Кіріспе

іштің ісінуі Асқазанның ісінуі (немесе жай ғана ісінуі) – асқазан-ішек жолына әсер ететін уақытша жағдай. Ісіну көбінесе асқазанда газдың, ауаның немесе сұйықтықтың артық жиналуымен сипатталады. Адамда асқазанда қысым, тығыздық немесе толыққандық сезімі болуы мүмкін; бұл көрінетін іштің кеңеюімен қатар жүруі де, жүрмеуі де мүмкін. Ісіну кез келген жастағы адамға әсер етуі мүмкін және көбінесе өздігінен анықталады, көп жағдайда күрделі медициналық көмек немесе емдеуді қажет етпейді. Бұл термин көбінесе іштің кеңеюімен бір-бірінің орнына қолданылса да, бұл симптомдардың патофизиологиялық механизмдері әртүрлі болуы мүмкін және толыққанды түсініксіз. Емдеудің алғашқы қадамы – ісінуге себеп болатын негізгі факторларды анықтау үшін егжей-тегжейлі медициналық тарихты жинау және физикалық тексеру жүргізу болып табылады. Дисcomfortты жеңілдету үшін белгілі бір дәрілерді қолдану және диеталық өзгерістер жасауға болады.

Симптомдар мен белгілер

Ішек қырысуына немесе іштің үрпіліп толу сезіміне байланысты ең көп кездесетін белгі – іштің толуы немесе кеңеюі. Сирек жағдайларда, ішек қырысуы ауырсынуға немесе тыныс алудың қиындауына әкелуі мүмкін. Ішек қырысуынан туындаған ауырсынулар өткір болып, іштің қырысуына себеп болады. Бұл ауырсынулар денеде кез келген жерде пайда болуы және тез орын ауыстыруы мүмкін. Олар соншалықты күшті болуы мүмкін, кейде көкірек қуысының сол жақ үстінде пайда болғанда жүрек ауруы деп жаңылысады. Оң жақтағы ауырсыну көбінесе қосымша немесе өт қабындағы проблемалармен шатастырылады. Газбен байланысты емес бір симптом – ішкілік. Ішкіліктер зиянсыз және өздігінен басылады; сонымен қатар, олар ішектерге түсетін және ішек қырысуына себеп болатын ас қорыту жолындағы газды шығаруға көмектеседі. Іштің үрпіліп толуының маңызды, бірақ сирек кездесетін себептеріне асканит және ісіктер жатады.

Тiршiлiк

Асқазанның ісінуінің көп жағдайы дұрыс емес тамақтануға байланысты. Газ ішектегі бактериялардың нәтижесінде пайда болады және ерігіш талшықтың қорытылуының қосалқы өнімі болып табылады. Талшық пен судың жеткіліксіз немесе үзілісті түрде қабылдануы адамда ісінуге немесе іш қатуға әкелуі мүмкін. Талшықтың ең көп таралған табиғи көздері – жемістер мен көкөністер, сондай-ақ бидай немесе сұлы қабығы. Осы талшықтар көбінесе газ шығаруға себеп болады. Талшық өсімдіктермен жасалады және адамның асқазан-ішек жолында оңай қорытылмайды. Тамақталшықтарының екі негізгі түрі бар: ерігіш және ерімейтін талшық. Ерігіш талшық пребиотик болып табылады және ішекте газға оңай айналады, ал ерімейтін талшық метаболизмдік тұрғыдан бейтарап болып табылады және ас қорыту жүйесі арқылы өтетін кезінде суды сіңіріп, дефекацияға көмектеседі. Талшықтың көптеген түрлері (ерімейтін) ішектегі дене суымен байланысып, нәжістің көлемін арттырады.

Ішек газы

Асқазан-ішек жолындағы газдың тек екі көзі бар. Ол жұтылған ауа немесе ішектерде, әсіресе тоқ ішекте қалыпты түрде тіршілік ететін бактериялардың өнімдері болып табылады. Құрқылдау немесе ерігу – ауыз арқылы асқазаннан газды шығару арқылы жұмыс істейтін жалпы қабілет. Асқазан тым жылдам тамақ ішу және су ішу кезінде көп ауа жұтқанда ісіп кетуі мүмкін. Асқазанның ісінуі кезінде құрқылдау газды шығарып, осыған байланысты ауырсынуды басады. Бүркітуді асқазандағы газдың көп болуынан өзге де ішкі дискомфорттан құтылу үшін де қолдануға болады. Перделеу немесе газ шығару, құрқылдау сияқты жеңілдік береді, бірақ ол ауыз емес, анус арқылы денеден газдың шығуымен байланысты. Ішек-қарын жолындағы бактериялар анус арқылы шығарылатын газды тудырады. Олар тамақ қорытылып, жіңішке ішекке жылжыған кезде газды өндіреді. Бұл газ жиналып, іш қуысында ісінуге немесе қабынуға себеп болады, содан кейін босатылады.

