Кіріспе

АҚШ Конституциясына түзетулер енгізу процесі

АҚШ Конституциясына түзетулер ұсынуға арналған конвенция, сондай-ақ V бап конвенциясы, штат конвенциясы немесе түзету конвенциясы деп аталады, бұл АҚШ Конституциясының Бесінші бабында бекітілген екі әдістің бірі, арқылы АҚШ Конституциясына түзетулер ұсынылуы мүмкін: Мемлекеттік заң шығарушы органдардың үштен екісінің (яғни 50 штаттың 34-і) өтініші бойынша Конгресс түзетулер ұсыну үшін конвенция шақырады, ол штаттардың үштен төрт бөлігінің (50 штаттың 38-і) ратификациялауынан кейін ғана заң күшіне енеді. V бап бойынша конвенция әдісі ешқашан қолданылмаған, бірақ 33 түзету екінші әдіс арқылы ұсынылған, яғни Конгрестің екі палатасының үштен екісі дауыс берген; және олардың 27-сі штаттардың үштен төрт бөлігімен ратификацияланған. Түпнұсқа Конституциядан бері федералдық конституциялық конвенция өткені жоқ, бірақ АҚШ-та штат деңгейінде 230-дан астам конституциялық конвенциялар өткізілген. Теңгерімді бюджет түзетуі сияқты бір мәселеге негізделген V бап конвенциясын шақыру туралы ұсыныстар болған, мұндай конвенция заңды түрде талқылауды бір мәселеге шектеуге міндетті болар еді; алайда заң профессоры Майкл Стокс Полсен мұндай конвенцияның "қажет деп санайтынын ұсынуға құқығы бар" екенін айтты, ал заң профессоры Майкл Раппапорт және заңгер Роберт Келли шектеулі конвенция мүмкін екенін санайды. Соңғы жылдары кейбір адамдар штат үкіметтері мұндай конвенцияны шақыруы керек деп мәлімдеді. Олардың қатарында Майкл Фаррис, Лоуренс Лессиг, Санфорд Левинсон, Ларри Сабото, Джонатан Турли, Марк Левин, Бен Шапиро және Грег Эбботт бар. 2015 жылы "Өзін-өзі басқару үшін азаматтар" ұйымы "Мемлекеттер конвенциясы" жобасы арқылы Конгресске V бап конвенциясын шақыруды талап ету үшін ұлттық деңгейдегі күш-жігерді бастады, мақсаты – "федералдық үкіметті тежеу". 2024 жылдың қаңтарына қарай CSG-нің қарары 19 штатта қабылданды. Сол сияқты, Wolf PAC тобы да өзінің мақсатына қолдау көрсету үшін осы әдісті таңдады, ол – АҚШ Жоғарғы Сотының Citizens United v. FEC ісі бойынша қабылдаған шешімін жою. Олардың қарары бес штатта қабылданды. 2023 жылдың соңында The Heritage Foundation "Мемлекеттердің V бап конвенциясының пайдалылығын қайта қарау" атты есеп жариялады. V бап конвенциясына қарсы шығатын ұйымдар: Джон Бирч қоғамы, Бюджет және саясат орталығы, Eagle Forum, Common Cause, Cato институты және Рон Пол бейбітшілік және даму институты. Заң профессоры, эмиритус Уильям А. Вудрафф, Конституцияның әкесі, Вирджиния заң шығарушы жиналысының мүшесі, Филадельфия конвенциясының және Филадельфия конвенциясын ұсынған Аннаполис конвенциясының делегаты Джеймс Мэдисон Конституцияға құқықтардың қосылуын қарастыру үшін V бап конвенциясын өткізуге қарсы болғанын атап өтті. Құқықтардың қосылуын қарастыру үшін конвенция шақырылуы керек пе деген сұраққа Мэдисон: "Барлық жағдайлардың қолайлы болған кезінде жиналған алғашқы конвенцияның бастан кешкен қиындықтары мен қауіп-қатерлерін көрген соң, екіншісінің нәтижесінен қорқуға тиіспін..." деді. Ол Конституцияны тым өзгермелі ететін шектен тыс жеңілдікке де, оның анықталған кемшіліктерін мәңгі сақтайтын шектен тыс қиындыққа да теңдей қарсы тұрады. Бұдан әрі, ол жалпы және штаттық үкіметтерге бір жағынан немесе екінші жағынан тәжірибе көрсеткен қателерді түзетуді бастауға мүмкіндік береді.

