Кіріспе
XIX ғасырдағы неміс идеализміне қатысты тарихи метафизика саласы – Naturphilosophie (неміс тілінде "табиғат философиясы") – бұл ағылшын тіліндегі философияда неміс идеализмі философиялық дәстүріндегі ағымды анықтау үшін қолданылатын термин, ол XIX ғасырдың басында табиғатты зерттеуге қатысты. Неміс тілінде сөйлейтіндер неміс романтизмінің қалыптасу кезеңінде дамыған табиғат философиясын – Romantische Naturphilosophie терминін қолданады. Ол ерекше Фридрих Вильгельм Йозеф Шеллинг пен Георг Вильгельм Фридрих Гегельдің философиялық еңбектерімен байланысты. Naturphilosophie табиғатты оның толықтығында түсінуге және оның жалпы теориялық құрылымын белгілеуге тырысты, осылайша табиғи ғылымдардың негізін салуға ұмтылды. Өз теорияларын жасау барысында неміс Naturphilosophтары Ежелгі грек Иониялық философтарының табиғат философиясынан шабыт алды. Философия мен ғылымға деген тәсіл ретінде Naturphilosophie қабылдануда қиындықтарға тап болды. Германияда неокантиандар оның дамуын күмәнді көріп, оны спекуляциялық және тым метафизикалық деп санады. XIX ғасырдың көп бөлігінде және XX ғасырдың басында ағылшын тілінде сөйлейтін елдерде ол жақсы түсінілмеді. Ол жылдар бойы сынға ұшырады. 1960 жылдан бері жақсартылған аудармалар пайда болды және ғалымдар Naturphilosophie мақсаттарын жақсырақ бағалай білді.
the historic branch of metaphysics
Naturphilosophie (German for "nature philosophy") is a term used in English language philosophy to identify a current in the philosophical tradition of German idealism, as applied to the study of nature in the earlier 19th century. German speakers use the clearer term Romantische Naturphilosophie, the philosophy of nature developed at the time of the founding of German Romanticism. It is particularly associated with the philosophical work of Friedrich Wilhelm Joseph Schelling and Georg Wilhelm Friedrich Hegel
Naturphilosophie attempted to comprehend nature in its totality and to outline its general theoretical structure, thus attempting to lay the foundations for the natural sciences. In developing their theories, the German Naturphilosophen found their inspiration in the natural philosophy of the Ancient Greek Ionian philosophers. As an approach to philosophy and science, Naturphilosophie has had a difficult reception. In Germany, neo Kantians came to distrust its developments as speculative and overly metaphysical. For most of the 19th and early 20th centuries, it was poorly understood in Anglophone countries. Over the years, it has been subjected to continuing criticism. Since the 1960s, improved translations have appeared, and scholars have developed a better appreciation of the objectives of Naturphilosophie.
Даму
Неміс идеалистік философы Иоганн Готлиб Фихте шындықтың бүкіл құрылымының өзін-өзі санау фактісінен логикалық түрде туындайтынын көрсетуге тырысты. Шеллинг Фихтенің ұстанымын өзінің бастапқы нүктесі ретінде қабылдап, алғашқы жазбаларында табиғаттың өзі үшін-өзінен шындыққа ие болуы керек деп тұжырымдады. Осы тұрғыдан Фихтенің ілімдері толық емес көрінді. Бір жағынан, олар ақыл-ойы бар әлемнің түпкі негізін шектеулі, жеке Рухпен тым жақын байланыстырды. Екінші жағынан, олар табиғат әлемінің шындығына қауіп төндірді, оны субъективтік идеализм тұрғысынан тым бағалады. Фихте, осы көзқарас бойынша, өзінің жүйесін Иммануил Канттың "Тақырыптық қабілеттерді сынау" еңбегінде көрсетілген табиғаттың эстетикалық және телеологиялық тұжырымдамасымен біріктіре алмады. Сондықтан табиғат философиясы – табиғаттың бірлігі туралы мүмкін болатын теориялардың бірі. Табиғат – объективтінің жиынтығы, ал интеллект – өзін-өзі санау құрайтын барлық қызметтердің жиынтығы ретінде теңдей шын болып көрінеді. Табиғат философиясы және трансценденттік идеализм – философияны толықтыратын екі бөлігі болып табылады.
Неміс философиясы
"Naturphilosophie" ағылшын тілінен аударғанда "табиғат философиясы" деген мағынаны білдіреді, және оның көлемі кеңінен қарастырыла бастады. Иоганн Готфрид Гердер, әсіресе Иммануил Кантқа қарсылық танытып, Шеллингтің алғыкөрсеткіші болды:
Herder's dynamic view of nature was developed by Goethe and Schelling and led to the tradition of Naturphilosophie [ ]
Later Friedrich Schlegel theorised about a particular German strand in philosophy of nature, citing Jakob Böhme, Johannes Kepler and Georg Ernst Stahl, with Jan Baptist van Helmont as an edge case. Frederick Beiser instead traces Naturphilosophie as developed by Schelling, Hegel, Schlegel and Novalis to a crux in the theory of matter, and identifies the origins of the line they took with the vis viva theory of matter in the work of Gottfried Leibniz. Subsequently Schelling identified himself with Baruch Spinoza, to whose thought he saw himself as approaching. The Darstellung meines Systems, and the expanded treatment in the lectures on a System der gesamten Philosophie und der Naturphilosophie insbesondere given in Würzburg in 1804, contain elements of Spinoza's philosophy.
