Кіріспе
Аркам қорқынышы – Ричард Лауниус жасаған, алғаш рет 1987 жылы Chaosium баспасында жарық көрген америкалық оқиғалық үстел ойыны, сондай-ақ карта ойыны. Ойын Chaosium компаниясының «Call of Cthulhu» ролелік ойынының негізінде құрылған, ол Х.П. Лавкрафт және басқа да қорқыныш жазушыларының Ктулху мифологиясында өрбиді. Ойынның екінші басылымы 2005 жылы Fantasy Flight Games компаниясымен, ал үшінші басылымы 2018 жылы шығарылды.
the card game
Arkham Horror is a cooperative adventure board game designed by Richard Launius, originally published in 1987 by Chaosium. The game is based on Chaosium's roleplaying game Call of Cthulhu, which is set in the Cthulhu mythos of H. P. Lovecraft and other horror writers. The game's second edition was released by Fantasy Flight Games in 2005, with a third edition in 2018.
Шолу
Ойын тақтасы 1926 жылы Лавкрафттың ойдан шығарылған Массачусетс штатының Аркхэм қаласында орналасқан. Көшелер, ғимараттар және ашық кеңістіктер көрсетілген. Қаланың әртүрлі жерлерінде басқа әлемдерге қақпалар ашылады (бұл тақтаға қойылған белгілермен көрсетіледі). Ойыншылар кейіпкер картасымен бейнеленген тергеушілер рөлін ойнайды. Әр тергеушінің бірнеше қасиеттері ("санасы" сияқты) бар, сондай-ақ заттарды, сиқырларды және басқа да нәрселерді көрсететін карталары бар. Тергеушілер қала бойынша саяхаттайды, қақпалардан кіретін құбыжықтардан қашып немесе олармен күреседі, құрал-жабдықтар алу үшін қалалық орындарды зерттейді және, әрі қарай, қақпаларға кіреді. Басқа әлемге сапарлап қайтқаннан кейін тергеуші қақпаны жабуға тырысады. Қалалық орындарды немесе басқа әлемдерді зерттеу кезінде тергеушілер оларға пайда немесе зиян келтіретін кездейсоқ оқиғаларға тап болады. Қақпалар ашылғанда "Қиямет жолы" ілгері жылжиды; егер жол соңына жетсе, Аркхэмге Ежелгі деп аталатын құдіретті қорқынышты жаратылыс еніп келеді. Ойынның 1987 жылғы нұсқасында бұл ойынды аяқтайды және барлық ойыншылар жеңіледі. Екінші нұсқада, қиямет жолы толғанда, ойыншылар үшін жаратылысты тікелей жеңіп, жеңудің соңғы мүмкіндігі басталады; әйтпесе, олар жеңіліске ұшырайды.
Тарих
Arkham Horror бастапқыда Ричард Лауниус Chaosium Inc. компаниясына «Call of Cthulhu: The Board Game» деген атаумен ұсынған, олардың «Call of Cthulhu» ролдік ойынына негізделген жаңа стратегиялық ойын болды. Оны Chaosium редакциялап, Doom Track сияқты мүмкіндіктерді қосты, бұл ойыншылардың толық сәтсіздікке ұшырауына қарай прогресті қадағалау әдісі еді, және 1987 жылы «Arkham Horror» деген атпен жарияланды. Ойын Origins Awards жүлдесінде «1987 жылғы ең жақсы фантастикалық немесе ғылыми-фантастикалық үстел ойыны» аталымын жеңіп алды, бұл Лавкрафт тақырыбындағы алғашқы танымал үстел ойыны болды. Arkham Horror Лауниус ұсынған Лавкрафтқа негізделген бірнеше үстел ойындарының бірі еді, сонымен қатар сол кезеңдегі басқа жобалардың ішінде «Ағалық іздері», «DreamQuests» және «Фараонмен тұтқындалған» ойындары да бар. Arkham Horror осы ойындардың ішінде кәсіби басылымға қол жеткізген жалғыз ойын болды. «Arkham Horror» кітабының алғашқы басылымы сатылып бітті. Chaosium бірнеше рет қайта басылым жариялады, бірақ олар ешқашан шықпады, ал Chaosium 1991 жылы ойынның өндірісін тоқтатты. 2019 жылдың қараша айында Aconyte Books «Arkham Horror» әлеміне негізделген «Arkham Horror: Wrath of N’Kai» атты роман тізбегін жариялады. Роман 2020 жылдың мамыр айында жарық көреді. «Arkham Horror: Mother's Embrace» видео ойынының адаптациясы 2021 жылдың наурыз айында шықты.
