Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Италияның тарихи аймағы; Рим Республикасы/Империясының аумағы
Historical region of Italy; territory of the Roman Republic/Empire
Пикенум – ежелгі Италияның аймағы. Бұл атауды римдіктер берді, олар оны жаулап алып, Рим Республикасына қосты. Пикенум Рим Италиясының Август аумақтық ұйымында V аймаққа айналды. Қазіргі кезде ол Марке және Абруццоның солтүстік бөлігінде орналасқан. Пикендер немесе Пикентестер – Пикенумның жергілікті халқы, бірақ олар біртекті этникалық топқа жатпады. Олар Купра-Маритимада сабин құдайы Купраға арналған қасиетті орынды сақтап келді. Пикенумда Помпей Ұлы және оның әкесі Помпей Страбон сияқты римдіктердің көрнекті тұлғалары дүниеге келді.
Picenum was a region of ancient Italy. The name was assigned by the Romans, who conquered and incorporated it into the Roman Republic. Picenum became Regio V in the Augustan territorial organisation of Roman Italy. It is now in Marche and the northern part of Abruzzo. The Piceni or Picentes were the native population of Picenum, but they were not of uniform ethnicity. They maintained a sanctuary to the Sabine goddess Cupra in Cupra Marittima. Picenum was also the birthplace of such Roman notables as Pompey the Great and his father, Pompeius Strabo.
Стребон
Страбон Пикенумды Апеннин таулары мен Адриатика теңізі арасында, Эзис өзенінің сағасынан бастап Труентинус өзенінің сағасына қарай Каструмға дейін, шамамен 800 стадионға орналастырады. Бұл 185 метрлік стадионмен есептегенде сондай. Жағалаудағы қалаларды солтүстіктен оңтүстікке қарай Анкона, Ауксумум, Септемпеда (Сан-Северино-Марке), Пнеуентия, Потенция, Фирмум Пикенум (Кастеллум портымен, Порто-ди-Фермо), Купра-Маритима (Купра-Маритима және Гроттаммаре), Труентум (Труентинус, Тронто) және соңында Каструм Новум мен Матринум (Пиомба) Матринус (Пиомба) өзенінде, Абруццодағы Сильвиден оңтүстікке қарай жатады. Страбон Адрияны (Атри, Италия) және ішкі аймақтағы Аскулум Пикенумды (Асколи Пикено) да еске алады. Оның сөзіне қарағанда, Пикенумның ені құрлыққа қарай біркелкі емес, әртүрлі болады.
Strabo places Picenum between the Apennines and the Adriatic Sea from the mouth of the Aesis River southward to Castrum at the mouth of the Truentinus River, some 800 stadia, which is using 185 m/stadion. For coastal cities he includes from north to south Ancona, Auxumum, Septempeda (San Severino Marche), Pneuentia, Potentia, Firmum Picenum with port at Castellum (Porto di Fermo), Cupra Maritima (Cupra Marittima and Grottammare), Truentum on the Truentinus (Tronto) and finally Castrum Novum and Matrinum on the Matrinus (Piomba), south of Silvi in Abruzzo. Strabo also mentions Adria (Atri, Italy) and Asculum Picenum (Ascoli Piceno) in the interior. The width of Picenum inland varies irregularly, he says.
Тарих
Пикенум алғаш рет темір дәуірінің басында (б.з.д. 1200 ж.) қоныстанды. Либурндықтар темір дәуірінің басынан бастап б.з.д. 6-ғасырына дейін Пикенумның Адриатика теңізінің батыс жағалауында колонияларға ие болды. Либурндықтардың теңіз үстемдігі Адриатикада саяси және экономикалық билікті білдірді. Б.з.д. 390 жылы Сенони галлдары Италияға солтүстіктен басып кірді және Эсино өзенінің солтүстігіндегі Пикенумды басып алды. Археологиялық мәліметтер Сенон тайпаларының осы өзеннен оңтүстікке қарай, Мачерата аймағында және тіпті Асколи аймағында, Филоттрано, Сан-Дженезио, Мателика, Офида сияқты жерлерде қоныстанғанын көрсетеді. Б.з.д. 283 жылы римдіктер Сенондарды қуды және Пикенумды Анконаға дейін қосып алды, ол Агер Галликус, Агер Публикустың (Рим мемлекеттік жері) бір бөлігіне айналды. Б.з.д. 268 жылы римдіктер Пикенттерді көтерілістен кейін жеңді. Халықтың бір бөлігі жер аударылды, ал қалғандарына сайлау құқығысыз римдік азаматтық берілді. Осылайша Пикенум, одақтас қала саналған Аскулумды қоспағанда, Римнің құрамына қосылды. Оны бақылауда ұстау үшін б.з.д. 264 жылы жақын жерде Фирмум колониясы құрылды. Полибийдің мәлімдемесіне сәйкес, Марк Эмилий Лепид консулдығы кезінде (б.з.д. 232 ж.) "римдіктер Галлиядағы Пикенум деп аталатын жерді өз азаматтары арасында бөлісті, одан бұрын Сенондарды жеңіп қуған еді". Пикенум Пуникалық соғыстар кезінде Ганнибалға қарсы Рим жағында болды. Сонымен қатар, ол Әлеуметтік соғыс кезінде римдік базаға айналды. Кейбір Пикенттер соғыс кезінде Римге адал болды, ал басқалары римдік азаматтық құқығы үшін оларға қарсы күресті. Соғыстан кейін барлық Пикенттерге толық римдік азаматтық берілді. Диоклетианның жарлығында Пикенум шарабының Фалерномен бірге ең қымбат шараптардың бірі саналғаны айтылған. Винум Адриан Пикенумда, Хатрия немесе Адрия қаласында, Атридің ежелгі атымен өндірілді. Бұл шарапты Плиний де жоғары бағалаған шараптардың бірі деп санады.