Түзету процесін құру

1787 жылғы Конвенцияның басты себептерінің бірі – Конфедерация ережелері ұлттық үкіметтің әрекет етуі үшін барлық 13 штаттың бірауыздан келісімін қажет ететіні еді. Бұл жүйе тиімсіз екенін көрсетті, ал жаңа Конституция осы мәселені шешуді көздеді. Конституциялық Конвенцияда ұсынылған Конституцияны өзгерту тәсілі туралы алғашқы ұсыныс, Вирджиния жоспарында қамтылған, «Ұлттық заң шығарушы органның келісімі қажет емес» деп, ұлттық заң шығарушы органды айналып өтуге бағытталды. Бұл кейіннен Детальды комитет тарапынан түзетіліп, Конгресс штат заң шығарушы органдарының үштен екісінің өтініші бойынша конституциялық конвенция шақыру процесі енгізілді. Одан кейін ол конвенция арқылы түзетулер енгізу процесіне сілтеме жасауды алып тастауды ұсынды, осылайша ұлттық заң шығарушы органға қажет деп тапқан жағдайда немесе штаттардың үштен екісі ұлттық заң шығарушы органға жүгінгенде түзетулерді ұсынуға толық құқық берді. Бірнеше делегат конституциялық түзетулерді ұсынуға ұлттық заң шығарушы органның ғана құқығы болуына қарсылық білдірді. Джордж Мейсон Конвенцияда сөйлеген сөзінде «Ұлттық заң шығарушы органның келісімін талап ету орынсыз болар еді, себебі олар өз билігін теріс пайдаланып, осы себеппен келісім беруден бас тартуы мүмкін» деді. Мейсон «егер үкімет қанаушылыққа ұшыраса, халыққа қажетті түзетулер ешқашан қол жеткізілмейді» деп қосты. Осы алаңдаушылықтарға жауап ретінде Конвент штаттарға Конституцияға түзетулер енгізу үшін Конгресске өтініш беруге мүмкіндік беретін қағиданы бірауыздан қабылдады.