Қабыну

Асқазан-ішек жолының жиі кездесетін мәселесі – ішек қозғалысының сирек болуы, қатты нәжіс немесе ішек қозғалысы кезінде күш салу – бұл ауыр ісінуге әкеледі. Ішек қатудың көптеген жағдайлары уақытша болғандықтан, қарапайым өмір салты өзгерістері, мысалы, көбірек жаттығу жасау және талшықтарды көбірек тұтыну, ішек қатуды жеңілдетуге көмектеседі. Кейбір ішек қату жағдайлары нашарлай беріп, нәжісті босату және асқазанның ісінуін азайту үшін дәстүрлі емес әдістерді қажет етеді. Нәжісте қан болуы, қарқынды іш ауруы, тік ішекте ауру, түсіндірілмейтін салмақ жоғалту және жоғарыда аталған өмір салты өзгерістерімен басылмайтын ісіну мен ішек қату туралы дәрігерге хабарлау керек. Ісіну әдетте ішек қатумен бірге жүреді және олар қандай да бір себепсіз пайда болмайды. Құсыққа әртүрлі факторлар себеп болады, соның ішінде белгілі бір тағамдар, дәрілер, семіздік және стресс. Бұл факторлар әр адам үшін әртүрлі болады. Гастроэзофагеальды рефлюкс ауруы (ГЭРА) – бұл асқазан қатерлі ісігі сияқты ауыр асқынуларға әкелуі мүмкін созылмалы жағдай. Симптомдарды және ауруды емдеу үшін емдеу әдістері бар, бірақ осы ауруны толығымен емдеу мүмкін емес. Симптомдарға ішек ауруы, асқазанның ісінуі, сондай-ақ ауырсыну мен дискомфорт жатады. Рефлюкстің алдын алу үшін ауыр тамақтан бас тарту керек, сондай-ақ тамақтанғаннан кейін жату немесе иілуден аулақ болу керек. Рефлюкс кезіндегі асқазанның ісінуі күшті болады және тағам толығымен сіңгенге дейін сақталады. Өлімнен кейінгі ісіну – бұл бактериялардың әрекетінен пайда болатын газдар және ішкі мүшелердің шіруі салдарынан мәйіттерде пайда болады.

Қатынасты жағдайлар

Ішек көпіруімен байланысты жағдайлар: іш қату, лактозаға төзбеушілік және асқазанның қышқылының кері ағылуы.

Диеталық режимдер

Функционалдық ішек көпіруін азайтудағы төмен FODMAP диетасының тиімділігіне үміт беретін деректер, тітіркенген ішек синдромымен ауыратын науқастарға жасалған кейбір зерттеулерде байқалған көпірудің азаюымен расталады. Глютенсіз диетаға қатысты, ішек көпіруін және іштің кеңеюін азайту үшін оны ұсынуға жеткілікті ғылыми дәлелдер жоқ. FODMAP диетасын, осы диеталармен байланысты тәуекелдерді азайту үшін, тамақтану саласындағы мамандардың қатысуымен жүргізу керек.

Дәрі-дәрмектер

Ішек көнуді емдеу үшін рецептсіз (OTC) көптеген дәрілер бар. Кейбір өнімдерде тағамдық ферменттер кездеседі, олар дәнді дақылдар, көкөністер және сүт өнімдеріндегі қантты ыдыратады. Оларды тамақ ішер алдында немесе газ және ішек көнуді тудыратын тағамға қосуға болады. Ең көп қолданылатын ем – антиацидтер. Бұл дәрілер ішектегі газға әсер етпейді, бірақ газдың жиналуын оңайрақ шығарып тастауға көмектеседі, соның салдарынан ішек көну мөлшері азаяды. Тағы бір ем – симэтикон, ауызға қабылданатын көбікқұрауға қарсы зат, ол организмге газды жылдам шығаруға көмектеседі. Прокинетиктердің комбинациясы, мысалы, домперидон + метоклопрамид + дифенгидрамин (соңғысы экстрапирамидалық реакцияларды, әсіресе жедел дистониялық реакцияларды болдырмау үшін) + протондық сорғы тежегіштері (ПСТ) ішек көнушілерге және газ шығарушыларға айқын әсер етеді.