалияның Фатима қаласында орналастырды. 1993 жылы Фатимадағы икона Ватиканға берілді және Папа Иоанн Павел II оны өз кабинетіне орнатты, онда ол оны он бір жыл бойы құрметтеді. Оның сөзіне сәйкес, «ол менің үйімді тауып алды және менің күнделікті қызметіме аналық қамқорлықпен еріп келді». Иоанн Павел II Мәскеуге немесе Қазанға барып, иконаны Ресей православ шіркеуіне қайтаруды қалады. Алайда Мәскеу патриархаты Папаның басқа ниеттері болуы мүмкін деп күдіктенді, сондықтан ол 2004 жылдың тамызында Ресей шіркеуіне иконаны шартсыз ұсынды. 2004 жылдың 26 тамызында ол Киелі Петір базиликасының алтарында көрсетілді, содан кейін Мәскеуге жеткізілді. 2005 жылдың 21 шілдесінде Патриарх Алексий II және Татарстан президенті Минтимер Шаймиев Қазан Кремлінің Благовещенский соборында киелі иконаны қабылдады. Бұл дана кейде «Ватикандық» деп аталады. Икона қазір Қазандық Құдай шешеннің алғашқы иконасы табылған жерде, Богородица монастырының (2005 жылы монастырь ретінде қайта құрылған) бөлігі болып табылатын Қасиетті Кресттің көтерілуінің кафедральді соборында сақталған, және монастырьдің басқа ғимараттарын халықаралық қажылық орталығына айналдыру жоспарлануда.