Конгресске өтініштердің рұқсат етілген ауқымы

Көптеген адамдарда сұрақ туындайды, штаттардан келіп түскен өтініштерде мәселенің қамтылуын көрсету қажет емес пе, және оның орнына шектеусіз конвенция талап етілуі мүмкін бе. Практика көрсеткендей, Конгреске әртүрлі уақытта ұсынылған жеке шексіз өтініштерге рұқсат берілмейді. V-баптың өзі көпше "өтініштер" емес, "заң шығарушы органдардың өтініштерін" талап етеді. Штаттар Конгрестен әртүрлі мәселелер бойынша түзетулер ұсыну үшін V-бап бойынша конвенция шақыруды өтінді. Ұлттық мұрағаттың мәліметінше, Конгресс ешқашан өтініштерді ресми түрде тізімдемеген, немесе оларды мәселелер бойынша бөліп қараған жоқ. Дегенмен, кем дегенде бір рет Конгресс протоколында мұндай тізімдеме болған, онда 1981 жылдың 22 қыркүйегіне дейін отыз штат теңгерімді бюджет түзетуін сұраған. 1993 жылы профессор Майкл Полсен және оның зерттеу тобы бүгінгі күнге дейінгі барлық штаттық өтініштердің тізімін жасады, бірақ Полсеннің тізімі де, басқа тізімдер де "толық" деп сипаттауға болмайды, себебі кейбір штаттық өтініштер назардан тыс қалған және/немесе ұмытылған болуы мүмкін. 1993 және 2011 жылдардағы екі құқықтық мақаласында Полсен белгілі бір мәселеге шектелген V-бап бойынша конвенцияға штаттардың өтініштері жарамсыз екенін, тек шектеусіз конвенцияға шақыруды қамтитын өтініштер ғана жарамды екенін айтты. Егер Полсеннің штаттық өтініштер нақты мәселемен шектелмеуі керек және штаттардың бас тартуы жарамды деген критерийлері дұрыс болса, онда 1993 жылы штаттардан қырық бес өтініш күшінде болды. Полсен Конгресс осы негізде конвенция шақыру үшін жеткілікті нұсқау алғанын мәлімдейді. Жоғарғы Сот штаттық конвенция арқылы түзету әдісі бойынша нақты шешім қабылдаған жоқ, бірақ ол бірнеше істі қарады және түзетулердің соңғы нәтижесіне әсер ететін ауқым туралы көптеген аргументтерді талқылады. 1939 жылғы Коулман Миллер ісінде штат заң шығарушы органы бала еңбегіне қатысты түзетуді мақұлдаудан бас тартуға құқылы ма деген мәселе қарастырылды, және шешімде былай делінген: "ұсынылған түзетуге жауап беру үшін өткен уақыттың жеткіліктілігі туралы мәселе сотқа қарастырылмайтын саяси мәселе болып табылады, себебі Конгресс бағалауға тиіс факторлар бар, сондай-ақ бұрынғы бас тартудың ратификацияға тигізетін әсері де сотқа қарастырылмайтын мәселе, өйткені 1868 жылғы XIV түзетуте Конгресс шешімінің қабылданғандығы дәлелденген". Бұл іс конституциялық түзетулерді ұсыну және ратификациялау мәселелері бойынша кем дегенде кейбір шешімдер Конгресске ғана тиесілі екенін көрсетеді, өйткені олар тікелей Конституцияда көрсетілген немесе соттарда оларды бағалау үшін жеткілікті критерийлер жоқ.