1987 жылғы басылым
Arkham Horror-дың 1987 жылғы нұсқасында келесі ойын компоненттері бар: Аркам қаласының картасы; әртүрлі оқиғалар бар 99 ойын картасы; 50 монстр санағышы; екі 4 беттік тергеуші ережелері парағы; сегіз тергеуші картасы; сегіз ойыншы фигурасы; және маркерлер. Карталар мен жетондар қара-ақ суреттермен және силуэттермен суреттеледі. Аркхам картасы көптеген кеңістіктер бар өзара байланысқан маршруттар жиынтығынан тұрады. Жолдан тыс бірнеше орналасқан жерлер бар, мысалы Мискатоник университеті немесе Дарк карнавалы, онда ойыншының тергеушісі кездесулерге түсуі мүмкін немесе басқа әлемге қақпа ашылуы мүмкін. Басқа әлемдер ойын тақтасының жоғарғы жағында қатарласып орналасқан. Аркхамдағы кездесу оқиғалары текше тастау арқылы және сол орналасқан жерге арналған кестеге жүгіну арқылы анықталады. Тергеушілер әдетте екі алты жақты текшені тастау нәтижесінде кездейсоқ сандағы кеңістікке жылжиды. Тергеуші карталары алдын ала жасалған, төрт тұрақты қасиеті бар: Жылдам сөйлеу, Күресу, Білім және Жасыру. Қасиетті сәтті пайдалану үшін, ойыншы алты жақты текшені лақтырып, қасиеттің мәніне тең немесе одан төмен нәтиже алуы керек. Түйреуіштер (булавкалар) екі жиі өзгеріп тұратын көрсеткішті бақылау үшін қолданылады: Ақыл және Күш. Тергеушілердің кезегі "Мифос Фазасынан" басталады, онда қақпа мен монстрлар пайда болуы мүмкін. Пайда болған монстрлар қала бойынша қозғалып, кездескен кез келген тергеушіге шабуыл жасайды; кейбір монстрларды көру ақыл-есті жоғалтуға әкеледі. Нағыз Лавкрафт стилінде, егер қаладағы тергеуші Ақыл немесе Күшінен толығымен айырылса, монстрлар оны елемейді. Денсаулығы сынып қалған тергеуші емделу үшін тиісті жағдайда санаторийге немесе ауруханаға жеткізіледі. Басқа әлемдердегі мұндай маңызды шығындар тергеушінің өліміне әкеледі, ал ойыншы жаңа тергеушіні бастауы керек. Әр жаңа қақпа ашылған сайын, Doom санағышы бірге артады; "Аркамның құлдырауы" Doom санағышы 14-ке жеткенде орын алады. Егер осылай болса, барлық ойыншылар жеңіледі. Жеңіске жету үшін барлық ашық қақпаларды жабу керек. Қақпаны жабу үшін оған кіру керек, басқа әлемге өту керек және онда екі кездесуді бастан кешіру керек; Аркхамға оралғаннан кейін тергеуші қақпаны жабу үшін сәтті шабуыл жасауы керек. Қақпаны жабу Doom санағышын бірге азайтады.
