Кіріспе

Дәстүрлі корей мерекесі – Кореядағы Тэборым (хангул=대보름) – корей күнтізбесінің, негізінен қытай ай-күн күнтізбесіне сүйенген, жаңа жылының алғашқы толу айына арналған мереке. Бұл фестиваль – Бірінші толу айы фестивалінің корейлік нұсқасы. Бұл мереке көптеген дәстүрлермен тойланады.

Шығу тегі

Дебореумның пайда болуы туралы жазба "Самгук юса" кітабында кездеседі. Онда Силланың 21-ші патшасы Соджиге қарға геомунго (корей аспабының) қорабын атуға жол көрсеткені айтылады, ал шындығында сол қорапта монах пен патшаның қарындасы адалсыздық жасап жатқан еді. Осы оқиғадан кейін шошқа, тышқан және жылқы жылдарының бірінші күні адамдар сақтық танытып, әрекет етті, ал 15 қаңтар күні "Огил" (хангул=오기일) деп аталып, сол күні аспанға құрбандық шалынды. Сонымен қатар, "Самгук саги" және "Силла бонги" (хангул=신라본기) кітаптарындағы шамдарды жаққан дәстүр сипатталғандықтан, Дебореумның шығу тегін осы әдет-ғұрыптар арқылы да анықтауға болады. Дебореумдағы шам жағу салты үнемі сақталған; Жосон әулетінің жылнамасы, Тхэцзонгтың 13-ші жылындағы кітабында осы салт туралы нақты жазба бар.

Дәстүрлер

Бүрэм (hangul=부럼깨기): Адамдар жаңғақты тістерімен сындырып, соның арқасында тістерінің бір жыл бойы сау болатынына сенеді. Далмаджи (хангул=달맞이): Ауылда адамдар суыққа қарамастан тауға шығып, айдың алғашқы көтерілуін күтеді. Айды бірінші көретін адамға жыл бойы сәттілік келеді немесе тілегі орындалады делінеді. Jwibulnori (hangul=쥐불놀이): Дәбореум алдындағы түнде ойналатын дәстүрлі ойын. Олар күріш далаларының арасындағы қыраттарда құрғақ шөпті өртеп, балалар тесіктермен толы банкаларды айналдырады, олардың ішінде көмір от жалыстап тұрады. Бұл банкалар далаларды тыңайтып, жаңа егінді жоятын зиянды жәндіктерден құтылуға көмектеседі. Гисаэбае (hangul=기새배): Бұл әр қаланың шаруалар тобының жиналып, бір-бірімен құрмет көрсету рәсімі. Сондай-ақ, топтар арасында жарыс өткізіледі. Бансянг (hangul=방생): Дәбореум алдындағы түнде әйелдер медуза сатып алып, оны өзенге жіберіп, жылға сәттілік тілейді. Бокто ұрлау (hangul=복토훔치기): Дәбореум алдындағы түнде адамдар байлардың үйлерінен топырақ алып, оны өз үйлерінің қабырғасына жағып, өздері де бай болу тілегін тілейді. Yongaltteugi (hangul=용알뜨기): Дәбореум алдындағы түнде адамдар әтеш айқайлағанша күтіп, содан кейін құдықтан су алады. Суды бірінші әкелген адамға сол жылы мол шұбат береді деген сенім бар. Дарибалги (hangul=다리밟기): Адамдар көпірлерге басқанда аяқтары күшейеді деп сеніп, түн бойы көпірлерде серуендейді. Егер олар он екі көпірден өтсе, он екі ай бойы денсаулығы жақсы болады деп есептеледі. Деовипальги (hangul=더위팔기): Таңертең адамды көргенде, оның ыстығын сатып алу үшін атын шақырып, "Менің ыстығымды сатып ал" дейді. Бұл жазғы ыстықтан сақтану үшін жасалады. Гаебореумсоги (hangul=개보름쇠기): Адамдар иттерін тамақтандырмайды, себебі олардың жазда көбейіп, шыбырлауы мүмкін деп санайды. Могитбул (хангул=모깃불): Дәбореум таңында адамдар аулаларына сабан от жағып, масалар мен басқа да жәндіктерді қуып шығарады.

Тағам

Дәбореумның дәстүрлі тағамдарымен көптеген ырым-сенімдер байланысты. Адамдар жыл бойы тек жақсы жаңалық естіп, естігендері жақсы болатынына сеніп, таңертең суық «Гибарги» шарабын ішеді. «Донггук сесиги» (хангул=동국세시기) кітабында сипатталған жаңғақ қағу әдісі Кореяда ғана емес, Қытай мен Жапонияда да кеңінен тараған, тіпті Жаңа жыл күні де орындалады. Дәбореумда огокбап (오곡밥 немесе chalbap, 찰밥) және якбап (약밥) жеу дәстүрі де бар. Якбапты жабысқыш күрішті буға пісіріп, оған құрма, каштан, қарағай жаңғағы, май, бал және соя соусын қосып дайындайды. Оңтүстік Чолла провинциясында (전라남도) оны «сиру» (시루) буда пісіріп, қамалбасқа сыйлағандықтан, оны «қамалбас күріші» немесе «сиру күріші» деп атайды. Адамдар 14-ші күні кешке және 15-ші күні таңертең мол тамақтанады, бұл жыл бойы еңбек етуді білдіреді. Сонымен қатар, көршілердің тағамын жеу де жақсы саналады, бұл «туған жер күріші» (세성받이밥) деп аталады. Кешкі асты кешіктірсе, шақырылған көршілерге тамақ жетпей қалуы мүмкін, сондықтан адамдар ерте дайындалып, көршілерін сағат 14:00-ден бастап шақырады. «Донггук сесиги» (hangul=동국세시기) кітабында Оңтүстік Чолла провинциясындағы «Бекгабан» дәстүрі туралы да айтылған – балалар Дәбореум күні таңертең көршілерден күріш алып келеді. Кённамда да осындай дәстүр бар, олар мұның денсаулыққа пайдалы екеніне сенеді. Бореум намул (보름 나물, немесе mugeun namul 묵은 나물) және боксам (복쌈) деп аталатын, маусымдық дәмдеуіштермен дайындалған көкөністерді жеу дәстүрі бар. Алдыңғы жылдан қалған кептірілген көкөністерден (мысалы, тығыз жапырақтар, редис жасылшасы, баклажан, саңырауқұлақтар, папоротник) жасалған тағамдар Дәбореумда желінетін болса, келесі жазғы ыстыққа төтеп беруге көмектеседі деп есептеледі. Жапырақты көкөністерге оралған күріштен жасалған боксамды жеу сәттілік (бок, 복, 福) әкеледі деп саналады. Оңтүстік Чолла провинциясында арпа күрішін шөптермен бірге ыдысқа салып, сабанға немесе қабырғаға қойып, қарғаға сыйлайды. Дзёнбук және Чхунбук провинцияларында да осыған ұқсас оқиғалар кездеседі. Қарға қазір көлеңкелі құс саналады, бірақ бұрын ол қасиетті құс, сонымен қатар күннің символы болған. «Самук Юса» кітабында «қарғаға шалу» және «қарға күріші» туралы айтылған.