Ұсынылған өзгерістердің рұқсат етілген ауқымы

V бап бойынша ешқандай конвенция шақырылмағандықтан, мұндай конвенцияның іс жүзінде қалай жұмыс істейтіні туралы түрлі сұрақтар туындайды. Бір маңызды мәселе – конвенция тақырыбының шеңбері шектелуі мүмкін бе. V баптың мәтіні Конгреске ешқандай дискрециялық өкілеттік бермейді, тек штаттардың тиісті саны өтініш берген кезде конвенция шақыруға міндеттейді. Конституция қабылданған кезде айтылған пікірлер, Конституция жобаланған кезде Конгресстең ешқандай дискрециялық өкілеттік болмағаны түсінілгенін көрсетеді. «The Federalist» еңбегінде Александр Гамильтон, тиісті санда өтініштер келіп түскен кезде Конгресс конвенция шақыруға «міндетті» екенін және «Конгресстің дискрециялық өкілеттігіне ештеңе қалдырылмағанын» айтты. Джеймс Мэдисон да Гамильтонның Конгресс штаттардың қажетті саны сұраған кезде конвенция шақыруға міндетті деген пікірін растады. Солтүстік Каролинада Конституцияны ратификациялау туралы пікірталастарда, кейіннен Жоғарғы Соттың негізін қалаушы мүшелерінің бірі болған Джеймс Айределл, штаттардың үштен екісі Конгреске конвенция шақыруға өтініш берген кезде, Конгресс «бір конвенция шақыруға міндетті» және олардың «басқа таңдауы жоқ» деді. Конституцияның «Қажетті және Тиісті» тармағын пайдаланып, Конгресс V бап бойынша конвенцияның қалай жұмыс істейтінін реттейтін заң қабылдауға тырысты. Марқұм сенатор Сэм Эрвиннің демеушілігімен, мұндай заң жобасы 1971 және 1973 жылдары АҚШ Сенатында бірауыздан қабылданды, бірақ ұсынылған заң жобасы АҚШ Өкілдер палатасының Әділет комитетінде тоқтап, екі рет те қабылданбады. Сенатор Оррин Хэтч 1980 жылдардың соңында бірнеше рет ұқсас ұсыныс жасады, бірақ 1991 жылы да сәттілікке жетпеді. V бап бойынша конвенцияның жұмысына Конгресстің араласуына қарсылар Конституцияның I және V баптары Конгреске осы өкілеттік бермейді және Құрылтайшылар Конгресстең «басқа таңдауы болмауын» ниеттенгенін айтады. Мұндай заң ешқашан қабылданбағандықтан, федералды соттар Конгресстің мұндай өкілеттігі бар-жоғын шешуге мүмкіндік болған жоқ. Кейбір ғалымдар штаттардың V бап бойынша конвенцияның шеңберін шектеуге құқығы бар деп санайды: Ларри Сабото осы пікірді қолдайтын ғалымдардың бірі. Кейбіреулер Конгресстің штаттар сұраған кезде конвенция шақыру міндеті, штаттар сұраған конвенцияны шақыру керек дегенді білдіреді деп санайды. Сондықтан, егер штаттар белгілі бір тақырыппен шектелген конвенция сұраса, онда шақырылған конвенция штаттар сұраған шеңберде болуы керек. Егер штаттардың V бап бойынша конвенцияны белгілі бір тақырыпқа шектеуге құқығы болса, ал Конгресстең тек конвенция шақыру құқығы болса, бірақ оны бақылау немесе реттеуге құқығы болмаса, онда V бап бойынша конвенция өз шеңберінен шығып кетуге тырысатын «басқарудан шыққан конвенцияға» айналуы мүмкін деген алаңдаушылық туындайды. Егер конвенция өз шеңберінен асып кетуге тырысса, онда ұсынған түзетулердің ешқайсысы штаттардың үштен төрт бөлігі ратификациялағанға дейін конституцияның бөлігі болмайды, бұл конвенцияны шақыру үшін қажетті штаттардан көп. Кейбір конвенция жақтаушылары, АҚШ-тың штаттардың конституциялық конвенцияларымен болған тәжірибесіне сүйене отырып, V бап бойынша конвенция өз шеңберінен шығып кетуі екіталай деп санайды; штаттардың конституцияларын өзгерту үшін 600-ден астам штаттық конституциялық конвенциялар өткізілді, олардың ешқайсысы өз шеңберінен шыққандығына дәлел жоқ. Бұл 1787 жылғы Филадельфия конвенциясына дейін штаттардың көптеген басқа конвенциялары болғандығымен нығайтылды (кейбіреулері Конгресс шақырған, бірақ көбінесе штаттар шақырған), онда делегаттар өз комиссияларының шеңбері ішінде жұмыс істеді. Сонымен қатар, көптеген конвенцияларда штаттар өз делегаттарын тікелей бақылап отырды. АҚШ Конституциясын ратификациялау үшін Нью-Гэмпшир конвенциясында делегаттар Конституцияға қарсы дауыс беру туралы нұсқаулармен жіберілді: олар сайлаушылардың қателескеніне сенімді болған кезде, делегаттар кейіннен өз сайлаушыларына оларды сендіру және жаңа нұсқаулар сұрату үшін қайтып келді, бұл конвенцияның халықтың нағыз даусынан өкілдік етуіне мүмкіндік берді. 1787 жылғы конвенцияда Нью-Йорк штатының екі делегаты наразылық білдіріп, шығып кеткеннен кейін проблемалар туындады, өйткені Нью-Йорк штатының заң шығару органы екі делегаттың штаттың атынан дауыс беруге келісуін талап ететін ереже жасады. Заң шығарушы орган жаңа делегаттарды жібермеуді таңдағандықтан, Александр Гамильтон штаттің билігін қабылдады және конвенцияның қалған бөлігі үшін дауыс бере алмады. Бұл – құрылтайшыларының тілегін орындау үшін конвенцияға келген делегат пен өз құрамындағылардың орнына отырып, өз ойларымен шешім қабылдайтын заң шығарушы органының өкілі арасындағы түбіртек айырмашылық. 1787 жылғы Конституциялық конвенцияға делегаттар Конгресстің «тек қана Ескі Статьяларды өзгертуге» деген ұсынысын елемеді, бірақ Мэдисон «The Federalist» еңбегінде №40 көрсеткендей, Конгресс 1787 жылдың ақпанында конвенцияны мақұлдаған қаулысы тек ұсыным болды. Дегенмен, делегаттар штаттарға ештеңе жібермеді, жаңа Конституцияны Конгреске жіберді, өйткені олардың мандаты осылай болды. Конгресс ратификация үшін штаттарға жібермес бұрын мәселені талқылады.

