Кіріспе
Пураникалық және шраманикалық космологиядағы Жамбудвипаның бөлігі Ежелгі индуистік және буддалық мәтіндер Уттарпаттаны Жамбудвипаның солтүстік бөлігі (қазіргі Солтүстік Үндістанның баламасы) ретінде қолданады, бұл индуистік тарихтағы "континенттердің" бірі. Қазіргі уақытта санскрит тіліндегі uttarapatha сөзі кейде Солтүстік Үндістан, Батыс Үндістан, Орталық Үндістан, Шығыс Үндістан, Солтүстік-Шығыс Үндістан, Пәкістан, Бангладеш және Непалдың географиялық аймақтарын бір терминмен белгілеу үшін қолданылады. Сөздің айтылуы сөйлеушінің аймақтық тіліне байланысты әр түрлі болады.
Ancient Hindu and Buddhist texts use Uttarapatha as the name of the Northern part of Jambudvipa (equivalent of present day North India), one of the "continents" in Hindu history. In modern times, the Sanskrit word uttarapatha is sometimes used to denote the geographical regions of North India, Western India, Central India, Eastern India, Northeast India, Pakistan, Bangladesh, and Nepal in just one term. The pronunciation of the word varies depending on the regional language of the speaker.
Тарих
Атауы санскрит тіліндегі uttara - солтүстік, path - жол деген сөзден алынған. Бастапқыда Уттарпатта термині солтүстік жоғарғы жолға, Ганг өзені бойымен жүретін, Индо-Ганг су айдынын кесіп өткен, Пәнжаб арқылы Таксилаға (Гандхара) және одан әрі Орталық Азиядағы Зариаспаға немесе Балхқа (Бактрияға) баратын негізгі сауда жолына қатысты. Уттарпаттың шығыс ұшы Батыс Бенгалиядағы Ганг сағасында орналасқан Тамралиптика немесе Тамлук болды. Маурьялар тұсында осы бағыт маңызды болып, Үндістанның шығыс жағалауындағы теңіз порттарымен байланысты арттырды. Кейіннен Уттарпатта деп солтүстік магистраль арқылы өтетін аймақтың кең аумағын атады.
Өңір
Уттарпаттаның шекарасы, аймақ ретінде, буддалық немесе басқа да ежелгі дереккөздерде дәл анықталмаған. Кейбір жазушылардың пікірінше, Уттарапатта бүкіл Солтүстік Үндістанды қамтыған, шығыстағы Ангадан солтүстік батыстағы Гандараға дейін, солтүстіктегі Гималайдан оңтүстіктегі Виндхьяға дейін. Уттарпаттаның оңтүстігіндегі Жамбудвипа аймағы буддалық мәтіндерде Маджхимадеса (немесе Орта ел) және Пураникалық мәтіндерде Мадхиадеса деп аталды. Буддистік мәтіндерге сәйкес, Камбоджа мен Гандара, Ангуттара Никая мен Чулла Ниддесада айтылған он алты Махаджанападаның немесе ұлы халықтардың екеуі Уттарпаттаға тиесілі.
