Кіріспе

Италиялық дипломат және саясаткер (1855–1931)

Томазо Титтони (16 қараша 1855 – 7 ақпан 1931) – итальяндық дипломат, саясаткер және Анунциата орденінің рыцары. Ол 1903 жылдан 1909 жылға дейін, бес айлық үзіліс болған жолдан басқа, Италияның сыртқы істер министрі болды. Сонымен қатар, 1905 жылғы наурыз айында ол шамамен екі аптаға уақытша премьер-министр міндетін атқарды, бұл оны Италия тарихындағы ең аз уақыт қызмет еткен премьер-министр етеді.

Ерте өмір

Томазо Титтони Римде дүниеге келді. Оның әкесі Винченцо, Ла Манцианадағы ірі шаруашылықтың жалға алушысы, 1849 жылы Джузеппе Гарибальди басқаратын Рим Республикасын қорғауға қатысып, Пий IX-шы оны жер аударған, ал 1870 жылы Порта Пиа қабырғасы бұзылғанда Римге қайта оралды. Титтони алдымен Неапольде, кейін Оксфордта және Льежде білім алды. Титтони Рим қалалық әкімшілігінің мүшесі болды, содан кейін 1886 жылы Чивитавеккия округінен Депутаттар палатасына депутат болып сайланды, оңшылдармен жақын қарым-қатынаста болды. 1897 жылы Перуджа префекті болып тағайындалғаннан кейін депутаттық мандатын тастады. Үш жыл өткен соң ол сол сияқты қызметпен Неапольге барды, ал 1902 жылы Сенатқа мүше болды.

Сыртқы істер министрі және премьер-министр

1903 жылы Джованни Джолиллити екінші рет премьер-министр болғанда, Титтони оның сыртқы істер министрі болды. Ол Австрия-Мажарстанмен қарым-қатынасты жақсартуға ұмтылып, сондай-ақ Франциямен келісімге келуге тырысты. Франция президенті Эмиль Лубе оның ықпалымен Римге сапар жасады. Титтони отбасы бұл аймаққа қызығушылық танытқан. 1907 жылы Banco di Roma Триполиде филиал ашып, банк, теміржол және ауыл шаруашылығы салаларында маңызды мүдделерге ие болды. Банк вице-президенті – Томазо Титтонидің інісі Ромоло Титтони болды. Банк сонымен қатар 1911 жылы Италия-Түркия соғысын қолдаған Corriere d'Italia газетін қаржыландырды. 1909 жылғы 24 қазанда Титтони мен орыс дипломаты Александр Извольский Италия мен Ресейдің Балқандағы және Осман империясындағы бір-бірінің мүдделерін қолдау туралы Ракониги келісімі деп аталатын бейресми келісім бойынша дипломатиялық ноталар алмастырды. Италияның Ракониги қаласында Ресей патшасы Николай II-ні король Виктор Эммануил III қабылдады. Бірнеше күннен кейін Италия мен Ресей империясы осы келісімді ескермей, Австрия-Мажарстан империясымен тағы бір келісім жасады. 1910 жылғы сәуірде ол Парижге елші болып тағайындалды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс және Париж бейбітшілік конференциясы

Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, оның Триплицистік саясатына қарамастан (Германия, Австрия-Венгрия және Италияның Үштік одағын қолдаған) ол Италияның бейтараптығын ашық білдірді, ал Италияның соғысқа кіруіне байланысты ол өзін Джолиттитің ұстанымымен келіспеуге тырысты. 1919 жылдың шілдесінде Титтони мен Грекияның премьер-министрі Элефтериос Венизелос екі елдің қақтығыстағы аумақтық талаптарына қатысты Венизелос-Титтони келісімі деп белгілі болған құпия, міндетті емес келісімге келді. Грекия Италияның Влореге деген талаптарын және Албания үстінен итальян протекторатын орнатуды қолдауға міндеттенді. Грекия сондай-ақ Италия үшін Смирна портында еркін аймақ (1919 жылдың мамырынан бастап грек әкімшілігінде) қамтамасыз етті, ал Италия Солтүстік Эпирдегі грек аумақтық талаптарын қолдауға және Додеканез аралдарын Грекияға беруге міндеттенді, Родос аралынан басқа, Кипр Грекияға Ұлыбританиядан берілгенге дейін Италия билігінде қалатын болды. Жұмыстың ауырлығы оның денсаулығына кері әсер етті, сондықтан Титтони 1919 жылдың қарашасында отставкаға кетті. 1919 жылдың желтоқсанында Италия Сенатының президенті болып сайланды, жақын арада Ұлттар Лигасы Кеңесі мен Ассамблеясына Италия делегаты болып тағайындалды, бірақ нашар денсаулығы оны соңғы екі лауазымнан бас тартуға мәжбүр етті. 1929 жылдың қаңтарына дейін Сенат төрағасы қызметін атқарды. 1923 жылдың 8 сәуірінде король Виктор Эммануэль оған Аннунциата орденінің жоғары наградасын табыс етті. 1931 жылдың 7 ақпанында Римде жүрек талмасынан қайтыс болды.