Штаттардың Конгресске өтініштерді қайтарып алу мүмкіндігі

Кейбір штаттардың заң шығарушы органдары бұрынғы өтініштерін кері алып, жойды. V баптың мәтінінен кейіннен өтінішті кері алу туралы дауыс беруге рұқсат етіле ме, жоқ па, белгісіз. Алайда, жоғарыда талқыланғандай, егер V баптың мақсаты штат заң шығарушыларына қарсы тұратын Конгреске билік беру болса және егер штат заң шығарушылары өздерінің өтініштерін нақты тақырыптармен шектей алса, онда федералдық соттар бұрынғы өтініштерді кері алу да заңды деп шеше алады. Бұл, V баптың штат заң шығарушыларына берген билігіне көбірек мән беруге мүмкіндік береді. Егер штаттың бұрынғы өтінішін кері алуға болмайды деп шешілсе, онда Огайо штатының 2013 жылғы теңгерімді бюджетке түзетулер енгізу жөніндегі конвенцияға қатысуы 33-ші, ал Мичиган штатының 2014 жылғы өтініші 34-ші (қажетті 34-тен) болар еді, ал емес 20-шы және 22-ші. Огайо және Мичиган штаттарының теңгерімді бюджетке түзетулер енгізу жөніндегі өтініштері жаңа, алғашқы конвенцияға қатысу өтініштері болды. Ал Алабама, Флорида, Джорджия, Луизиана, Нью-Гэмпшир, Солтүстік Дакота, Теннесси, Оңтүстік Дакота және Юта штаттарының жаңа өтініштерінде осы штаттардың 1970 жылдары берген, бірақ 1988 мен 2010 жылдар аралығында кері алынған өтініштері қайталанды. Кері алу мүмкін емес деп мәлімдейтіндер, конвенцияның талқылау кезінде әртүрлі тақырыптарды біріктіруге болады деп санайды. Конгресс бір мәселе бойынша конвенция шақыру үшін жеткілікті өтініштерге ие – егер кері алу жарамсыз болса, – және кері алуға қарамастан, бірнеше тақырып бойынша да жеткілікті өтініштерге ие. Сондықтан, егер штат тақырыптарды біріктіруді Конгресс жасай алады деп есептесе, тіпті егер штат мұны Конституцияның мақсатына қайшы деп санаса да, онда бұл штат Конгресс кері алуды елемеуге болады деген қорытындыға келуі керек. 2016 жылдан бері 10 штаттың заң шығарушы органдары (Делавэр 2016 жылы; Нью-Мексико, Мэриленд, Невада және Техас 2017 жылы; Оңтүстік Дакота 2019 жылы; Колорадо және Нью-Джерси 2021 жылы, Иллинойс 2022 жылы және Орегон 2023 жылы) мұндай конвенция шақыру үшін бұрынғы өтініштерін кері алды.

V бап бойынша конвенция шақыру әрекеті

Гавайи штатынан басқа барлық штаттар белгілі бір уақытта V-бапқа сәйкес конвенцияға үміткерлік білдірген. Мұндай үміткерліктердің көп бөлігі 20-шы ғасырда жасалған. Ресми санақ жүргізілместен бұрын, жеке санақ бойынша үміткерліктердің жалпы саны 700-ден асып кеткен. Конституцияға түзетулер енгізу үшін V-бап конвенциясы ешқашан қолданылмағанмен, конвенцияға үміткерлік білдірген штаттардың саны бірнеше рет қажетті шектің жанына жеткен. Конгресс кейбір жағдайларда, кем дегенде, V-бап конвенциясының қатеріне байланысты Конституцияға түзетулер ұсынған. Конгресс түзету процесін олардан алу қаупіне ұшырамас үшін, алдын ала әрекет етіп, түзетулерді ұсынды. Бірінші он түзетуді қамтитын Құқықтар туралы Билль, сондай-ақ жиырма жетінші түзету, Нью-Йорк және Вирджиния штаттарының заң шығарушы органдарының Конституцияны ратификациялау жөніндегі Нью-Йорк штатының конвенциясынан түскен хат бойынша конвенцияға білдірген үміткерлігіне байланысты ұсынылды. Конвенция әртүрлі штаттардың ратификациялық конвенцияларында талқыланған өзгерістермен шектелетін болған. Кем дегенде төрт басқа түзету (он жетінші, жиырма бірінші, жиырма екінші және жиырма бесінші түзетулер) Конгресс тарапынан V-бап конвенциясының қатеріне жауап ретінде ұсынылған деп анықталды, бұл жалпы саны 27 түзетудің 15-і, яғни көпшілігін құрайды.

