1789 ж. Ресей-Швеция соғысындағы Эланд шайқасы: теңіз шайқасы, эпидемия салдарынан кешіккен кеме жөндеу, сарбаздардың ауруы. Тарих, соғыс, Швеция, Ресей.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1789 жылғы 26 шілдедегі Рус-Швед соғысы кезінде болған теңіз шайқасы. Оланд шайқасы – 1788-90 жылдардағы Рус-Швед соғысының 1789 жылғы 26 шілдедегі шайқасы.
Naval battle on 26 July 1789 during the Russo Swedish War
the 1676 battle
The Battle of Öland was a naval battle that took place on 26 July 1789 during the Russo Swedish War (1788–90).
Өмірбаян
Швед әскери флоты қысты Карлскронада өткізді, онда ол сол кезде қайталап туатын қызба эпидемиясына ұшырады. Эпидемия 1788 жылы Хогланд шайқасында орыс желілік кемелері Владиславты басып алғаннан кейін басталды. 1788 жылы тұтқынға алынған теңізшілерден ауру Свейборгта ұзақ уақыт бойы флотқа кеңінен тарады және сол жылдың соңында Карлскронаға флотпен бірге жеткізілді. Кемелерді теңіз маусымына дайындау өте баяу жүрді және экипаждардың аурудан зардап шегуінен туған шығындар осы процеске үлкен кедергі келтірді. 1788 жылдың желтоқсанынан 1789 жылдың қыркүйегіне дейін Карлскронадағы әскери госпитальдарда барлығы 26 249 адам ауруға шалдықты, олардың 5 286-сы қайтыс болды, ал эпидемияның жалпы өлім саны шамамен 15 000 адамды құрады деп есептеледі. Маусымның соңына қарай мыңдаған әскерлер флотты күшейту үшін жаяу әскерден жіберілді. Кедергілерге қарамастан, қайта жарақтандыруға жауапты адмирал Отто Хенрик Норденшельд 6 маусымға дейін 21 желілік кеме мен 8 фрегаттан тұратын флотты теңізге шығуға дайын етті, бірақ экипажсыз. Ресей флоты 1788–1789 жылдардың қысын Копенгаген, Реваль және Кронштадт қалаларындағы бірнеше бөліктерге бөлініп өткізді. Жаңа салынған кемелермен және бұрын зақымдалған кемелердің тиімді жөнделуімен бірге, ресейліктер шамамен 30 000 теңізшіден тұратын экипаждармен шайқасқа қатыса алатын 40-қа жуық кемені орналастыруға үміттенеді. 1788 жылдың күзінде Хогланд шайқасында ресей флотына басшылық еткен адмирал Самуэль Григ қайтыс болды, ал Копенгагенге жіберілген ресей флотының бөлімшелеріне басшылық еткен адмирал фон Дессин қызметтен алынды. Олар тиісінше адмиралдар Василий Чичагов пен Тимофей Козльяниновпен ауыстырылды. 1789 жылғы ресейлік теңіз операцияларының мақсаты – бөлінген флот бөлімшелерін біріктіру және мүмкіндігінше тезірек швед флотымен қақтығысу, сонымен қатар Финляндия жағалауындағы кеме жолдарының блокадасын сақтау үшін күш беру болды. Экипаждардың жетіспеуі швед флотына жаттығулар мен оқулар жүргізуге мүмкіндік бермеді, сондықтан ол кемежайлармен шектелді. Флот 6 шілдеде теңізге шығуға ақыры қол жеткізді, бірақ бірнеше кемелер әлі де толық емес болды, кейбіреулері штаттық санынан жүзден астам теңізші кем болды. Өзінің туы астында 21 желілік кеме мен 8 ірі фрегатты жинаған Сёдерманланд герцогы Карл Ресей флотын Оланд аралының жанында тосқауылдауды шешті, бұл ресей флотының бөлімшелері бірігуге үлкермес бұрын жасалды. Адмирал Отто Хенрик Норденшельд герцог Карлдың ту капитаны болды.
