1918 жылғы Солшыл СР-шілердің көтерілісі

Кіріспе

1918 жылғы Солшыл Социалистер-Революционерлер партиясының большевиктерге қарсы көтерілісі

Солшыл СР көтерілісі, немесе Солшыл СР бүлігі – 1918 жылдың 6-7 шілдесінде Мәскеуде, Кеңес Ресейінде Солшыл Социалистер-Революционерлер партиясының большевиктерге қарсы жасаған көтерілісі. Бұл Ресей Азамат соғысы кезінде большевиктерге қарсы болған солшыл көтерілістердің бірі еді. Солшыл СР-лер 1917 жылғы Қазан революциясынан кейін Кеңес Ресейінің большевиктік үкіметіне кірген, бірақ 1918 жылдың наурыз айында Брест-Литовск келісіміне наразылық білдіре отырып, Халық Комиссарлар Кеңесінен шығып кеткен. Солшыл СР-лер басқа ұйымдарда (әсіресе Чекада) жұмыс істеуді жалғастырды, келісімді және шаруалардан астық мәжбүрлеп алу саясатын айыптап отырды. 5-ші Бүкілресейлік Кеңестер съезінде аз ғана орын алғаннан кейін, 6 шілдеде Солшыл СР-лер «неміс империализміне» қарсы соғысты жалғастыру және халық көтерілісін бастау ниетімен Мәскеудегі неміс елшісі Вильгельм фон Мирбахты өлтірді. Көтерілісшілер Чека штаб-пәтерін басып алды, оның басшысы Феликс Дзержинскийді тұтқынға алды, телефон станциясы мен телеграф кеңсесін басып алды және манифесттер жариялады. Шығыстағы Қызыл Армия қолбасшысы, Солшыл СР-дің өкілі Михаил Муравьев Симбирскіні басып алды. Көтеріліс Латвия атқыштарының көмегімен басылғаннан кейін, большевиктер партияның көптеген жетекшілерін тұтқынға алып, барлық мүшелерін кеңестерден шығарып салды.

Кеңестердің бесінші съезі

Осы ішкі шиеленіс жағдайында 4 шілдеде Кеңестердің 5-ші Бүкілресейлік съезі ел саясатын анықтауға кірісті. СР-лер мен большевиктер арасындағы қақтығыс күшті болды. Сол жақтанғы СР-лер спикерлері большевиктердің астық пен дәнді жинау, оппозициялық партияларды басу және өлім жазасын енгізу сияқты саясатына қатысты қызу шабуыл жасады. Олар әсіресе большевиктердің империалистік Германиямен жасасқан бейбіт келісіміне және Украина мен Финляндиядағы революцияны қорғамауына қарсы шықты. Бірақ большевиктер, Конгресте көпшілікті қамтамасыз ету үшін, заңды түрде сайланбаған деген күдік тудырған көптеген делегаттарды жіберді. Солшыл социалистер-революционерлердің 352 делегаты болса, большевиктердің саны 745-ке жетті, ал барлық делегаттардың саны 1132 болды. Большевиктердің үлкен басымдылығы Ленин партиясының қолындағы Конгресте социалистік-революциялық үкімет саясатын өзгерту жоспарларын жоққа шығарды. Кеңестер съезі Болшой театрында ашылғанда, большевиктер мен солшыл социалистер-революционерлер бірден қарым-қатынастың шиеленісуіне алып келді. Солшыл социалистер-революционерлер спикерлері большевиктерді революция ісіне қиянат жасады және қала мен ауыл арасында соғыс тудырды деп айыптады, ал большевиктер оларға Ресей мен Германия арасында соғысқа ұлтасқандықтарын таңды. Солшыл социалистер-революционерлер большевик үкіметіне сенімсіздік білдіруді, Брест-Литовск келісімін бұзуды және Германияға соғыс жариялауды ұсынды. Бұл ұсыныс большевиктер көпшілігі тарапынан қабылданбағандықтан, солшыл социалистер-революционерлер съезден шығып кетті.