Сенаторларды тікелей сайлау

1890 жылдардың соңында Өкілдер палатасы сенаторларды тікелей сайлауды қамтамасыз ететін конституциялық түзетуге қатысты бірнеше қаулы қабылдады. Сенат осы қаулыларды қарастырудан бас тартты. 1893 жылы Небраска штаты сенаторларды тікелей сайлау үшін V бап бойынша алғашқы өтінішті ұсынды. 1911 жылға қарай 29 штат сенаторларды тікелей сайлауды көздейтін түзету үшін V бап бойынша конвенция өткізу туралы өтініштерді тіркеді, бұл 31 штаттың қажетті санынан екі кем еді. Жаңа штаттар қосылғанда қажетті штаттардың саны артты, бірақ бұл штаттар мұндай конвенцияны қолдайтын қаулыларды бұрын қабылдаған болатын. Нақты саны біршама белгісіз, бірақ бір немесе екі штаттың қосылуы қажет болған кезде Сенат, ақыры 1911 жылдың мамырында түзетудің өзінің нұсқасын қабылдады, ол 1912 жылы Өкілдер палатасымен бекітіліп, штаттарға жіберілді.

Дүниежүзілік федеративтік үкімет

1949 жылы алты штат – Калифорния, Коннектикут, Флорида, Мэн, Нью-Джерси және Солтүстік Каролина – «АҚШ-тың әлемдік федеративтік үкіметке қатысуына мүмкіндік беру үшін» түзету ұсыну мақсатында конвенция өткізуге өтініш жасады. Көптеген басқа штат заң шығарушы органдары да осы ұсынысты енгізіп немесе талқылады. Бұл қаулылар сол кезде АҚШ-ты болашақ әлемдік үкіметке интеграциялауға бағытталған күш-жігердің бір бөлігі болды.

Конгресс бөлінген қаражат

1960 жылдардың соңынан бері Конституцияға 5-бап бойынша конвенция арқылы түзету енгізуге екі рет дерлік сәтті әрекет жасалды. Бірінші әрекет – штаттардың штаттық және федералды сайлаулар үшін сайлау округтерін құру кезінде «бір адам – бір дауыс» принципін сақтауын талап ететін «Весбери Сандерске қарсы» және «Рейнольдс Симске қарсы» жоғары сот шешімдерін күштен шығаруға бағытталған түзетуді ұсыну болды. 1969 жылы Конгрессті конвенция шақыруға мәжбүрлеу үшін қажетті 34 штаттың қолдауына бір штат жетпей қалды, бірақ оның басты қолдаушысы сенатор Эверетт Дирксеннің қайтысымен аяқталды. Осыдан кейін бірнеше штат (осы кездегі заң шығарушы органдары сот шешімдерінен кейін қайта құрылған) өтініштерін кері алып, ұсынылған түзетуге деген қызығушылық азайды.