Picenum was first settled at the beginning of the Iron Age (1200BC). The Liburnians had colonies on the western Adriatic coast in Picenum from the beginning of the Iron Age and until the 6th century BC Liburninan naval supremacy meant both political and economical authority in the Adriatic. In 390 BC the Senoni Gauls invaded Italy from the north and occupied Picenum north of the Esino river. The archaeological evidence shows groups of Senones settled much further south of this river, in the Macerata area and even in the Ascoli area, in sites such as Filottrano, San Genesio, Matelica, Offida. In 283 BC the Romans expelled the Senones and annexed Picenum down to Ancona when it became the Ager Gallicus, part of the Ager publicus (Roman state land). In 268 BC the Romans defeated the Picentes after they had rebelled. Part of the population was deported and others were given Roman citizenship without the right to vote. Thus, Picenum was annexed, except for the city of Asculum, which was considered an allied city. To keep it under control, the colony of Firmum was established nearby in 264 BC. According to Polybius, during the consulship of Marcus Aemilius Lepidus (232BC), "the Romans divided among their citizens the territory in Gaul known as Picenum, from which they had ejected the Senones when they conquered them". Picenum sided with Rome against Hannibal during the Punic Wars. It also became a Roman base during the Social War. Some Picentes remained loyal to Rome in the war, while others fought against them for the right of Roman citizenship. All Picentes were granted full Roman citizenship after the war. In the Edict of Diocletian, it was mentioned that the wine from Picenum was considered the most expensive wine, together with Falerno. Vinum Hadrianum was produced in Picenum, in the city of Hatria or Hadria, the old name of Atri. This is also the same wine that Pliny considered one of the highly rated wines, along with a few others.
Мәдениет
Пикен аймағындағы қазба жұмыстары темір дәуіріндегі аймақ туралы көп мәлімет берді. Новиларадағы Моларони және Сервици зираттарындағы қазылған қабірлер Пикендердің денелерін тірі кезінде киген киімдеріне орап жерлегенін көрсетеді. Әскерлер кеспе, қару-жарақ және тамақ-суға арналған ыдыстармен бірге жерленген. Жерленген моншақтар, сүйек, фибулалар және янтарь Адриатика жағалауында тоғызыншы, және мүмкін оныншы ғасырларда белсенді сауда болғанын көрсетеді, әсіресе янтарь және шыныдан жасалған моншақтар саласында. Әйелдердің қабірлерінде қола мен темірден жасалған әшекейлер көптеп кездеседі. Бұл заттардың шығу тегі Пикендердің дамуы үшін оңтүстік және шығысқа бет бұрғанын көрсетеді. Әскерлердің қабірлері Пикендердің соғысқа бейім халық болғанын көрсетеді. Әр ер адамның қабірінде әскердің толық жабдығы болған, ең көп қолданылатын қару – найза. Пикендердің қылыштары Балқаннан әкелінген болуы мүмкін.
Excavations in Picenum have given much insight into the region during the Iron Age. Excavated tombs in Novilara of the Molaroni and Servici cemeteries show that the Piceni laid bodies in the ground wrapped in garments they had worn in life. Warriors were buried with a helmet, weapons and vessels for food and drinks. Buried beads, bone, fibulae and amber seem to demonstrate that there was an active trade in the ninth and perhaps tenth centuries on the Adriatic coast, especially in the fields of amber and beads of glass paste. In women’s graves there is a large abundance of ornaments made of bronze and iron. Origins of these items may also show that the Piceni may have looked to the south and east for development. The warrior tombs seem to show that the Piceni were a war like people. Every man’s grave contained more or less a complete outfit of a warrior, with the most frequent weapon being a spear. Piceni swords appear to be imported from the Balkans.
Тілдер
Оңтүстік пикене, итальян әліпбиінің ерекше түрімен жазылған, сабеллик тілі екені анықталды, ол оскан және умбрия тілдеріне жатпайды. Жазылуы әлі шешілмеген Солтүстік пикене де ескі итальян әліпбиінің бір түрімен жазылған, және Оңтүстік пикенемен тығыз байланысты болмауы мүмкін. Қазіргі кезде ол итальян тілі емес деп саналады (бірақ ол үнді-еуропа тілдерінің басқа тармағына жатуы мүмкін).
South Picene, written in an unusual version of the Italic alphabet, has been identified as a Sabellic language that is neither Oscan nor Umbrian. The undeciphered North Picene, also written in a form of the Old Italic alphabet, is probably not closely unrelated to South Picene. At present, it is generally assumed not to be an Italic language (although it may have belonged to another branch of the Indo European languages).