Кіріспе
Иса, Мәриям және Жүсіптің христиандық атауы – Киелі отбасы. Киелі отбасы бала Иса, Құдіретті Мариям және Әулие Жүсіптен тұрады. Бұл тақырып 1490 жылдардан бастап өнерде кең таралды, бірақ Киелі отбасыға құрмет көрсетуді 17 ғасырда Жаңа Францияның алғашқы епископы Франсуа де Лаваль ресми түрде бастады, ол бауырластық құрды. Жақсы жаңалықтар Исаның публиктік қызметі басталар алдындағы жылдардағы Киелі отбасының өмірі туралы көп айтпайды. Матай және Лұқа Мәсіхтің өміріндегі осы кезеңдегі эпизодтарды, атап айтқанда, оның сүндеттелуін және кейіннен ғибадатханаға әкелуін, Мысырға қашуын, Назаретқа оралуын және ғибадатханада табылғанын баяндайды. Жүсіп пен Мәриямның дінге берілгендігі анық, өйткені Лұқа олардың Исаны басқа еврей отбасыларымен бірге Иерусалимге жыл сайынғы қажыналық сапарға алып барғанын жазған.
The Holy Family consists of the Child Jesus, the Virgin Mary and Saint Joseph. The subject became popular in art from the 1490s on, but veneration of the Holy Family was formally begun in the 17th century by Saint François de Laval, the first bishop of New France, who founded a confraternity. The Gospels speak little of the life of the Holy Family in the years before Jesus’ public ministry. Matthew and Luke narrate the episodes from this period of Christ's life, namely his circumcision and later Presentation, the flight to Egypt, the return to Nazareth, and the Finding in the Temple. Joseph and Mary were apparently observant Jews, as Luke narrates that they brought Jesus with them on the annual pilgrimage to Jerusalem with other Jewish families.
Құрмет
Қасиетті Отбасы мерекесі – Католик шіркеуінде, сондай-ақ көптеген лютерандық және англикандық шіркеулерде Назареттік Исаның, Оның анасы, Қасиетті Мариямның және Оның асыраушы әкесі, Киелі Жүсіптің құрметіне өткізілетін діни той. Бұл мерекенің басты мақсаты – Қасиетті Отбасыны христиан отбасыларына үлгі ретінде көрсету. 1954 жылғы Жалпы Рим күнтізбесінде Рождество айының октавасы ішіндегі жексенбі, егер ол 29, 30 немесе 31 желтоқсанға түсетін болса, тек сол күні ғана тойланды, себебі ол Әулие Стефан, Әулие Иоанн елші және Әулие Нәсіпсіздердің жоғары дәрежелі мерекелеріне уступил; әйтпесе, ол 30 желтоқсанға ауыстырылды. Егер орта ғасырларда күнтізбеге енгізілген ең танымал мерекелердің бірі – Әулие Томас Бекет мерекесі екі рет тойланса (1907 жылдан бастап бұл әдет болды), онда ол 1911 жылғы реформаларға дейін бұл жексенбіде басымдыққа ие болды, алайда екі рет тойланатын мерекелер енді автоматты түрде басымдыққа ие болмайтын болды. 1962 жылғы Рим Миссалы, 2007 жылғы Summorum Pontificum motu proprio бойынша қолданылуына рұқсат етілген, 1960 жылғы Жалпы Рим күнтізбесіне сәйкес келеді, онда Рождество айының октавасындағы жексенбі бұл қасиеттілерден жоғары тұрады және Қасиетті Отбасы мерекесі Эпифаниядан кейінгі жексенбіде тойланады. 1969 жылғы Жалпы Рим күнтізбесінің жаңа редакциясы Қасиетті Отбасы мерекесін Рождество айының октавасы ішіндегі жексенбіге, яғни Рождество күні мен Жаңа жыл күні арасындағы (екі күнді қоспағанда) жексенбіге көшірді. Егер Рождество күні мен Құдай анасы Марияның мерекесі жексенбіге түсетін болса, онда ол 30 желтоқсанда тойланады, ол әдетте сол жылдары жұма күніне сәйкес келеді. Егер мереке жексенбіде тойланбаса, ол міндетті діни күн болып саналмайды. 1969 жылғы Жалпы Рим күнтізбесінде Қасиетті Отбасы мерекесі Рождество айының октавасына түсетін басқа қасиеттілердің мерекесінен жоғары тұрады, себебі ол көбінесе жексенбіде тойланады. Католик шіркеуінде гипердулия және протодулия – сәйкесінше, Қасиетті Мариямға және Киелі Жүсіпке көрсетілетін ерекше құрмет атаулары. Бұл құрметтеулер кез келген басқа қасиеттіге көрсетілетін дулиядан артық. Шындығында, Мариям періштелердің патшайымы және қасиеттілердің патшайымы деген Мариандық атаққа ие, ал Киелі Жүсіп – Рим-католик шіркеуінің қамқоршысы. Шығыс православие шіркеуі Қасиетті Отбасыны 26 желтоқсанда еске алады.
