Гаеліктердің мифологиялық ата тегі - Скота әңгімесі
Scota
Ирландия және Шотландия аңыздарындағы Скота – гаелдердің мифологиялық атасы. Тарихшылар бұл аңыздың 12 ғасырда пайда болғанын айтады, гаелдердің тарихын түсіндіру мақсатында жасалған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гал тайпаларының мифтік ата-анасы
Mythical ancestor of the Gaels
Ортағасырлық ирланд және шотланд аңыздарында Скота – Мысыр перғауынының қызы және гал тайпаларының ата-анасы. Олардың латынша атауы "Scoti" одан шыққан деп есептеледі, бірақ тарихшылар оның (және оның айтылатын ата-бабалары мен жұбайларының) таза мифологиялық тұлға екенін, атаудың шығуын түсіндіру және галдарды тарихи контекстке ендіру үшін жасалған екенін айтады.
In medieval Irish and Scottish legend, Scota is the daughter of an Egyptian pharaoh and ancestor of the Gaels. She is said to be the origin of their Latin name Scoti, but historians say she (and her alleged ancestors and spouses) was purely mythological and was created to explain the name and to fit the Gaels into a historical narrative.
Алғашқы дереккөздер
Эдвард Кован Скотаның әдебиеттегі алғашқы айрылысын 12 ғасырға дейін іздестірді. Скота ирландиялық Лейнстер кітабында, Лебор Габала Эренннің редакциясында кездеседі. 9 ғасырғы Historia Brittonum-да Лебор Габала Эренн оқиғасының ең ерте сақталған нұсқасы бар (аталыны жазылмаған Гойдель Гласқа қатысты), бірақ бұл ең ерте нұсқада Скота тіпті жанама түрде де есімдерінде жоқ. Лебор Габала Эренннің айтуынша, Скота – Гельдердің атақты ата-бабасы Гойдель Гластың анасы. Бұл Скота египеттік перғауынның қызы болған, оның есімі Цингрис болған, бұл есім тек ирланд аңыздарында ғана кездеседі, ал египеттік жазбаларда немесе көрші елдерде жоқ. Ол Гойделдің әкесі Ниулге, Вавилон мұнарасы құлағаннан кейін Скифияға барған Фениус Фарсаидтың (Гомердің ұлы ретінде танылған) ұлына үйленеді. Цингрис сияқты, Гомер де вавилондық жазбаларда кездеспейді және бұл вавилондық есім емес. Ниул, Фениус ұлы, тілдердің шатасуын зерттеу үшін Вавилонға оралады. Ол тілдерді біледі және перғауын Цингрис оны Египетке шақырып, Скотаның қолына үйлендіреді. Scota мен Niul-дың ұлы, Goídel, жылан шаққаннан кейін Мұсаның дұғасымен құтқарылып, сол кездегі 72 тілдің ең жақсы ерекшеліктерін біріктіріп, гэль тілін жасады. Фордунның шотланд тіліндегі ерте нұсқасында Гейтелос, ол Гойдель Гластың өзі, «Грекия елдерінің белгілі бір патшасы, Неолус немесе Геолаус есімді», ол Египетке жер аударылып, перғауынның қызы, Скотаға үйленеді. Лебор Габала Эренн оны скиф ретінде сипаттайды. Бұл тұлға грек жазбаларында да кездеспейді. XII ғасырғы басқа да дереккөздерде Скота Гейтлостың (Гойдель Глас) анасы емес, әйелі болған және олар Египеттен жер аударылғаннан кейін шотландтар мен гаелдердің негізін қалаған. Лебор Габала Эренннің басқа қолжазбаларында ежелгі Иберияда өмір сүрген Гойдельдің ұрпағы Миль Эспайнның әйелі болған Скотия туралы аңыз бар. Бұл Скотияның қабірі Мюнстердегі танымал ескерткіш. Гаелдер, гаэль тілінде Гойдель, ал латын тілінде Скоти деп аталады. Дегенмен, тарихшылар олардың есімдерді түсіндіру үшін және гаелдерді тарихи оқиғаға енгізу үшін жасалған кейіпкерлер екенін айтады. Биссет Александр III 1286 жылы қайтыс болған кезде шотландтықтардың (ағылшындарға қарсы) таққа отыруын заңды етуді қалады. 1249 жылы патша тағына отырғанда Александр өзінің патшалық шежіресін Скотаға дейін естіген. Биссет шотландтықтардың таққа отыруын заңды ету үшін ежелгі Египеттен Мұсаның Шығуы кезінде Скон тасын Шотландияға әкелген Скотаның маңыздылығын атап көрсетуге тырысты. 1296 жылы тас Англияның Эдуард I-і тарапынан басып алынып, Вестминстер аббаттығына әкелінді. 1323 жылы Роберт Брюс Скота мен Тасқа байланысты Биссеттің аңызын Шотландиядағы Сконе аббаттығына қайтаруға тырысты. Кейінірек, XV ғасырғы ағылшын шежірешісі Джон Хардинг Биссеттің талаптарын жоққа шығаруға тырысты.
