Кіріспе

Индонезияның гамелан музыкасында қолданылатын музыкалық аспап.

Гангса – Индонезияда, негізінен Бали және Ява гамелан музыкасында қолданылатын металлофонның бір түрі. Балидің гонг-кебиар стильдерінде гангсаның екі түрі қолданылады: кішкентай, жоғары дыбысты және үлкен. Әр аспап жеке резонатордың үстінде орналасқан, темір немесе қоладан жасалған бірнеше көйлендірілген металл таяқшалардан тұрады. Таяқшалар ағаштан жасалған соққышпен соғылады, олардың әрқайсысы әртүрлі биіктіктегі дыбыс шығарады. Дыбыс интенсивтілігі мен сапасының ұзақтығы көбінесе бос қолдың саусақтарымен таяқшаның дірілісін басу арқылы реттеледі. Балидің гонгтары, гонг ансамбльдеріндегі басқа металлофондар сияқты, музыканың әуенін дамытатын, өзара байланысқан, жылдам темптегі бөліктермен жұптарда ойнатылады (Kotekan қараңыз); бұл жұптар диссонанстық түрде құрылады және ұзақ қашықтыққа таралатын, жылтыр дыбыс (Ombak қараңыз) жасау үшін симпатиялық дірілдің белгілі бір толқын ұзындығын тудырады. Гангса ескі және осы атау қолданылады. Сол сөз Солтүстік Лузонның Кордильера аймағындағы Игорот халықтарының дәстүрлі музыкасында қолмен ұсталатын, жақсырақ гонгтар ансамблін (әр музыкантқа бір гонгтан) және жеке гонгтарды атау үшін де қолданылады. Көптеген қойылымдар биге сүйемелдеу үшін пайдаланылады. Стандартты құбылыс жоқ, және осы гонгтарды ұстаудың және олармен жұмыс істеудің бірнеше әдісі бар.

Контексттік байланыстар

Гангса – Индонезияның Бали аралында тұратын бали халқының металлофондық идиофоны. Бұл Бали гамелан гонг кебиарының құрамына кіретін мелодиялық аспап. Дәстүр бойынша, бір гамелан шеберінің шеберханасы тапсырыс бойынша жиырма немесе одан да көп, бірыңғай және ерекше реттелген қола аспаптар жиынтығын жасаған, олардың барлығы гамелан гонг кебиарды құраған. 20 ғасырдың екінші жартысында балилік гамелан шеберлері, көбінесе шетелдік гамелан әуесқойларынан тұратын, жеке аспаптарды сатып алуға қызығушылық танытқан нарық бар екенін түсінді. Осы суретте көрсетілген гангса осы нарықтың өнімі. Толық Бали гамелан гонг кебиарында әдетте үш түрлі өлшемдегі тоғыз гангса болады, олар ең үлкен және ең төменгі дыбыстан ең кішкентай және ең жоғары дыбысқа дейін: угал, пемаде және кантилан деп аталады. Гангсаның әр түрі, реттелген бамбук резонаторларының үстінде орналасқан он пернеден тұрады және екі октава диапазонында пентатоникалық шкаламен реттелген. Осы суретте көрсетілген гангса, толық гамелан гонг кебиар контекстінде пемаде деп аталады. Гамелан гонг кебиар аспаптарының ағаш жақтаулары әдетте күрделі өрнектермен ойылып жасалған және көбінесе қызыл және алтын түстерге боялған. Суретте боялмаған болса да, осы гангсаның бетінде стильдес өсімдік мотивтерінің терең ойылған өрнектері бар (деталь #1 қараңыз), олар Бали аралындағы индуисттік храмдар мен басқа да дәстүрлі архитектурада да кездеседі. 1910 жылдарға дейін тарихы бар гамелан гонг кебиар дәстүрі Балидің көптеген қасиетті және зайырлы гамелан дәстүрлерінің ең танымал түріне айналды. Бұл жиынтықтар көптеген ауылдарда, қалалар мен кенттердегі маңыздарға жиналады, оларды әртүрлі өмір салты бар музыканттар орындайды. Олар діни мерекелерде, өнер мектептерінде және консерваторияларда, жарыстарда және туристік орындарда орындалады, сонымен қатар аспаптық шығармаларды және билерге сүйемелдеу үшін тартады.

Сипаттама

Гангса – екі октавалы металлофон, он тікбұрышты пішіндес кілттер (дон) арқанмен ілінеді және күйделген түтік резонаторларға (тігу немесе бумбунг) орналасады. Бұл гангсаның кілттері қоладан (краванг) жасалады. Мөлшері бойынша біртіндеп үлкейе/кішірейе келе, кілттер корпустың бір шетіндегі ең ұзын, ең кең және ең жұқа кілттен екінші шетіндегі ең қысқа, ең тар және ең жуан кілтке дейін көлденең жазықтықта орналастырылады (егжей-тегжейлі #2 және егжей-тегжейлі #3 қараңыз). Кілтті ілуге арналған арқанды бекітуге арналған тесіктер, кілттің екі шетінен оның жалпы ұзындығының төрттен бірі қашықтықта бұрғыланады. Бұл тікбұрышты кілттер үшін тербеліс режиміндегі түйіндік (өлі) нүктелер болып табылады. Кілттер терек ағашынан жасалған корпусқа (плава) және бамбуктан (тігу) жасалған цилиндрлі түтік резонаторларға (бумбунг) ілінеді, әрбір кілт үшін бір-бірден. Резонаторлардың (бумбунг) арасына тік ағаш аралықтар орналастырылып, оларды тиісті кілттерімен қатарлап тұруын қамтамасыз етеді. Сырттан қарағанда резонаторлардың барлығы бірдей ұзындықта болғанымен, ішінде ауа қуысын құрайтын табиғи түйінмен тоқтатылады, ол үстіне ілінген кілттің жиілігін ең жоғары деңгейде резонансқа келтіреді (осы түйіндердің орналасу айырмашылықтарын егжей-тегжейлі #4-те көруге болады). Корпустың екі бетінен, әрбір екі кілттің арасында металл тіреулер тізбегі орналасқан, ал олардың үстіне былғары арқандар тіреледі, олардың ұштары корпустың иықтарына берік байланған. Әрбір арқан кілттің бір шетіндегі тесіктен өтіп, кері шығып кетеді. Кілттің астыңғы жағында пайда болған иілгіштікке бамбуктан жасалған қысқа тоқтау тіреуі енгізіледі, арқан тартылғанда ол тесіктен шығуын тоқтатады (детальдарды қараңыз #5). Бұл аспалы жүйе дыбыс шығармайтын материал мен кілт арасындағы байланысты ең төменгі деңгейге дейін азайтады, соның арқасында кілт соққыдан кейін ұзақ уақыт бойы еркін дірілдей алады. Кілттерді соғу үшін ағаштан жасалған балға пішіндес бір соққыш (пангуль) қолданылады (деталь #6).