Сауда
Уттарпатта ертеден-ақ жылқы тұқымы мен ат саудагерлері үшін әйгілі болған. Уттарпатта мен Шығыс Үндістан мемлекеттері арасындағы сауда-саттыққа қатысты ежелгі деректер бар. Буддистік және пураникалық дереккөздер Уттарпаттадан келген саудагерлер мен ат сатушылар саватхи (Косала), Бенарес (Каси), Паталипутра (Магадха) және Прагжётиша (Ассам) сияқты шығыс Үндістан жерлеріне сату үшін жылқылар мен басқа да тауарларды әкелетінін растайды. Ұлы үнді эпосы "Махабхарата" ежелгі жолдар туралы баяндайды. Бұл Кирата (бәлкім, Магада), Камбоджа, Гандара және Явана елдерінің аумақтарын байланыстыратын Уттарпатта (солтүстік тас жолы) туралы. (Шанти Парва, 207.43; Ежелгі Үндістанның сыртқы саудасы мен саудасы, 2003, 107-бет, Пракаш Чандра Прасад) Камбоджа, Гандара және Кашмира сияқты Уттарпатта халықтары тек Ганг аңғарының мемлекеттерімен ғана емес, сонымен қатар Брахмадес, Суварнабхуми, оңтүстік-батыс Қытай және Оңтүстік-Шығыс Азиядағы басқа халықтармен де белсенді түрде сауда қатынаста болғандығы туралы құжаттама бар. Қытай елшісі Чиан Кин Гандарада болған кезде (шамамен б.з.д. Ол жеке сұранысы бойынша бұл тауарлар Шығыс Үндістанға (Бенгал) Юньнан, Бирма арқылы әкелінгенін, содан кейін Шығыс Үндістаннан Бактрияға дейін Үндістан мен Ауғанстан арқылы Уттарпатта немесе солтүстік магистраль арқылы жеткізілгенін біледі. Ежелгі пали әдебиеттерінде Уттарпатта елдерінің саудагерлері белгілі Камбоджа Дваравати керван жолы арқылы халықаралық саудамен айналысқандығы жазылған. Камбоджа, Гандара, Совира, Синду және басқа жерлерден келген саудагерлер Оңтүстік Үндістан, Шри-Ланка және Оңтүстік-Шығыс Азия елдерімен сауда жасау үшін Барукачка (қазіргі Баруч) және Суппарака Паттана (қазіргі Мумбай маңындағы Налла Сопара) порттарынан жүзіп жүрді. Сол жерден үлкен сауда кемелері Мьянманың оңтүстігіне қарай жүзіп баратын. Бұл сауда Будданың пайда болуына дейін жүздеген жылдар бойы жалғасып келді. Солтүстік Үндістаннан келген кейбір саудагерлер Мьянмаға, Иравади, Ситранга (Ситанг) және Салавана (Салвин) өзендерінің сағасында орналасқан порттар мен қалаларға қоныстанған. Бұл жерде Gandhara Kamboja аймағындағы Покхаравати (= Пушкалавати, қазіргі Карассадда) саудагер ағайындылары Тапассу мен Бхаллука немесе Бхаллука туралы айтылады, олардың сауда қонысы Мьянмада да болды. Бирманың (Мьянма) басты өзенінің аты Ирравадди солтүстік Пенджабтағы Ирравати (Рәви) өзенінен көшірілді. Сондай-ақ, Цейлонда (Пуджавалияда жазылған) Тапассу мен Бхаллука Цейлонның шығыс жағалауына барып, сонда Сетияны салған дәстүр бар. Бір жазуда да осыған ұқсас мәлімет бар. Ат саудасының Шри-Ланкаға дейін жеткендігіне дәлел бар. Доктор Дон Мартино Камбоджаның солтүстік-батысындағы саудагерлер ежелгі дәуірден бастап Үндістанның батыс жағалауында Шри-Ланкамен ат саудасын жүргізгенін атап өтті (Epigraphia Zeylanka, Vol II, No 13, p 76). Шри-Ланкадағы Анурадхапурадан табылған бірнеше көне үңгір жазулары Камбоджа Гошата немесе Самгха (Готе Кабоджиана) және ежелгі Сингалада Ұлы Камбоджа сауда гильдиясы (Кабоджия Махапугьянам) бар екенін растайды. Кабоджа және Кабоджия терминдері - Уттарпатта Камбоджаның ежелгі сингаль тіліндегі формалары. IV ғасырдағы пали тіліндегі "Сихалаватту" тексі Шри-Ланкадағы Роханада өмір сүрген камбоджа деп аталатын адамдар тобына айрықша куәлік береді. Уттарпатта халықтары мен Шығыс, Батыс және Оңтүстік Үндістан халықтары арасында жылқы саудасы орта ғасырларда да жүргізілгені дәлелденген. Бенгалияның патшасы Девапала (810-850), Майсурдың патшасы Вишнувардана Хойсала (1106-1152) және Вальбхи / Саурастраның патшасы Валабхи Дева (1185) ат әскерлерінде Камбоджа жылқыларының күшті флоттары болды. Гуджарати түбегі арқылы Гандхара / Камбоджа және Уттарпаттадағы Бактрия аймағына келетін Рим саудасының (б.з.б. Римнен Гандараға әкелінген римдік алтын монеталар әдетте осы аймақтарда балшыққа балқытылатын.