Ойын процесі
Әр ойыншы ойынмен бірге берілген тергеуші кейіпкерді таңдайды. Бұл кейіпкерлердің күшті және әлсіз жақтарын көрсететін үш жұп статистикасы бар, сондай-ақ олардың қазіргі назарын әр шкалада шекті мәнге немесе салыстырмалы түрде орташа деңгейде ұстау мүмкіндігі бар. Мысалы, Lore және Luck бір жұп. Егер ойыншы кейіпкерінің Lore көрсеткішін максималды деңгейге жеткізсе, ол бірден Luck көрсеткішін азайтады. Кейіпкерлер бастапқы инвентарь және арнайы қабілеттерімен сипатталады. Ең маңыздысы, әр кейіпкерде Sanity (Ақыл-ес) және Stamina (Төзімділік) көрсеткіштері болады. Бұл көрсеткіштер кейіпкердің психикалық тұрақтылығы мен физикалық денсаулығын (яғни, өмірлік күшін) өлшейді. Әр картаның арт жағында кейіпкердің қысқаша тарихы жазылған, егер ойыншылар ойынға рөлдік элемент қосуды қаласа. Әр ойыншының кейіпкері ойын тақтасында олардың картасында көрсетілген орынға орналастырылады. Оларға картада көрсетілген заттар, сондай-ақ бастапқы Sanity және Stamina белгілері беріледі. Осы кезде ойыншылар қандай Ежелгі Біреуді жеңуге тырысатынын таңдауы керек. Бұл әдетте Ежелгі Біреудің картасын кездейсоқ тарту арқылы жасалады, бірақ ойыншылар қаласа, оны қасақана таңдауы мүмкін. Негізгі шешім механизмі – статистика көрсеткішіне тең алты жақты текшелерді және кез келген түзетутерді лақтыру. Текшеде 5 немесе 6 шықса, ол сәттілік деп есептеледі. Көптеген тексерулер тек бір сәттілікті қажет етеді, монстрлармен шайқасқан кездегі ұрыс тексерулерінен басқа. Мысалы, картада Lore 1 тексеруі талап етілуі мүмкін. Егер кейіпкердің Lore көрсеткіші 4 болса, ол үш текше лақтырады және егер кем дегенде бір текше 5 немесе 6 көрсетсе, кейіпкер тексеруден өтеді (және пайда ала алады), әйтпесе ол сәтсіздікке ұшырайды (және салдарынан зардап шегуі мүмкін). Кейіпкерлер сондай-ақ Blessed (Иеленген) болуы мүмкін, бұл оларға 4 немесе одан жоғары нәтижеге жетуге мүмкіндік береді; немесе Cursed (Күрсінген), яғни олар тек 6 шығарғанда ғана сәттілікке жете алады. Ойын барысында кейіпкерлер Clue (Қадам) белгілерін жинайды; Clue белгісін роликте қосымша текше алу үшін жұмсауға болады (алғашқы ролик жеткілікті сәттіліктерді бермегеннен кейін). Статистиканы бірге арттыратын және ойыншы Clue белгісін сол ролик түріне жұмсағанда қосымша текше беретін Skill (Дағды) карталарын алуға болады. Әр кезеңде ойыншылар өз кейіпкерлерін тақтада жылжытады, монстрлармен шайқасады немесе олардан қашады және белгілі бір орында кездесулерге қатысады (осы тақта орнына сәйкес карталарды тарту арқылы). Олар кейбір орындарда заттарды сатып алуы немесе басқа да ерекше мүмкіндіктерді пайдалануы мүмкін. Мысалы, Аркхам ауруханасында бір кезең өткізген кейіпкерлер ақыл-есінің көрсеткішіне бір ұпай қосады немесе максималды ақыл-есін қалпына келтіру үшін ойынға 2 доллар жұмсай алады. Қалай болғанда да, бұл олардың сол кезеңдегі әдеттегі кездесу картасын тартуын алмастырады. Монстрлармен кездескен кейіпкерлер оларды жасырын түрде асып өтуге немесе олармен шайқасуға мүмкіндік алады. Монстрмен шайқасу үшін алдымен Sanity тексеруі қажет, тек бір сәттілік қажет, бірақ ролик сәтсіз болса, монстр көрсеткен Sanity белгілерін жоғалтады. Осы тексеруден кейін кейіпкер шайқасты өзгерту үшін сиқыр немесе қару қолдана алады. Егер монстр дереу жойылмаса немесе тақтадан алынбаса, олар содан кейін Fight (Шайқас) көрсеткішін және қару-жарақтан, заттардан немесе сиқырдан алынған кез келген бонустарды лақтырады. Кейбір монстрларды жеңу үшін тек бір сәттілік қажет, ал