Edward J. Cowan traced the first mention of Scota in literature to the 12th century. Scota appears in the Irish chronicle Book of Leinster, in a redaction of the Lebor Gabála Érenn. The 9th century Historia Brittonum contains the earliest surviving version of the Lebor Gabala Erenn story (centred on an unnamed Goídel Glas), but this earliest version does not mention Scota even indirectly. The Lebor Gabála Érenn states that Scota was the mother of Goidel Glas, the eponymous ancestor of the Gaels. This Scota was the daughter of an Egyptian pharaoh named Cingris, a name found only in Irish legend and nowhere in Egyptian records or those of its neighbours. She marries Goidel's Father Niul, son of Fénius Farsaid (identified as a son of Gomer) a Babylonian who traveled to Scythia after the collapse of the Tower of Babel. As with Cingris, Gomer appears nowhere in Babylonian records, and is not a Babylonian name. Niul son of Fénius returns to Babylon as part of an effort to study the confusion of languages. He is a scholar of languages and is invited by Pharaoh Cingris to Egypt to take Scota's hand in marriage. Scota and Niul's son, Goídel, who was saved by a prayer from Moses after being bitten by a snake, is said to have created the Gaelic language by combining the best features of the 72 languages then in existence. In Fordun's early Scottish version, Gaythelos, as he calls Goídel Glas, is the son of "a certain king of the countries of Greece, Neolus, or Heolaus, by name", who was exiled to Egypt and took service with the Pharaoh, marrying Pharaoh's daughter Scota. The Lebor Gabála Érenn describes him as a Scythian. Again, this personage appears nowhere in Greek records. Other twelfth century sources state that Scota was the wife of Geytholos (Goídel Glas), rather than his mother, and was the founder of the Scots and Gaels after they were exiled from Egypt. Other manuscripts of the Lebor Gabála Érenn contain a legend of a Scotia who was the wife of Goidel's descendant Míl Espáine of ancient Iberia. This Scotia's Grave is a famous landmark in Munster. The Gaels, known in Gaelic as Goídel and in Latin as Scoti, are said to be named after Goidel and Scota. However, historians say they were characters created to explain the names and to fit the Gaels into a historical narrative. Bisset wanted to legitimize a Scottish (as opposed to English) accession to the throne when Alexander III of Scotland died in 1286. At his coronation in 1249, Alexander himself heard his royal genealogy recited generations back to Scota. Bisset attempted to legitimize a Scottish accession by highlighting Scota's importance as the transporter of the Stone of Scone from Ancient Egypt, during the Exodus of Moses, to Scotland. In 1296, the Stone was captured by Edward I of England and taken to Westminster Abbey. In 1323, Robert the Bruce used Bisset's legend connecting Scota to the Stone in an attempt to return it to Scone Abbey in Scotland. The 15th century English chronicler John Hardyng later attempted to debunk Bisset's claims.
Кейінгі дереккөздер
Эндрю Винтонның «Оригиналь» Шотландияның хроникасы және Джон Фордунның «Хроника Гентис Скоторум» (1385) шығармалары, Томас Грейдің «Скалакроника» (1362) еңбегімен бірге, Скота аңыздарының бастау көздері болып табылады. Гектор Бойцедің 16 ғасырдағы «Historia Gentis Scotorum» («Шотландия халқының тарихы») да Скотаның негізі туралы аңызды қамтиды. Уолтер Бауэрдің 15 ғасырдағы «Скотихроникон» кітабында осы аңыздардың тұңғыш суреттері келтірілген. 16 ғасырдың жазушысы Гектор Бойце Скота туралы әңгімені «Historia Gentis Scotorum» еңбегіне қосты, ал Уильям Стюарт шотланд королі сарайы үшін шотланд тіліне өлеңмен аударма жасады.
Andrew of Wyntoun's Orygynale Cronykil of Scotland and John of Fordun's Chronica Gentis Scotorum (1385) are sources of the Scota legends, alongside Thomas Grey's Scalacronica (1362). Hector Boece's 16th century Historia Gentis Scotorum ("History of the Scottish People") also mentions the Scota foundation myth. Walter Bower's 15th century Scotichronicon included the first illustrations of the legends. The 16th century writer Hector Boece included the story of Scota in his Historia Gentis Scotorum, and William Stewart made a verse translation in the Scots language for the Scottish royal court.
Скоттың қабірі
"Scota's Grave" немесе "Scotia's Grave" – Ирландияның Керри округіндегі Тралиден оңтүстікке қарай орналасқан Гленн-Скотин немесе "Гленскохин" тас формациясы. Ұлттық ескерткіштер қызметінің мәліметінше, "1999 жылы жасалған қазба жұмыстарынан кейін, бұл орынды археологиялық ескерткіш деп мойындауға жеткілікті дәлелдер табылған жоқ".
"Scota's Grave" or "Scotia's Grave" is a rock feature in Gleann Scoithín or 'Glenscoheen', south of Tralee in County Kerry, Ireland. According to the National Monuments Service, "Following a site inspection in 1999 it was concluded that the evidence was not sufficient to warrant accepting this as an archaeological monument".