Documentation exists that the nations from the Uttarapatha like Kamboja, Gandhara and Kashmira were actively engaged in commercial intercourse not only with the states of Gangetic valley but also with Brahmadesh, Suvarnabhumi, south west China and other nations in the Southeast Asia When the Chinese envoy Chiang Kien was in Gandhara (circa c 127 BCE), he found to his great surprise that bamboos and textiles from south western China were sold in the local markets. On personal enquiry, he learnt that these goods were brought to eastern India (Bengal) through Yunnan, Burma and then carried all the way from eastern India to Bactria across India and Afghanistan along the Uttarapatha or the northern high road. The ancient Pali literature says that merchants from the nations of Uttarapatha were engaged in international trade following the well known Kamboja Dvaravati Caravan Route. Merchants from Kamboja, Gandhara, Sovira, Sindhu and other places used to sail from ports of Bharukaccha (modern Bharuch) and Supparaka Pattana (modern Nalla Sopara, near Mumbai) for trade with Southern India, Sri Lanka and nations of Southeast Asia. Huge trade ships sailed from there directly to south Myanmar. This trade had been going on for hundreds of years before the Buddha. Some merchants from northern India had settled in Myanmar, in the ports and towns located at the mouths of Irrawaddy, Citranga (Sittang) and Salavana (Salween) rivers. The case in point is of two merchant brothers Tapassu and Bhalluka or Bhalluka from Pokkharavati (=Pushkalavati, present Carasadda) in the Gandhara Kamboja region who also had their trade settlement in Myanmar. The name Irrawaddy for the chief river of Burma (Myanmar) was copied from river Irrawati (Ravi) of the north Panjab. There is also a tradition in Ceylon (recorded in the Pūjāvaliya) that Tapassu and Bhalluka visited the east coast of Ceylon and built a Cetiya, there. An inscription also makes a similar record. Evidence exists that horse dealers from Kamboja in the Uttarapatha were trading horses as far as Sri Lanka. Dr Don Martino notes that the merchants from northwest Kamboja had been conducting horse trade with Sri Lanka following the west coast of India since remote antiquity (Epigraphia Zeylanka, Vol II, No 13, p 76). Several ancient cave inscriptions found in Anuradhapura in Sri Lanka attest the existence of a Kamboja Goshatha or Samgha (Gote Kabojhiana) and a Grand Kamboja Trade Guild (Kabojiya Mahapughyanam) in ancient Sinhala. The terms Kaboja and Kabojiya are the ancient Sinhalese forms of the Uttarapatha Kamboja. A Pali text Sihalavatthu of the fourth century specifically attests to a group of people known as Kambojas living in Rohana in Sri Lanka. A regular horse trade between the nations of Uttarapatha and those of eastern, western and southern India is attested to have been going on as late as the medieval ages. King Devapala (810 850 CE) of Bengal, King Vishnuvardhana Hoysala (1106–1152 CE) of Mysore and King Valabhi Deva of Valbhi/Saurashtra (1185 CE) had powerful fleets of Kamboja horses in their cavalries. There is also good archaeological evidence of Roman trade (1 CE to 200 CE) coming into Gandhara/Kamboja and Bactria region in Uttarapatha through the Gujarati peninsula. The Roman gold coins imported from Rome into Gandhara were usually melted into bullion in these regions.
Сауда жолдары
Уттарпаттаға сәйкес, Дакшинапатта - оңтүстік магистральдың атауы, ол Варанасиден басталып, Уджайни мен Нармада аңғары арқылы Ашмаканың Махаджанападасындағы Пратистанаға (Пайтан) дейін (қазіргі Махараштрада) өтіп, одан әрі Үндістанның батыс жағалауына дейін және оңтүстік бағытта жүреді. Санжиев Саньялдың "Жеті өзеннің жері: Үндістан географиясының қысқаша тарихы" атты еңбегінде айтылғандай, екі тас жолдың қиылысуы Сарнатты (Варанасидің сыртында) ежелгі Үндістанда тауарлар мен идеяларды алмасудың басты орны етті. Саньял Будданың Сарнат қаласында алғашқы уағыздауын осы себеппен айтқан деп айтады. Кейін Даксинапатта - Виндияның оңтүстігіндегі Даксинапатта өзені өтетін Үндістан аймағының атауы болды. Үндістанның оңтүстік бөлігіне арналған Декан атауы осы ежелгі Дакшинапаттан пайда болған. Шығыстағы философиялар дәл Уттарпатта мен Дакишинапатта сауда жолдарымен болған қарым-қатынас арқылы таралды.