Кіріспе

Француз археологы, сәулетшісі және жазушысы (1755–1849)

Антуан Кристом Кватремер де Куинси (21 қазан 1755 – 28 желтоқсан 1849) – француз археологы-теоретик және сәулет теориясының маманы, масон, өнерді басқаруда тиімді әкімші және өнер туралы ықпалды жазушы.

Өмір

Парижде туған Кватремер де Куинси заң білімі алды, содан кейін Луи-ле-Гранд колледжінде өнер және тарих курстарын оқыды, ал Гийом Кустоу кішісі мен Пьер Жюльеннің шеберханасында бір кезде тәлімгерлікке тұрып, мүсін өнерінде тәжірибе жинады. Жак Луи Давидпен бірге Неапольға жасаған саяхаты грек және рим сәулетіне деген қызығушылығын оятып, күшейтті. Ол француз төңкерісінің қатысушысы болды. 1791–1792 жылдардағы Ұлттық заң шығарушы жиналыста роялист болды, саясаты монархистік және католиктік болды. Революциялық Халықтық Білім беру комитетінің мүшесі ретінде Франциядағы дизайн өнеріне қатысты үш қарастыруын 1791 жылы Ұлттық жиналысқа ұсынды, бұл кезде бұрынғы академиялардың жалғасуы күмәнді болды; ол оларды реформалау бағдарламасын ұсынды, оның бір бөлігі Париж салондарын ашу арқылы іске асырылды. 1791–1792 жылдары Жан Батист Ронделет басшылығымен Париждегі Сен-Женевьев шіркеуін Пантеонға айналдырды, терезелерін жауып, мавзолей сипатын берді. 1795 жылы 13 Вендемиердегі роялистік көтеріліске қатысқандығы үшін айыпталып, өлім жазасына кесілді, бірақ кейіннен ақталып шықты. 1796 жылдың шілдесінде француз үкіметінің Римдегі өнер туындыларын тартып алу жоспарларына қарсы псевдо-эпистолярлық трактат жазды, еуропалық державалар өнер мен білімді қорғау үшін папалыққа қаржылай көмек көрсетуі керек деп мәлімдеді. Кватремер бұл хаттарды жазған кезде 13 Вендемиердегі роялистік көтерілістегі рөлі үшін өлім жазасына кесілгендіктен жасырын өмір сүрді. Ол «Италия ескерткіштерін орын ауыстыру» және «мектептер мен мұражайларды жою» «цивилизацияны» жояды деп аргументтеді [Gilks 2022: 489, 492]. Ол «Италиядан түрлі шедеврлерді экспорттамау өнердің мүддесіне жататынын» және «өнерді зерттеуге және оны сақтауға көрсеткен ынтасы мен қамқорлығы үшін Паптық үкіметке әділдік жасауды» көрсету үшін жазды [Gilks 2022: 491]. Гилкске сәйкес, Кватремер республикалық оқырмандарға ұнату үшін жазғандықтан, Кондорсе эскизін және сол кездегі Директория режиміне жақын болған цивилизация ұғымын көшірді, сондай-ақ Директория бекіткен авторларды келтірді [Gilks 2022: 497]. Одан кейін ол Римнен өнерді орын ауыстырудың пайдалылығына күмән келтірген қырық жеті париждік суретші, оның ішінде Жак Луи Давид қол қойған петицияны ұйымдастырды; сақтықпен айтылса да, оған ресми жауап берілді. 1797 жылы ол Сена департаментінен Бес жүздік кеңеске сайланды, содан кейін Фруктидор төңкерісінен кейін жасырын өмір сүрді. Германияда эмиграцияда жүргенде Иммануэль Кант пен Готтхольд Лессингті оқыды, олардың философиясы оның эстетикалық теорияларына әсер етті. 1800 жылы Парижге оралғаннан кейін Сена кеңесінің бас хатшысы болып тағайындалды. 1816 жылдан 1839 жылға дейін ол Әдемі өнер академиясының мәңгілік хатшысы болды, бұл оған ресми сәулетке үлкен ықпал етті, ал 1818 жылы Ұлттық кітапханада археология профессоры болды. 1820 жылы ол қысқа уақытқа саясатқа оралды. 1826 жылы Нидерланд Корольдік институтының корреспондент мүшесі болды. Кватремер де Куинси көптеген мақалалар мен кітаптардың авторы болды. 1788–1825 жылдары «Методикалық энциклопедияның» үш томдық «Сәулет» бөлімін жазды. Оның «Сәулет тарихының сөздігі» 1832–1833 жылдары жарық көрді. Ол бірнеше суретшілердің өмірбаянын жазды: Антонио Канова (1823), Рафаэль (1824) және Микеланджело (1835). Ол сәулеттің құрылымын қайта қарастыру үшін тіл ретінде сәулеттің қарапайым метафорасын өзгертті; «жергілікті» сәулетті немесе барокко «идиомын» немесе классицизмнің «сөздік қорын» сипаттайтын қазіргі заманғы жазушылар Кватремер де Куинсиге қарыздар. Оның 1785 жылы Académie des Inscriptions et Belles Lettres ұсынған байқауға арналған және 1803 жылы жарық көрген «Египет сәулеті туралы» эссесі, «Египеттің сипаттамасы» дайындалып жатқан кезде жазылған, сәулеттің тарихына емес, оның шығу тегіне қатысты теориялық тұжырымдары үшін неоклассикалық сәулеттің египеттік қайта жаңғыру кезеңіне маңызды әсер етті. Ол грек мүсіндері мен сәулетінде полихромия қолданылғанын алғашқылардың бірі болып көрсетті. Ол ландшафтты бағбандықтың көркем өнерге жататынын мойындамаса да, алғашқы ландшафтық зираттарды құруда маңызды рөл атқарды, ал оның «Көркем өнердегі еліктеудің табиғаты, мақсаты және құралдары» деген эссесі ағылшыл тіліне аударылып, Ж. К. Лудонға әсер етті.