Теңгерімделген бюджет

Федералды дефициттің өсуіне жауап ретінде, 1970 жылдары штаттар федералды үкіметке қаржылық тәртіп орнату мақсатымен қозғалыс бастады. 1975 және 1979 жылдар аралығында отыз штат Конгреске теңгерілген бюджет туралы түзетуді жазу үшін конвенция шақыру туралы өтініш жасады. 1983 жылға қарай, мұндай конвенцияны міндеттеу үшін қажетті 34 штаттың ішінде 32 штат өтініш берді, жетіспейтін штат саны екі болды. Бұған қоса, кем дегенде төрт штат (Калифорния, Иллинойс, Кентукки және Монтана) дефициттік шығындар туралы түзетуді ұсынуды Конгрестен сұраған қаулылар қабылдады. Түзетуді қабылдауға деген ынта, V бап бойынша конвенцияны бір ғана тақырыпқа шектеуге болмайтыны туралы қорқынышпен азайып кетті (бұл акт 1986 жылы Жоғарғы Сот тарапынан жоққа шығарылды, бірақ Конгресс 1987 жылы заңның қайта жөнделген нұсқасын қабылдады). 1988 жылға қарай, екі штат (Алабама және Флорида) федералды теңгерілген бюджет туралы түзету тақырыбы бойынша өтініштерін кері алып алды. 2014 жылдың 26 наурызында Мичиган заң шығарушы органы Конгреске теңгерілген бюджет туралы түзетуді ұсыну үшін конвенция шақыру туралы өтініш берді, бұл Мичиганды ұлттық күш-жігерге қатысқан 22-ші штат етті. 2016 жылдың 27 сәуірінде Оклахома Сенаты теңгерілген бюджет туралы түзету бойынша V бап конвенциясын бекітті, Оклахома ұлттық күш-жігерге қатысқан 29-шы штат болды. 2017 жылдың 7 қарашасында Висконсин заң шығарушы органы теңгерілген бюджет туралы түзету үшін V бап бойынша конвенция қаулысын бекітті.

Үгіт-насихат кампаниясын қаржыландыру

2011 жылдың қазан айында Нью-Йорктегі Уолл-стритті басып алу қозғалысынан "Wolf PAC" деп аталатын саяси іс-қимыл комитеті пайда болды. "Wolf PAC" науқан қаржыландыру мәселесін шешу үшін конституцияға түзету ұсыну мақсатында штаттардың конвенциясын шақыруды қалайды. Қаулыда былай делінген: "Корпорациялар адам емес. Олардың адамгершілік құқықтары жоқ. Корпорацияларға тікелей немесе жанама түрде саясаткерлерге ақша беруге рұқсат етілмейді. Ешбір саясаткер ешбір адамнан немесе ұйымнан 100 доллардан астам ақша жинай алмайды. Барлық сайлаулар мемлекеттік қаржымен қаржыландырылуы тиіс". 2022 жылға дейін "Wolf PAC" өтінімі үш штатта қабылданды: 2014 жылы Калифорния және Вермонт штаттарында; ал 2016 жылы Род-Айленд штатында. Нью-Джерси және Иллинойс штаттары бұрын 2014 жылы өтінімді қабылдаған, бірақ оны 2021 және 2022 жылдары, тиісінше, кері қайтарды.

Мемлекеттер конвенциясы жобасы

Консервативті "Өзін-өзі басқару үшін азаматтар" (CSG) тобы V бап бойынша конвенция шақыруға жұмыс істеп жатыр. "Мемлекеттер конвенциясы жобасы" арқылы CSG "мемлекеттік заң шығарушыларды штаттардың конвенциясын шақыруға ынталандыруға және оған мүмкіндік беруге" тырысады. CSG федералды үкіметтің шектен тыс билігін тоқтату мақсатында "Мемлекеттер конвенциясы" жобасын бастағанын мәлімдейді. Марк Левин конституцияға түзетулер ұсыну үшін конвенция шақыруға бағытталған CSG-нің күш-жігерін қолдады. 2015 жылдың желтоқсанында Марко Рубио CSG-нің V бап бойынша конвенция шақыруын қолдады. 2016 жылдың қаңтар айында Техас штатының губернаторы Грег Эбботт федералды үкіметтің билігін шектеу үшін Мемлекеттер конвенциясын шақыруға шақырды. 2017 жылдың маусым айында АҚШ-тың бұрынғы сенаторы және Heritage Foundation-ның бұрынғы президенті Джим Деминт "Мемлекеттер конвенциясы" жобасының аға кеңесшісі қызметін атқаратынын жариялады. 2016 жылдың қыркүйегінде CSG Вирджиния штатының Вильямсбург қаласында АҚШ Конституциясына түзетулер енгізуді ұсыну мақсатында симуляциялық конвенция өткізді. Барлық штаттан келген 137 делегат жиналып, симуляциялық конвенция өткізді. Симуляциялық конвенцияда алты тақырып бойынша түзетулер қабылданды, олардың ішінде мемлекеттердің ұлттық қарыздың кез келген өсімін бекітуін міндеттеу, қызмет мерзіміне шектеулер қою, Сауда бабының қолданылу аясын шектеу, федералды ережелердің билігін шектеу, федералды салықтарды енгізу үшін көпшілік дауыс беруді талап ету, 16-шы түзетуді жою және штаттарға кез келген федералды заңдарды, ережелерді немесе жарлықтарды жою құқығын беру қарастырылды. 2023 жылдың тамызында CSG Вильямсбургте V бап бойынша симуляциялық конвенция өткізді. 2024 жылдың қаңтар айына дейін CSG-нің Мемлекеттер конвенциясы туралы өтініші 19 штатта мақұлданды.