басқаларын жеңу үшін бірнеше сәттілік қажет болуы мүмкін. Әр кезеңнің соңында бірінші ойыншы Mythos (Миф) палубасынан карта тартады. Бұл басқа әлемге қақпаның ашылуына, сондай-ақ тақтаға жаңа монстрлардың шығуына, қазіргі монстрлардың тақтада қозғалуына және көбінесе ойынға жаңа әсердің қосылуына әкеледі. Егер тақтада жеткілікті монстрлар пайда болса, олар қайта өңделеді, ал Аркхамның қорқыныш деңгейі артады, бұл Аркхамды монстрлар баяу басып алып жатқанын көрсетеді. Егер қорқыныш деңгейі жеткілікті жоғарыласа, дүкендер жабыла бастайды, ықтимал одақтастар қашады, ал Аркхам толық зақымданғаннан кейін Ежелгі Біреу одан да тез оянады. Ауа райы көшеде жүруді қиындатуы мүмкін немесе бір аңыз тергеушілерді одан да жаман әсерлердің алдын алу үшін белгілі бір айналымда іс-әрекетті аяқтауды талап етуі мүмкін. Миф картасы шешілгеннен кейін ойын келесі ойыншыға жаңа кезекті бастау үшін сағат тілі бойынша өтеді. Кейбір оқиғалар Ежелгі Біреудің картасына белгілер қосады, бұл оның оянуына қаншалықты жақын екенін көрсетеді. Әдетте, жаңа қақпа ашылғанда, Ежелгі Біреудің картасына бір белгі қойылады. Тергеушілер қақпаны ролик арқылы жаба алады. Басқаша айтқанда, қақпаны Clue белгілерін жұмсау арқылы немесе Elder Sign (Ежелгі Белгі) заттарымен жабуға болады. Қақпаны жабу сол орында тағы бір қақпаның ашылуын болдырмайды, ал Elder Sign қолдану Ежелгі Біреудің картасынан бір белгіні алып тастайды. Ежелгі Біреудің картасы белгілі бір санға жеткенде, ол оянады және тергеушілер дереу қауіпке қарсы күресуі керек. Ежелгі Біреумен шайқас әртүрлі болады, бірақ әдетте одан белгілерді алып тастау үшін ролик жасау, ал Ежелгі Біреу әр кезеңде олардың көрсеткіштерін төмендетуі немесе олардан белгілі бір белгілерді алуы керек. Барлық белгілерін жоғалтқан тергеушілер дереу желінеді және ойыннан шығарылады. Егер Ежелгі Біреу жеңілсе, ойыншылар жеңіске жетеді; әйтпесе, ойын аяқталады және олар жеңіліске ұшырайды.
Қабылдау
Бен Кучера Ars Technica үшін ойынды қарап шығып, 700 жетоны бар ойында "айтарлықтай қысқа емес" екенін атап өтті. Ойынның өзі де бірнеше сағатқа созылады, ал оны жақсы ойнауға үйренуге уақыт керек. Тіпті тәжірибелі ойыншылар үшін де, дайындық біршама уақытты алады, ал кеңейтулерді қоссаңыз, ойынға арналған орын көлемі арта түседі. Ол бұл ойын жаңадан бастағандарға немесе күрделі ережелерге дайын емес ойыншыларға арналмаған болуы мүмкін екенін айтты: "Бұл үлкен, ұзақ, күрделі ойын. Оны тек тұрақты ойыншылар тобымен ойнағанда ғана қызықты көруге болады, егер олар бірден түсінілмейтін нәрсені үйренуге дайын болса. Бірақ егер сізде орын, уақыт және достарыңыз болса, бұл инвестицияға лайық."
2018 жылғы басылым
2018 жылдың 1 қарашасында Fantasy Flight Games компаниясы "Аркхам қорқынышы" ойынының үшінші нұсқасын шығарды. Бұл нұсқа Eldritch Horror және Arkham Horror: The Card Game ойындарының дизайн элементтерін қамтиды. 2019 жылдың 8 қазанында "Dead of Night" кеңейтімі жарық көрді. 2020 жылдың 18 қыркүйегінде Инсмут пен Кингспортты қайта зерттейтін "Under Dark Waves" екінші кеңейтімі шығарылды. 2021 жылдың 11 маусымында "Secrets of the Order" атты үшінші кеңейтім шықты, ол ойыншыларды French Hill ауданы мен жер асты әлеміне жетеледі.
Романдар
2011 жылы «Аркхэм қорқынышы» атты туындылар сериясы «Fantasy Flight Games» баспасы арқылы жарық көрді, бастапқысы Грэм МакНиллдің «Мискатоник гүлдері» романы болды. 2020 жылы «Aconyte» баспасы Джошуа Рейнольдстың «Н’кайдың ашуы» кітабымен жаңа серияны жариялай бастады.