Кіріспе

Нефта — Тунис муниципалитеті және Шотт-эль-Джеридтің солтүстігіндегі Тозеур облысындағы оазис.

Діни мәні

Нефта суфистердің көпшілігі үшін Исламның мистикалық саласы – суфизмнің рухани отаны саналады; көптеген діни ғимараттар Эль-Баяда ауданында орналасқан. Нефта – жыл бойы қажылар келіп, зиярат ететін діни орталық. Сәуір айында халық фестивалі, қараша-желтоқсан айларында құрма фестивалі өтеді. Нефта – 24 мешіт пен 100 маработ бар, «Палмалар елі» аталған Блед-эль-Джеридтің діни орталығы. Маработтар әлі де Оңтүстік Тунис аймағының түкпір-түкпірінен, тіпті Алжирден де қажыларды тартады. Маработтарға деген осы зор құрмет суфизмнің күшін көрсетеді, бұл қозғалыс 12 ғасырда суфи Әбу Мадиан (1197 жылы қайтыс болған) төңірегінде қалыптасқан. Суфилердің аты олар киген қарапайым жүн киімнен (суф) шыққан. Олар, шөл даласы діні – Исламның жақтастары, мінез-құлқы мен аскетизмінде ерекше қарапайымдық танытуы керек деп санайды және мистикаға, қасиетті кісілерге құлшылық етуге, рухани ой-толғаныс пен медитацияға бейім болған. Суфизмді исламға дейінгі бербер халқының анимистік діндерінен алынған діни формалар да сипаттайды, ал ортодоксалды Ислам рухтарға, сиқыршылыққа, болжам жасауға, амулеттердің күшіне сенуді жоюға тырысады. Суфизмнің аймақтық түрлерін қасиетті кісілер таратып, шәкірттерді оқыту орталықтарымен өздерінің бауырластарын жиі құрған. Олар көптеген кереметтерге ие деп есептеледі, қадір-қасиеттері үшін құрметтеледі, ал олардың қабірлері (маработтар) қажылардың зиярат етуіне арналған орындар болып табылады, олардың беделіне қарай түрлі қажылар келеді. Бұрын осы қасиетті кісілерге көшпелі тайпалар мен оазистің тұрақты халқы арасындағы жиі болатын қақтығыстарда төрешілік жасау үшін жүгінетін. Нефта – осы суфизмнің соңғы бекінісі, сондықтан оны кейде «Оңтүстік Кайруаны» деп атауға негіз бар. Мұнда құрметтелген маработтар Нефтаның ескі қаласы мен оазистің барлық жеріне шашырап жатыр. Рим империясы кезінде Непте деп аталған қалада христиандық епископтық болған, ол 7 ғасырдың соңына дейін қызмет еткен.

Қала

Нефта шағын арна мен солтүстік жағындағы ойыс арқалы екіге бөлінген. Арнаның шығысында жаңа қала орналасқан, оның оңтүстік-батыс бұрышында ескі базар бар; батысында, төбенің беткейінде ескі қала жатыр. Тозеурдан келетін басты жол жаңа қаладан Хабиб Бургиба даңғылы болып өтеді, содан кейін арнаны кесіп өтіп, ескі қаланың шетімен жүреді. Батыс жағындағы көше оңға бұрылып, төбеге көтеріліп, ескі қала мен құмды шұңқырды айналып, қайтадан Хабиб Бургиба даңғылына қосылады. Нефта – тозеур стиліндегі әшекейлермен безендірілген, бір-біріне тығыз орналасқан, текше пішіндес, жазық шатырлы үйлерден тұратын қала. Кейбір көшелерде үйлердің жоғарғы қабаттары дөңгелек қабатты аркалардың үстіне орнатылып, көшеге қарай кеңейеді, күннен қорғайтын тоннель тәрізді кеңістік құрайды. Ескі қаланы жақын арада қайта жаңарту жоспарлануда.

Тарих

Нефтаға бастапқыда Напата патшалығынан келген қойшылар қоныстанған деп есептеледі. Римдіктер, кейіннен Византиялықтар шөл далалық көшпелілердің шабуылынан қорғану үшін оазисте (Непте) бекіністер салды. Византия дәуірінде Нефта мен Тозеур епископтық орын болды. VII ғасырдың ортасында Нефтаны арабтар жаулап алды және қатты қарсылыққа қарамастан, ислам дінін қабылдады. Дегенмен, 1194 жылға дейін христиан қауымы тіркелген. Келесі ғасырларда Нефта кербуендер үшін маңызды аялдама ретінде гүлденді (бір кезде Тунистегі ең маңыздысы). Оның құлдырауы 15 ғасырда көшпелі тайпалардың жиі шабуылдары мен кербуен саудасының жалпы төмендеуі салдарынан басталды. Бірақ 1881 жылы француздар келгеннен кейін Нефта қайта жаңғырды. Нефта маңындағы тұз жазықтары 20 ғасырдың соңында «Жұлдыздар соғысы» фильмдерін түсіру үшін пайдаланылды. Фильм түсірілімі кезінде режиссерлер Люк Скайуокердің үйін орналастыру үшін осы қаланы таңдады.

Танымал мәдениетте

Летиция Элизабет Лэндонның қайтыс болғаннан кейін жарияланған өлеңінде, Олломның суретін (төмендегі галереяда) бейнелеу үшін жазылған, Фишердің сурет салу бөлмесінің альбомдық жинағында, 1841 жылы, ол "осы аймаққа ғана тән" кішкентай ашық көк түсті торғай туралы жазады, оған зиян келтірсе қатты жазаланады екен. Томас Жилу продюсерлік еткен және 2001 жылы шыққан француз фильмінің, La Vérité si je Mens! 2-нің бірнеше сахнасы Нефта қаласында түсірілді.

Қол жеткізу

Нефта GP 3 (Гафса–Нефта) жолында, Тозеурдан оңтүстік-батысқа қарай 25 шақырым, Гафсадан оңтүстік-батысқа қарай 113 шақырым жерде орналасқан (әуежай; Тунис, Монастыр және Джерба қалаларына тұрақты рейстер бар). Хабиб Бургиба даңғылындағы Автобус стансасынан (Gare Routière) Тозеур және Гафсаға тұрақты автобус қатынасы бар, сондай-ақ күніне бір рет Дуз және Хазауаға автобус қатынайды, ол Алжирге өтуге арналған шекаралық пост. Одан шекараға дейінгі 4 шақырымды жаяу немесе лоуаж (үлестік такси) арқылы жүру керек. Алжир шекаралық постынан Эль-Уэдке автобустар жүреді.