The Swedish battlefleet had spent the winter at Karlskrona which was struck by relapsing fever epidemic during the stay. Epidemic had started from the capture of the Russian ships of line Vladislav during the Battle of Hogland in 1788. From the captured sailors the disease had spread widely into the fleet during its prolonged stay at Sveaborg in 1788 was carried with the fleet to Karlskrona later that year. Fitting ships for the sealing season proceeded very slowly and was greatly hindered by the losses suffered due to the illness to the crews. From December 1788 to September 1789 total of 26,249 were treated for sickness in naval hospitals at Karlskrona alone of whom 5,286 perished while the total death toll of the epidemics is assumed to be around 15,000 lives. By the end of June thousands of soldiers had to be sent from the infantry as reinforcements for the fleet. Regardless of the obstacles Admiral Otto Henrik Nordenskiöld who was responsible for refitting was able to ready fleet of 21 ships of the line and 8 frigates for sailing already for 6 June however without crews. The Russian fleet had spent the winter of 1788–1789 in split into several elements at Copenhagen, Reval and Kronstadt. Together with newly built ships and effective repairs of ships damaged earlier the Russians were looking to be able to deploy around 40 ships capable to taking part to battle line with combined crew of roughly 30 000 men. Admiral Samuel Grieg who had commanded the Russian fleet at the Battle of Hogland had perished in the autumn 1788 and Admiral Von Dessin who had commanded the elements of the Russian fleet deployed to Copenhagen was removed from command. They were replaced respectively with Admirals Vasili Chichagov and Timofei Kozljaninov. The goal for the Russian naval operations in 1789 was to link together the separated fleet elements and then engage the Swedish fleet as soon as possible while meanwhile providing forces to uphold the blockades of the shipping routes along the Finnish coast. Lack of crews prevented the Swedish fleet from any training or exercises and it was effectively confined to the docks. The fleet was finally able to set sail on 6 July despite that several ships were still undermanned, several lacking more than hundred men from their complements. Having assembled 21 ships of the line and 8 large frigates under his flag, Prince Karl, Duke of Södermanland decided to intercept the Russian fleet near the island of Öland before the elements of the Russian fleet would be able to link up. Admiral Otto Henrik Nordenskjöld acted as flag captain to the Duke Charles.
Шайқас
Швед флоты теңізге шыққаннан кейін, Балтық теңізінің оңтүстігінде Сканне, Руген, Борнхольм және Сейланд арасында күзеттік табельде болды. Флотта аурулар (атап берсек, қайталамалы қызба) толыққанды жойылмаған еді, сондықтан бірнеше шағын хабар алмасу кемелері арқылы сау адамдар флотқа жеткізіліп, ал науқастардың саны күннен-күнге өсіп, Карлскронаға қайтарылып жіберілді. 23 шілдеде швед флотына 35 кемеден тұратын ресейлік флоттың Готландтан тыс жерде көрілгені туралы хабар жетті. Екі флот та солтүстікке қарай бағыт алды, ал шведтер арақашықтықты қысқартуға тырысты. Ресейлік флот шведтер мен Карлскронаның арасына енуге әрекеттенді, бірақ ол мүмкін болмағандықтан, ресейліктер шведтерден қашықтықты сақтауға келісім берді. Жел күшейе бастады, бұл 1789 жылдың 25 шілдесінде екі тараптың да әрекет етуіне кедерілді. 26 шілде күні таңертең флоттар қайтадан көрісті, шведтер тағы да ресейліктерге жақындап, шайқасқа түсуге тырысты, бірақ ресейлік флот мұқият сақтық шараларын көргендіктен, оларға мұны істеуге мүмкіндік бермеді. Шведтер үшін тағы бір қиындық - адмирал Пер Лилихорн басқаратын тыл құрамы флоттың қалған бөлігінен бөлініп, бірнеше рет бұйрықтарға қарамастан, қайтадан қосыла алмады. Ресейлік флот шведтерден қашып, олардың портына қарай жылжуға тырысты. Соңында, 26 шілдеде сағат 14:00-де алғашқы кемелер оқ ату қашықтығына жетіп, шайқас басталды. Ауа райының өзгеруі салдарынан шайқас 16:00 мен 18:00 аралығында тоқтатылды, бірақ кейін қайтадан жалғасты. Шайқас 20:00-ге дейін созылды, содан кейін ресейлік флот шығысқа қарай бұрылды. Швед флоты оларға ілесе алмады, өйткені жеткіліксіз санды экипаждар бір мезгілде қаруларды және желкендерді басқара алмады. Шайқас кезінде флоттар бір-бірінен едәуір қашықтықта болды, ал зеңбіректердің оқтары максималды қашықтықта атылды, сондықтан тиімділігі төмен болды. Қарудың істен шығуы және ұңғылардың жарылуы екі тараптың да шығынға ұшуына басты себеп болды. Шайқас барысында ресейлік флоттың үш кемесі негізгі флоттан қалып қойды. Бірнеше швед кемелеріне осы артта қалғандарды ұстауға бұйрық берілді, бірақ швед кемелері тіпті оқ ату қашықтығына жетпей-ақ кері қайтты. Кемелердің капитандары кейіннен адмирал Пер Лилихорнның бұйрығымен ресейлік кемелерден бойын бұрғандарын мәлімдеді, ол өз кемелерін шайқастан алшақ ұстады. Шведтер 28 шілдеде күштерді күшейтіп, науқастарды шығарып жіберді, содан кейін орыстарды қуып жетуге қайтадан бет бұрды, бірақ ресейліктер швед флотына қарсы шайқасқа түсуден бірнеше рет қашқандықтан, сәттілікке жете алмады. Осыған ұқсас әрекеттер келесі күндері де қайталанды, бірақ 30 шілдеде экипаждар арасындағы аурудың нашарлауы шведтерді өздерінің базасына қайтуды ойлауға мәжбүр етті, өйткені флоттың теңізге шыққаннан кейін шамамен 2 500 адам ауырған. 31 шілдеде жел бағыты өзгерді, бұл Копенгагеннен келген ресейлік эскадрильяның келуіне қолайлы жағдай жасады. Екі ресейлік флоттың арасында қалмау үшін швед флоты Карлскронаға қарай кері қайтты. Сол күні Копенгагеннен келген ресейлік эскадрилья ресейлік флотқа қосылды.