Гердердің табиғатқа деген динамикалық көзқарасы Гёте мен Шеллингпен дамытылды және "Naturphilosophie" дәстүріне әкелді. Кейін Фридрих Шлегель Якоб Бёме, Йоханнес Кеплер және Георг Эрнст Штальді атап, табиғат философиясының ерекше неміс бағыты туралы теория ұсынды, ал Ян Баптист ван Гельмонтты ерекше жағдай ретінде қарастырды. Фредерик Бейзер Шеллинг, Гегель, Шлегель және Новалис дамытқан "Naturphilosophie" ны материя теориясының түйінді мәселесіне дейін жетеді және Готфрид Лейбництің еңбектеріндегі материяның "vis viva" теориясымен олардың таңдаған жолының бастауын анықтайды. Кейін Шеллинг өзін Барух Спинозамен теңестірді, оның ой-санасына жақындап келе жатқанын сезді. "Darstellung meines Systems" және 1804 жылы Вюрцбургте оқылған "System der gesamten Philosophie und der Naturphilosophie insbesondere" лекцияларында Спиноза философиясының элементтері кездеседі.
Herder's dynamic view of nature was developed by Goethe and Schelling and led to the tradition of Naturphilosophie [ ]
Later Friedrich Schlegel theorised about a particular German strand in philosophy of nature, citing Jakob Böhme, Johannes Kepler and Georg Ernst Stahl, with Jan Baptist van Helmont as an edge case. Frederick Beiser instead traces Naturphilosophie as developed by Schelling, Hegel, Schlegel and Novalis to a crux in the theory of matter, and identifies the origins of the line they took with the vis viva theory of matter in the work of Gottfried Leibniz. Subsequently Schelling identified himself with Baruch Spinoza, to whose thought he saw himself as approaching. The Darstellung meines Systems, and the expanded treatment in the lectures on a System der gesamten Philosophie und der Naturphilosophie insbesondere given in Würzburg in 1804, contain elements of Spinoza's philosophy.
Натурфилософияның ықпалы мен сыншылары
Табиғи философияны сынға алу екі ғасырдан астам уақыт бойы кеңінен таралды. Шеллингтің теориялары, сол кездегі жалпы мәдениет тұрғысынан қаншалықты ықпалды болса да, ғылыми тұрғыдан сақталған жоқ. Өмір ғылымдарының басқа да жорамалдық бағыттары сияқты, әсіресе витализм, олар тәжірибелер алдында шегінді, содан кейін Уиг тарихы тұрғысынан ғылым тарихынан шығарылды. Бірақ сыншылар бастапқыда ғалымдар емес еді (бұл термин кейінірек пайда болды); олар негізінен философия мен романтикалық ғылымнан, оның ішінде көптеген дәрігерлерден шықты. Көбінесе 19 ғасыр ғалымдарының "романтикалық ғылым" туралы кері көзқарастары айырмашылықтарды жойды:
19 ғасырғы ғылыми сын романтикалық, жорамалдық және трансценденттік, ғылыми және эстетикалық бағыттар арасындағы ешқандай айырмашылыққа назар бөлмеді. Ашық сыншылардың бірі – химияшы Юст фон Либиг, ол Naturphilosophie-ні қара өліммен теңеді. Тағы бір сыншы, физиолог Эмиль дю Буа Реймонд, Naturphilosophie-ні жиі "жалған" деп есептеді.
Философиялық сын
Фихте Шеллингтің «Табиғат философиясы» еңбегінде өзінің «Ғылым туралы ілім» (Wissenschaftslehre) тұжырымдамасына қарама-қарсылық білдіргенін қатаң сынады. Осы тартысқа Гегель араласып, студент досы Шеллингті көбінесе қолдады, осы үшін «Differenzschrift» деп белгілі болған еңбегін жариялады, яғни «Фихте мен Шеллингтің философиялық жүйелерінің айырмашылығы» (Differenz des Fichteschen und Schellingschen Systems der Philosophie); бұл оның философиялық дамуындағы маңызды жарияланым, оның тұңғыш кітабы және ол 1801 жылдың қыркүйегінде жарық көрді. Шеллингтің Абсолюты ойдың формасын құрайтын барлық айырмашылықтарды жою функциясынан басқа ештеңеге ие болмады. Фихтенің, және әсіресе Гегельдің («Рух феноменологиясының» кіріспесінде) сын-ескертпелері Абсолютті тек белгісіз бірлік ретінде түсінудегі кемшілікті көрсетті. Гегель оны «барлық сиырлардың қара түсті болатын түн» деп әжуалады.