Кіріспе

Жаңа көліктердегі кең таралған иіс, Homeland эпизоды

Жаңа машинаның иісі – жаңа автомобильдерде, сондай-ақ автобустар, жүк көліктері және ұшақтар сияқты басқа да көлік құралдарында кездесетін материалдардың жиынтығынан туындайтын иіс. Ол жаңа былғары, пластик және мата интерьерлер сияқты түрлі элементтерден құралады. Көптеген автокөлік өндірушілер осы иіске деген сұраныстың жоғары болуына байланысты, шоу-румдарда клиенттерді қызықтыру үшін қалаған хош иістерді жасап, қолдана бастады. Бірқатар адамдар бұл иісті жағымды деп сипаттаса да, осы химиялық заттардың денсаулыққа зиян келтіру мүмкіндігіне қатысты сұрақтар туындайды. 2023 жылы жүргізілген зерттеуде формальдегид және ацетальдегид газдарының Қытай үкіметі белгілеген қауіпсіздік нормаларын басып өткені анықталды, сондай-ақ зерттеушілер жаңа көлік алғандарға терезелерін ашып жүруді кеңес берді.

Химиялық құрамы

Иісі де, оны тудыратын себептер де әртүрлі автомобильдерде сәл өзгеше болады. Автомобильдің ішкі жағының көп бөлігі пластиктен тұрады, ол бірнеше желімдер мен герметиктермен біріктірілген. Мұндай материалдар газдану арқылы немесе булану арқылы ұшпалы органикалық қосылыстарды бөліп шығарады. Бұл булар көбінесе әртүрлі химиялық заттардың қоспаларына және пластификаторларға байланысты болады, бірақ ПВХ-да кеңінен қолданылатын DEHP өте ұшпайды. Зерттеушілер 2011–2012 жылдардағы 200-ден астам АҚШ автомобильдерін органобромдық қосылыстар (бромды отқа төзімді заттармен байланысты), органохлорлық қосылыстар (мысалы, поливинилхлорид немесе ПВХ) және руль, приборлық панель, қол тіреулер және орындықтар сияқты түрлі бөліктерден буланатын ауыр металдарға сынақтан өткізді. Жаңа автомобильдерді, әсіресе жаз айларында, жүргізер кезінде жақсы желдетіп тұру ұсынылады. 1995 жылы жасалған жаңа Lincoln Continental автомобильінің ауа талдауы 50-ден астам ұшпалы органикалық қосылысты анықтады, олар тазалау және майлау құралдары, бояу, кілем, былғары және винилге арналған өңдеулер, латекс желімдері, бензин және газ шығарылымдары сияқты көздерден келгені анықталды. Бастапқы талдаудан екі ай өткен соң химиялық заттардың айтарлықтай азайғаны байқалды. Зерттеушілер осы қосылыстардың көптеген түрлерінің адам денсаулығына зиян келтіруі мүмкін екенін атап өтті. Ұшпалы органикалық қосылыстардың жалпы деңгейі бір текше метрге 7500 микрограммаға жетеді. Концентрация үш апта ішінде шамамен 90% - ға төмендеді. Осы зерттеуде төрт автомобильдің ішкі жағында 60-тан астам химиялық қосылыс анықталды. Кейбір жағдайларда, иіс өндірістік ақаулықтан туындайды. Bentley Motors (BT26) компаниясының ресми құжаттарына сәйкес, 1999–2002 жылдардағы Bentley автомобильдеріндегі «жағымсыз иіс» тотты тоқтатуға арналған затқа байланысты болды. Кейбір мәдениеттерде жаңа автомобильдің иісі ұнамсыз деп есептеледі және өндірушілер оны жоюға тырысады.

Денсаулыққа қауіп төндіретін факторлар

2001 жылы Австралиядағы CSIRO жүргізген екі жылдық зерттеу осы химиялық заттармен байланысты бірнеше денсаулық проблемаларын анықтады. CSIRO ғылыми қызметкері, доктор Стивен Браун, жаңа көлік жүргізушілерінде бағдаршатау, бас ауруы және тітіркену сияқты жағдайлардың болғанын хабарлады. Ол басқа зерттеушілердің бақылауымен жүргізілген тәжірибелерде жаңа көліктердегі ластағыштардың деңгейін өлшеді, олар бірнеше минут ішінде ұқсас әсерлерге алып келуі мүмкін еді. Көліктерден табылған химиялық заттардың ішінде канцерогенді бензол, тағы екі мүмкін канцероген – циклогексанон және стирол, сондай-ақ бірнеше басқа уытты заттар бар еді. Жапонияда өткізілген келесі зерттеуде жаңа микроавтобустағы ұшпалы органикалық химиялық заттардың деңгейі жеткізілген күнінен кейін денсаулық нормасынан 35 есе артық болды. Төрт айдан кейін деңгей нормадан төмен түсті, бірақ ыстық жаз айларында қайта өсті, және нормадан тұрақты түрде төмен болуына үш жыл кетті. Бұл нормалар Жапон денсаулық сақтау министрлігі көлік иелерінің «ауру ғимарат синдромынан» көбірек зардап шегуіне жауап ретінде белгіленді. Daily Telegraph газетінде бұл зерттеу туралы жарияланған мақалада жаңа көлік иісіне ләззат алу «желім иіскеуге ұқсас» делінген. Дегенмен, басқа зерттеулер зертханада өсірілген жасушаларда жаңа көлік иісінің зиянды емес екенін көрсетті. Бірақ иіс иммундық жүйенің реакциясын тудырды. Жаңа көлік иісімен байланысты ең көп кездесетін жағымсыз әсерлер – бас ауруы, ауыздың ісінуі, жүрек ауруы және ұйқышылдық.