Мирбахты өлтіру

24 маусымдағы отырысында Солшыл СР интернационалистерінің Орталық комитеті Республиканың қазіргі саяси ахуалын талқылап, Ресей және халықаралық революцияның мүддесі үшін большевиктер үкіметінің Брест-Литовск шартының ратификациясынан туындаған белгілі бір "тыныштыққа" нүкте қою қажет деп шешті. Осы мақсатта Партияның Орталық комитеті неміс империализмінің көрнекті өкілдеріне қарсы бірқатар террористик актілерді ұйымдастыруды мүмкін және орынды деп санады. Сонымен қатар, Партияның Орталық комитеті өз шешімін іске асыру үшін сенімді әскери күштерді жұмылдыруды ұйымдастыруға және жұмысшы шаруалары мен жұмысшы табының көтеріліске қосылуын және партияны белсенді қолдауын қамтамасыз ету үшін барлық күшін салуға бекітті. Осы мақсатта, террористик актілермен бірге, газеттерде Солшыл СР-дің Украинадағы соңғы оқиғаларға, мысалы, үгіт-насихат жұмыстарына және қару-жарақ қоймаларын жоюға қатысқандығы туралы хабарлама жарияланды. Алайда, Поповтың отряды әрекетке көшпеді, ал басып алынған позицияны қорғау Трехсвятительский көшесіндегі екі ғимаратта отырумен шектелді. Кейін 1921 жылы Чекадағы тергеу кезінде Попов: "Мен мемлекетке қарсы көтеріліске дайындалмадым, Трехсвятительский көшесіндегі қарулы қақтығыс – өзін-өзі қорғау әрекеті болды" деп мәлімдеді. Жалпы алғанда, көтеріліс кезінде Солшыл социалистер-революционерлер 27 большевиктік қызметкерді, оның ішінде Чека төрағасының орынбасары Мартин Лацисті және Мәскеу қалалық кеңесінің төрағасы Петр Смидовичті тұтқынға алды. Олар сонымен қатар бірнеше автомобильді басып алды, ал конгресс делегаты Николай Абельман қаза тапты. Олар Бас почта кеңсесін де басып алып, большевиктерге қарсы үндеулер тарата бастады. Осы үндеулердің бірінде большевиктер үкіметі құлатылғаны жарияланып, "Ленин мен Свердловтың бұйрықтарын орындамауға" бұйрық берілді. Бұл үндеу Кремль большевигі Павел Дмитриевич Малковтың бұйрығымен Лениннің қолына тиді. Тағы бір үндеуде "Мирбахтың өлтірілгені" және "Неміс тыңшылары мен қарулы провокаторлар Мәскеуге басып кірді, Солшыл социалистер-революционерлерді өлтіруді талап етіп отыр. Қорқынышқа беріліп, бұрынғыдай, биліктегі большевиктер партиясы неміс жазалаушыларының бұйрықтарын орындауда. Алға, жұмысшылар, шаруалар және Қызыл Армия сарбаздары, жұмысшы халықты қорғау үшін, барлық жазалаушыларға, барлық тыңшыларға және провокациялық империализмге қарсы!" делінген. Осы кезде Кеңестер съезіне келген Солшыл социалистер-революционерлердің жетекшісі Мария Спиридонованы большевиктер тұтқындап, кепілге алды. Ленин бүкіл Чека көтеріліс жасады деп ойлады. Владимир Бонч-Бруевичтің куәлігінше, Ленин жаңалықты естігенде "қап-қара емес, ақ болып кетті". Мәскеу гарнизонының барлық бөлімшелерінің ішінде большевиктер тек латыш атқыштарына ғана сүйене алды – қалған бөлімдер көтерілісшілердің жағына шықты немесе бейтараптықтарын жариялады. Троцкийдің Мәскеу гарнизонының бөлімдеріне көтерілісшілерге қарсы шығу туралы бұйрығын тек Коменданттық полкі мен Әскери кадеттер мектебі орындады, ал Коменданттық полкі тез арада қашып кетті. Осы тақырыпта американдық тарихшы Александр Рабинович былай деді: 6 шілде күні түнде граф Мирбахты өлтіруден басталган Солшыл СР-дің әрекеттерін Кеңес үкіметі "Совет өкіметіне қарсы көтеріліс" деп бағалады және тарихшылар осы эпизодты көбінесе осылай сипаттайды. Бірақ бұл сипаттама дұрыс па? Жарияланған және жарияланбаған деректерді зерделегеннен кейін, мен олай емес деп қорытындылаймын. Тергеу көрсеткендей, Прош Прошианның Орталық телеграф кеңсесін қысқа мерзімге басып алуы және оның ондағы әрекеттері рұқсатсыз болған болуы мүмкін, Мәскеудегі Солшыл СР-дің Мирбахты өлтіргеннен кейінгі барлық әрекеттері Лениндік Совнаркомның саясатын өзгерту мақсатымен үйлесімді болды, бірақ билікті күшпен басып алуға немесе тіпті большевиктермен күресуге емес, тек өзін-өзі қорғауға бағытталған.