Бiр тақырыпты өзгерту ҚОБ

2013 жылдың 1 наурызында Федералды сайлау комиссиясында "Бір тақырыпты түзету" деп тіркелген Супер PAC пайда болды. Ол Конгресс қабылдаған әрбір заң тек бір ғана тақырыпты қамтуын және бұл тақырып заң жобасының тақырыбында анық көрсетілуін қамтамасыз ететін түзетуді ұсыну мақсатында ғана V бап бойынша конституциялық конвенцияны шақыруға белсенді түрде жұмыстеп жатыр. Қырқ бір штаттың конституциясында бір тақырыпты қарастыратын ереже бар, бірақ АҚШ Конституциясында мұндай ереже жоқ. 2014 жылдың сәуірінде Флорида штаты Конгрестегі байланыссыз қосымшаларға конституциялық тыйым салу үшін V бап бойынша конституциялық конвенцияға алғашқы рет өтініш жасады.

Жинақтау стратегиясы

Кейбір V-тармақ конвенциясын жақтаушылар конвенция шақыру үшін қажетті 34 штаттық шегіне жету мақсатында байланыссыз өтініштерді, оның ішінде толық құрылтайлық конвенция және BBA өтініштерін біріктіруді ұсынды. 2021–2022 жылдары Грузия, Миссисипи, Оңтүстік Каролина және Юта штаттарында мұндай тәсілді қолдайтын қаулылар енгізілді. Бұған қоса, 117-ші Конгресте штаттық өтініштерді біріктіру арқылы конвенция шақыру туралы заң жобасы ұсынылды. Балама ұсыныс – штаттарға өз бастамаларымен түзетулерді ратификациялауға рұқсат беру үшін конституцияны өзгерту.

Қаруларды бақылау

2023 жылдың 8 маусымында Гэвин Ньюсом қару-жарақтарды бақылау мәселесін шешу үшін конституцияға 28-ші түзетуді ұсынды, атап айтқанда, қару-жарақ сатып алуға ең төменгі жас шегін 21-ге көтеру, қару-жарақ сатып алу кезінде барлық азаматтарға тексеру жүргізуді енгізу, міндетті күту мерзімдерін белгілеу және шабуылдық қаруларды тыйым салу. Ол бұл түзетуді талқылау үшін V бап бойынша конвент өткізуді ұсынды. Қыркүйек айында Калифорния штатының заң шығарушы органы осындай түзетуді ұсынатын V бап бойынша конвент шақыру туралы ресми өтініш берді.

Мерзімдік шектеулер

2016 жылдан бері АҚШ Мерзімді Шектеулері Конгресске мерзімдік шектеулер енгізу мақсатында V бап бойынша конвенция шақыруды ұсынып келеді. Флорида, Алабама, Миссури, Батыс Вирджиния, Висконсин, Оклахома және Теннесси штаттарының заң шығарушы жиналыстары мұндай конвенцияны шақыру туралы резолюцияларды қабылдады.