Шведагон пагодасы: тарихы мен қасиеттері

Кіріспе

Янгондағы буддалық пагода, Мьянма. Биік Сингуттара төбесінде салынған бұл биік пагода теңіз деңгейінен жоғары орналасқан және Янгон қаласының көкжиегіне үстемдік етеді. Янгон қаласының жоспарлау ережелері ғимараттардың ең жоғары биіктігін теңіз деңгейінен (пагоданың теңіз деңгейінен биіктігінің 75% дейін) шектейді, осылайша Шведагон пагодасы қала көкжиегінде ерекше көзге түседі.

Тарих

Аңыз бойынша, Шведагон пагодасы 2500 жылдан астам бұрын, Будда тірі кезінде салынған, бұл оны әлемдегі ең көне будда ступасы етеді. Буддавамссаға сәйкес, Уккалладжанапададан келген Тапусса мен Бхаллика есімді екі саудагер Бодх-Гаядан өтіп бара жатқанда Буддаға кездескен. Будда, сол кезде раджаятана ағашының астында отырып, жаңа ғана қол жеткізген буддалық мерейінің қуанышын сезініп отырған, олардан күріш наны мен балды қабылдап, оларға дхарманың бір бөлігін үйретті. Осылайша, олар Будданың үйретісіне бесінген алғашқы үй иелері болды. Будда сондай-ақ саудагерлерге шашының сегіз тоғысын сыйлап, осы шаш қалдықтарын сақтау үшін ступаны қалай салу керектігін үйретті. Пагода туралы патшалық жылнамаларындағы алғашқы айғау 1362/63 жылы, Мартабан-Хантавадди патшасы Бинья У пагоданы биікке көтерген кезде тіркелген. Қазіргі заманғы жазбалар, Хантавадди патшасы Дхаммазединің (1471–1492) билігіндегі Шведагон пагодасының жазбалары, пагодаға жасалған жөндеулердің 1436 жылға дейінгі тізімін көрсетеді. Атап айтқанда, патшайым Шин Со Пу (1454–1471) оның биіктігін көтеріп, жаңа құрылысты алтынмен қаптады. 16-шы ғасырдың басында Шведагон пагодасы Бирмадағы ең танымал буддалық қасиетті орынға айналды. Бирмалық буддистер үшін қай күні туылғанын білу маңызды, өйткені бұл олардың планеталық орнын анықтайды. Сегіз планеталық пост бар, өйткені сәрсенбі екіге бөлінеді (таң және кеш). Олар күнді бейнелейтін жануарлармен белгіленеді: жексенбіге – гаруда, дүйсенбіге – жолбарыс, сейсенбіге – арыстан, сәрсенбі таңына – сүйір тісті піл, сәрсенбі кешіне – сүйір тісті емес піл, бейсенбіге – тышқан, жұмаға – теңіз шошқасы, сенбіге – нага. Әр планеталық постта Будданың бейнесі орналасқан, және адал жандар гүлдер мен дұға жалауларын ұсынып, бейнеге су құйып, бата тілеу рәсімін орындайды. Бейненің артындағы бағананың түбінде сақшы періште, ал бейненің астында сол күнді бейнелейтін жануар орналасқан. Ступаның негізі сегізбұрышты және оның айналасында сегіз кішкентай киіз үйлер (әр планеталық пост үшін біреуден) орналасқан. Буддалық ступаларды сағат тілімен айналып жүру дәстүрлі болып саналады. Көптеген адал жандар өз планеталық постында су құйып, бата тілеу рәсімін орындайды. Пагоданың баспалдақтарына көтеріліп бара жатқан қажылар гүлдер, шамдар, түрлі-түсті тулар мен ленталар сатып алады. Бұл буддалық ілімнің маңызды аспектісі – берудің символдық актісі ретінде ступаға қойылады. Пагоданың маңында ерікті ұсынуларды қабылдау үшін әртүрлі жерлерде жәшіктер орналасқан. 2017 жылдың желтоқсанында шетелдіктерге 10 000 сом (шамамен 7 АҚШ доллары) төлем қабылданды.

Legend holds that the Shwedagon Pagoda was constructed more than 2,500 years ago — while the Buddha was still alive — which would make it the oldest Buddhist stupa in the world. According to the Buddhavaṃsa, two merchants from Ukkalājanapada named Tapussa and Bhallika were passing through Bodh Gaya when they encountered the Buddha. The Buddha, who was at that time enjoying the bliss of his newly attained buddhahood as he sat under a rājāyatana tree, accepted their offering of rice cake and honey and taught them some of the dharma in return. In so doing, they became the first lay disciples to take refuge in the teachings of the Buddha. The Buddha also gave eight strands of his hair to the merchants and gave them instructions on how to construct a stupa in which to enshrine these hair relics. The first mention of the pagoda in the royal chronicles dates only to 1362/63 CE (724 ME) when King Binnya U of Martaban–Hanthawaddy raised the pagoda to Contemporary inscriptional evidence, the Shwedagon Pagoda Inscriptions from the reign of King Dhammazedi of Hanthawaddy (r. 1471–1492), shows a list of repairs of the pagoda going back to 1436. In particular, Queen Shin Saw Pu (r. 1454–1471) raised its height to , and gilded the new structure. By the beginning of the 16th century, Shwedagon Pagoda had become the most famous Buddhist pilgrimage site in Burma. It is important for Burmese Buddhists to know on which day of the week they were born, as this determines their planetary post. There are eight planetary posts, as Wednesday is split in two (a. m. and p. m.). They are marked by animals that represent the day — garuda for Sunday, tiger for Monday, lion for Tuesday, tusked elephant for Wednesday morning, tuskless elephant for Wednesday afternoon, mouse for Thursday, guinea pig for Friday and nāga for Saturday. Each planetary post has a Buddha image and devotees offer flowers and prayer flags and pour water on the image with a prayer and a wish called a Blessing Ritual. At the base of the post behind the image is a guardian angel, and underneath the image is the animal representing that particular day. The plinth of the stupa is octagonal and also surrounded by eight small shrines (one for each planetary post). It is customary to circumnavigate Buddhist stupas in a clockwise direction. Many devotees perform a blessing ritual by pouring water at their planetary post. The pilgrim, on his way up the steps of the pagoda, buys flowers, candles, coloured flags and streamers. These are to be placed at the stupa in a symbolic act of giving, an important aspect of Buddhist teaching. There are donation boxes located in various places around the pagoda to receive voluntary offerings which may be given to the pagoda for general purposes. In December 2017, foreigners were charged a Ks.10,000/ (approx. US$7) entrance fee.