Өнер саласында
Қасиетті Отбасы 16-ғасырдың басында итальяндық Ренессанс суретшілігінде, сондай-ақ голланд және фламанд Ренессанс суретшілігінде кең таралған тақырыпқа айналды. Бұл тақырыптың танымалдылығы қасиетті Жүсіпке деген қызығушылық пен құлшылықтың артуымен байланысты болды. Орта ғасырдың соңында ол көбінесе жасы зор ескерілетін, әзіл-қалжың кейіпкеріне айналған, және туған оқиғаларда ұйықтап жатқан күйінде бейнеленген. 15-ғасырда Жүсіпке арналған бірлестіктер құлшылықтың қайта жандануының бір бөлігі болды, ол енді оянып, көбінесе бала тәрбиесінде белсенді рөл атқарады. Бұл тақырыптың басқа нұсқаларында Исаның жақын туысы, Жақия (Иоанн Баптист) және оның анасы Елизавета да бейнеленеді; бірақ Жүсіп көбінесе оларда болмайды, бұл оларды Қасиетті Отбасының дәстүрлі анықтамасынан шығарады. Египеттен оралғанда Қасиетті Отбасы Елизаветамен бірге болған деген сенім бар, сондықтан бұл суреттерде балалар жаңа туғандар емес, үлкен жастағы болып кескінделген. Исаның кеңейтілген туысқандары, бұрыннан суретшілердің тақырыбы ретінде танымал, Қасиетті Туыстық деп аталады; оларға жиырмаға дейін тұлға кіруі мүмкін. Жоғары Ренессанс кезеңінде көптеген итальяндық суреттер көлденең форматта жасалған. Бұл тақырып Антонио да Корреджио (мысалдары Павия, Орлеан, Корольдік жинақ, Лос-Анджелес және Мантуада) және Доменико Беккафуми (мысалдары Мюнхенде, Палатина галереясында, Флоренцияда және сондай-ақ Уффициде) үшін танымал болды. Микеланджелоның темперада салған туындысы (шамамен 1506 жыл) Италияның Флоренция қаласындағы Уффициде ілулі тұр. Джулио Романоның "Қасиетті Отбасы" картинасы Прадо мұражайында, ал тағы біреуі Лос-Анджелестегі Гетти орталығында сақталады. Лоренцо Лотто да бұл тақырыпта бірнеше рет сурет салған, көбінесе кейінгі кезеңдерден періштелер мен әулиелерді қосып, sacra conversazione нұсқаларын жасаған. Мысалдар: Александриялық Қасиетті Екатеринасымен Қасиетті Отбасы, Қасиетті Жером және Аннамен Қасиетті Отбасы, сондай-ақ Луврде Иса мен Жақияның (Иоанн Баптист) отбасылары.
Солтүстік Еуропа
Альп тауларының солтүстігінде Альбрехт Дюрердің 1490-шы жылдардағы гравюралары, суреттерден бұрын жасалған болуы мүмкін. 1500 жыл шамасында Санкт-Бартоломей алтарының шебері салған солтүстік суретінде композиция жаңадан ойластырылған. Ал, голланд суретшісі Джос ван Клевтің шамамен 1512 жылы Нью-Йорк Метрополитен өнер мұражайындағы «Киелі отбасы» картинасы, Ян ван Эйктің «Лукка Мадоннасын» натюрморт есебіндегі бөлшектермен жақындатып көрсетсе, Мәриямның иығына Қасиетті Жүсіпті қосады.
Қорғаушылық және кеден
Назареттегі Қасиетті Отбасы – Қасиетті Отбасы Миссионерлері Қауымының дін қызметкерлері мен бауырластарының өмір сүру үлгісі. Олар пасторлық қызметтерінде Иса, Мәриям және Жүсіпке деген шынайы махаббат пен адалдықтың маңыздылығын ерекше атап көрсетеді. Қауымның негізін қалаушы, әке Джон Бертье: «Иманды нығайтатын, үміт сыйлайтын және жүректерді махаббатпен толықтыратын Қасиетті Отбасыға құлшылық жасаудан артық күшті нәрсе жоқ» деп жазған. Қасиетті Отбасының мүшелері сондай-ақ Қасиетті Крест Қауымының қамқоршылары болып табылады. Қасиетті Крест әпкелері – Мәриямның Таза Жүрегіне, Қасиетті Крест бауырлары – Әйет Жүсіпке, ал Қасиетті Крест дін қызметкерлері – Қасиетті Жүрекке арналған. «Киелі Отбасы Ұлдары» – Киелі Отбасыға құлшылық ететін тағы бір діни қауым. Назареттегі Киелі Отбасы соборы – Оклахома штатындағы Тулса диоцезінің бас шіркеуі. Христиандар, әсіресе католиктер арасында кең таралған дәстүр бойынша, хаттардың, карточкалардың, құжаттардың және жеке жазбалардың жоғарғы жағына екі христиан кресімен қатарластырылып «✝ J. M. J. ✝» деп жазу – Иса, Мәриям және Жүсіпке Қасиетті Отбасы ретінде сілтеме жасау болып табылады. Ондағы «✝ J. M. J. ✝» – «Қасиетті Отбасының құрметімен дұға ету» немесе «Қасиетті Отбасының батасын тілеу» мағынасын білдіреді.