blockquote|In their meeting on 24 June, the Central Committee of the Left SR internationalists, having discussed the present political situation of the Republic, found that in the interests of the Russian and international revolution it was necessary to put an end to the so called “respite”, which was created due to the ratification of the Brest Litovsk treaty by the Bolshevik government. To this end, the Party Central Committee considered it both possible and appropriate to organize a series of terrorist acts against prominent representatives of German imperialism. At the same time, the Central Committee of the Party decided to organize a mobilization of reliable military forces for its decision and to make every effort to ensure that both the working peasantry and the working class joined the uprising and actively supported the party. To this end, to coincide with terrorist acts, an announcement was published in the newspapers of the Left SR’s participation in recent Ukrainian events, such as agitation and the destruction of weapons arsenals. However, Popov's detachment did not take action, and the defense of the occupied positions was reduced to sitting out in two buildings of Trekhsvyatitelsky Lane. Subsequently, in 1921, during interrogation at the Cheka, Popov claimed that: “I didn’t take part in the preparation of the alleged uprising against the state, the armed clash in Trekhsvyatitelny Lane was an act of self defense.”

In total, during the mutiny, the Left Socialist Revolutionaries took 27 Bolshevik functionaries hostage, including the deputy chairman of the Cheka Martin Latsis and the chairman of the Moscow City Council Pyotr Smidovich. In addition, they captured several cars, and a congress delegate Nikolai Abelman was killed. They also captured the General Post Office and began to send out anti Bolshevik appeals. One of these appeals, declaring the Bolshevik government deposed and ordering "not to execute orders of Lenin and Sverdlov", according to the command of the Kremlin Bolshevik Pavel Dmitrievich Malkova, fell into the hands of Lenin. Another appeal stated that " the executioner Mirbach was killed German spies and armed provocateurs have invaded Moscow, demanding the death of the left wing socialist revolutionaries. Frightened by possible consequences, as before, the ruling party of the Bolsheviks are following the orders of the German executioners Forward, workers, workers and Red Army soldiers, to defend the working people, against all executioners, against all spies and provocative imperialism. ” By this time, the leader of the Left Socialist Revolutionaries, Maria Spiridonova, who had come to the Congress of Soviets, had already been arrested by the Bolsheviks herself and also taken hostage. Lenin thought that the whole Cheka had rebelled. According to the testimony of Vladimir Bonch Bruyevich, Lenin “did not even turn pale, but turned white” when he heard the news. Of all the units of the Moscow garrison, the Bolsheviks were able to rely only on the Latvian Riflemen — all the other units either sided with the rebels or declared their neutrality. Trotsky's order to units of the Moscow garrison to speak out against the rebels was carried out only by the Commandant Regiment and the School of Military Cadets, and the Commandant Regiment soon fled. On the same topic American historian Alexander Rabinowitch argues as follows. By the night of 6 July, the actions of the Left SRs, beginning with Count Mirbach's assassination, were already being defined by the Soviet government as "an uprising against Soviet power," and historians have often depicted the episode that way. But is this characterization valid? Having sifted through the available published and unpublished evidence, I conclude that it was not. Upon investigation, with the possible exception of Prosh Proshian's brief occupation of the Central Telegraph Office and his behavior there, which may as well have been unauthorized, all of the Moscow Left SRs' actions following Mirbach's assassination were consistent with the objective of reshaping the policies of the Leninist Sovnarkom but not with forcibly seizing power or even fighting the Bolsheviks except in self defense.