After setting sail the Swedish fleet patrolled the waters between Skåne, Rügen, Bornholm and Sjælland in the southern Baltic Sea. Fleet was still not clean from diseases (mainly the relapsing fever) and several small dispatch vessels were used for shipping healthy men to fleet while transporting ever growing number of sick back to Karlskrona. On 23 July did the Swedish fleet receive news that 35 ship strong Russian fleet had been seen outside of Gotland and finally at noon on 25 July were the first Russian ships sighted. Both fleets took northernly heading and Swedish tried to close in the distance. The Russian fleet attempted to slip between the Swedes and Karlskrona but when it became clear that it would not succeed the Russians were content with just keeping distance to the Swedes. Winds were getting stronger which prevented either side from taking action later on 25 July 1789. On morning of 26 July fleets again sighted each other and Swedes again attempted to close in and engage the Russian but were unable to do so as the Russian fleet carefully avoided it. Further problem for the Swedes was that the rear guard commanded by Admiral Per Lilliehorn had become separated from the rest of the fleet and did not rejoin it despite of repeatedly being ordered to do so. The Russian fleet continued evading the Swedish trying to slip between the Swedes and their home port. Finally by 1400 on 26 July had first ships reached the cannon range and started the battle. Varying winds forced battle to be paused between 1600 and 1800 but it was later commenced again. Fighting continued until 2000 when the Russian fleet turned towards east. Swedish fleet was unable to follow as the undermanned crews could not handle both guns and sails simultaneously. During the battle the fleets remained fair distance apart and the cannons were fired near their maximum ranges and thus had very little effect. Misfiring cannons and barrel explosions were the main cause of losses on both sides. During the fight three trailing ships of the Russian fleet were left separated from the rest of the fleet. Several Swedish ships were ordered to engage these stragglers but the Swedish ships turned away before even reaching the cannon range. Captains of the ships later claimed that they turned away from the Russian ships according to orders from Admiral Per Liljehorn who kept his ships away from the fight. Swedes were able to receive reinforcements and ship out the sick on 28 July after which the Swedish turned again to chase the Russians but without success as the Russians repeatedly avoided engaging the Swedish fleet. Similar action was repeated on following days until on 30 July the continuously worsening sickness amongst the crews forced the Swedes to seriously consider returning to their base as roughly 2 500 men had gotten sick after the fleet had set sail. On 31 July the wind turned which was seen as favorable for arrival of the Russian squadron from Copenhagen. To avoid being caught between two Russian fleets the Swedish fleet started back towards Karlskrona. On the same day the Russian squadron from Copenhagen joined with the Russian fleet.
Салдары
Үш күн бойы флоттар бір-бірін көре алатындай маневр жасады, бірақ соңында шведтер Карлскронадағы теңіз базасына шегінді. Шайқас тең нәтижемен аяқталды, бірақ Балтық теңізінің бақылауы ресейліктерде қалды. Карлскронада тоқтамаған эпидемия швед флотын жылдың қалған бөлігінде тоқтатып тұрды. Пер Лилжехорн флот Карлскронаға оралмас бұрын-ақ адмирал шенінен айырылды. Лилжехорнға қатысты күдіктер оқиғадан кейін туды; көптеген адамдар оған ресейліктер пара берген деп күдіктенді. Әскери сот оны кінәлі деп тапты, бірақ үкімет оны өлім жазасына кесуден бас тартты. Чичаговтың да әрекетсіздігі мен шайқастан қашуы зерттелді. Дегенмен, әскери сот оны кінәлі деп таба алмады, өйткені оның бұйрығында швед флотына шабуыл жасау алдында Копенгагендегі ресейлік эскадрильясымен кездесу керектігі нақты көрсетілген.
For three days the fleets maneuvered within sight of each other, but finally the Swedes retreated to the naval base at Karlskrona. The battle ended in a draw, but the Russians remained in control of the Baltic Sea. The epidemic that still had not ended at Karlskrona then confined the Swedish fleet to its anchorage for most of the remainder of the year. Per Liljehorn was stripped of his admiral's rank even before the fleet returned to Karlskrona. Suspicions concerning Liljehorn arose after the debacle; it was widely suspected that the Russians had bribed him. A court martial convicted him but the government declined to execute him. Chichagov too was investigated for his inaction and avoidance of battle. However, the court martial found him not found guilty because his orders explicitly stated that he should first rendezvous with the Russian squadron from Copenhagen before engaging the Swedish fleet.