Мәскеудегі шайқастар

Лениннің өлтірілгеннен кейін көп ұзамай Яков Петерске Кеңестердің бесінші съезінің бүкіл солшыл СР фракциясын (шамамен 450 адам) күзетке алуды бұйырды. Съездің отырысы өткен Большой театр чекистер мен латыш атқыштарымен қоршалды. Съездің большевик делегаттарына театрдан шығуға рұқсат берілді, ал солшыл эсерлер театр ішінде тұтқындалды. Мәскеу гарнизонының эсерлерге деген симпатиясына қарамастан, большевиктер 7 шілде күні таңертең латыш атқыштарының, әсіресе большевиктерге адал болғандарының қолдауы арқасында олардың позицияларын шабуылдау үшін жеткілікті күш жинады. Көп ұзамай жақын маңдағы теміржол станциясында тұтқындалған Александрович сол күні өлім жазасына кесілді. Елордамен байланыс үзілгенге дейін баспасөзде Мәскеудегі неміс елшісінің өлтірілуі туралы екі жол ғана жарияланды. Олар қаладағы негізгі солшыл-серік қарулы жасағын қарусыздандыруды, олардың басты газетін жабуды және жергілікті солшыл-серік комитетін тұтқындауға тырысуды шешті. Ол Прош Прошианды аймақтық ішкі істер комиссариатынан босатып, әкімшіліктің социалистік-революциялық лауазымдарын жеделдетті. Қаладағы жалғыз қақтығыс Пейдж мектебінде болды, онда аз ғана гарнизон, 350-380 жалдамалы сарбаз, олардың көпшілігі жасөспірімдер және солшыл эсерлерге симпатиясы жоқ, майданнан гөрі жақсы жағдайға тартылғандықтан ғимаратты қорғады. Әскери комитет қоршаудағылардың берілуін қамтамасыз етуге сәтсіз тырысты. Қорғаушылардың қауіпсіздігіне кепілдік берілгеннен кейін олардың шамамен 150-і ғимаратқа кірген әскерлерге берілді. ССР Конгресінің делегациясын түрмеде ұстап, делегаттардың көп бөлігін біртіндеп босатты, жаңа екі партия құру арқылы. Спиридонова қараша айының соңына дейін Кремльдегі түрмеде қалды. Мирбахты өлтіру болшевиктерді Германияға қарсы күреске қайта оралдыруға жасалған сәтсіз әрекет болды. Алайда, олар қуғынға ұшыраған оппозицияның бір бөлігіне айналды, тіпті өз орталық комитетінен алшақтаған немесе қарым-қатынасын үзіп қалған топтар да институттардағы бұрынғы билігін сақтап алмады. Юрий Фельштинский бүлікті большевиктер солшыл эсерлерді жамандау үшін жасады деп мәлімдеді. Алайда, бұл мәлімдеме Л. М. Овруцкий және Анатолий Израилевич Разгон тарапынан жоққа шығарылды.

Shortly after the assassination, Lenin ordered Yakov Peters to put under guard the whole Left SR faction of the Fifth Congress of Soviets (approximately 450 people). The Bolshoi Theatre, where the session of Congress took place, was surrounded by chekists and Latvian riflemen. Bolshevik delegates of Congress were allowed to leave the theater, while Left SRs were arrested inside the theater. Despite sympathy on the part of the Moscow garrison for the SRs, the Bolsheviks mustered enough forces on the morning of 7 July to storm their positions, thanks especially to the support of the Latvian Riflemen, who remained loyal to the Bolsheviks. Aleksandrovich, captured shortly thereafter at a nearby railway station, was executed the same day. The press only picked up two lines about the murder of the German ambassador in Moscow, sent before communications with the capital were cut off. They decided to disarm the main Left SR armed detachment in the city, close down their main newspaper and try to arrest the local Left SR committee. He relieved Prosh Proshian from the regional Commissariat of Interior and accelerated the release of the Administration's socialist revolutionary positions. The only confrontation in the city took place at the School of Pages, where the scarce garrison, just 350 380 mercenary soldiers, most of them teenagers and without sympathy for the Left SRs, attracted to the building's guard by the better conditions than the front, defended the place. The military committee tried unsuccessfully to achieve the surrender of the besieged. After a surrender agreement guaranteeing the safety of the defenders, about 150 of them surrendered to the troops, who entered the building a little later. without trial, while keeping the SR Congressional delegation in prison Little by little they released the bulk of the delegates. by having some form two separate new parties. Spiridonova remained in prison in the Kremlin until the end of November. Mirbach's assassination was attempted, in vain, to force the Bolsheviks to resume the fight against Germany, However, they became part of the persecuted opposition, even groups that distanced themselves or broke relations with their central committee did not retain their previous power in the institutions. Yuri Felshtinsky claimed the revolt was staged by the Bolsheviks as a pretext to discredit the Left SRs. However, this was disputed by L. M. Ovrutskii and Anatolii Izrailevich Razgon.