Хиллерсйё тасы: Ұрпақтар сағасы және мүлік құқығы туралы руна жазуы
Hillersjö stone
Швециядағы Hillersjö тасы – ежелгі скандинав тарихының куәсі. Бұл руна жазуы Герлёг пен Инганың трагедиялық әулеттік сағасын баяндайды. Руналар, тарих, мәдениет.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Хиллершё тасы, Рундата каталогында U 29 ретімен тіркелген және Фэринсö аралындағы Стенхамрадан шамамен төрт километр солтүстікке қарай орналасқан Хиллершёде табылады. Бұл рундық Жас Футарк жазуы болып табылады және ескі норвег тілінде Герлог пен оның қызы Инганың трагикалық, нағыз өмірде болған отбасылық оқиғасын баяндайды. Бұл Уппландтағы ең ұзын рун жазуы және Швецияда Рёк рун тасынан кейін екінші ұзын жазу.
The Hillersjö stone, listed in the Rundata catalog as U 29 and located at Hillersjö, which is about four kilometers north of Stenhamra on Färingsö, is a runic Younger Futhark inscription that tells, in Old Norse, the tragic real life family saga of Gerlög and her daughter Inga. It is the longest runic inscription in Uppland and the second longest one in Sweden after the Rök runestone.
Сипаттама
Хиллерсьё тасындағы жазудың мөлшері 2,8 х 1,0 метр, ол бір-біріне торылған жыланға қашалған кіші футарк руналық мәтінінен тұрады. Негізгі мәтін жыланның үстіне жазылған, ал сыртқы ақпараттар, мысалы, «Þorbjôrn Skald руналарды қашты» деген сияқты мәліметтер жыланның сыртында көрсетілген. Жазу рун тас стилі Pr4 бойынша жасалған, ол Urnes стилі деп те аталады. Бұл рун тас стиліне жұқа әрі әсемделіп бейнеленген жануарлар тән, олар тығыз өрнектерге тоқылған. Жануарлардың бас жағы көбінесе профильде, жұқа бадам пішіндес көздерімен және мұрын мен мойнының жоғары иілген қосымшаларымен бейнеленген. Руналық мәтін Герлогтың Гермундқа өте жас кезінде үйленгенін және олардың аты аталмаған ұлы болғанын көрсетеді. Гермунд суға батып, ұлы қайтыс болды. Содан кейін Герлог Гудрикке қайта үйленді және олардың бірнеше баласы болды, бірақ тек біреуі – Инга аман қалды. Инга Сноттсталық Рагнфастқа үйленді және олардың аты аталмаған ұлы болды. Рагнфаст пен оның ұлы екеуі де қайтыс болды, сондықтан Инга Сноттста иелігін мұра етті. Кейін Инга Эрикке тұрмысқа шықты, бірақ екеуі де көп ұзамай баласыз қайтыс болды. Осылайша Герлог қызының мүлкін мұра етті. Хиллерсьё тасындағы мұрагерлік тізбегі, оның ішінде әйелдерге балалары арқылы мүлік берілуі, 1296 жылғы Уппланд заңындағы мұрагерлік ережелерімен сәйкес келеді. Бұл мәтін U 20/U 21 рун тастарынан алынған мәліметтермен толықтырылған, онда Гудрик (Герлогтың екінші күйеуі және Инганың әкесі) және Эрик (Инганың екінші күйеуі) қайтыс болғандығы айтылады. Сноттста (сондай-ақ Снотта деп те жазылады) иелігі әлі де бар. Сноттстада және көршілес Вретада Инганың сағасын толықтыратын тағы бірнеше рун тастары бар, олар Сноттста және Врета тастары деп аталады. Руналық мәтін «Rað þu!» императивімен басталады, ол «Түсіндір!» деп аударылады. Руналық мәтіндерінде осыған ұқсас бұйрықты айқайлаулары бар басқа рун тастар: Stora Lundby-дегі U 328 және Österberga-дағы Sö 158. Хиллерсьё тасында «Rað þu!» жыланның көзіне қашалған, бұл, мүмкін, мұралық жазба ретінде тас жұртшылыққа арналған. Стокгольм округінің мұражайы Герлог пен Инганың оқиғасын 1060 және 1100 жылдар аралығында осы рун тасында ұрпақтарға жеткізілген драмалық, шынайы отбасылық сага ретінде көрсетеді. Жергілікті театр ұйымдары Герлогтың өте қызықты оқиғасын қайта жаңғырту үшін қойылымдар өткізді.
The inscription on the Hillersjö stone, which is 2.8 by 1.0 meters, consists of runic text in the younger futhark that is carved on an intertwined serpent. The main text is written on the serpent with extraneous information, such as the fact that "Þorbjôrn Skald carved the runes," carved outside of the serpent. The inscription is classified as being carved in runestone style Pr4, which is also known as Urnes style. This runestone style is characterized by slim and stylized animals that are interwoven into tight patterns. The animal heads are typically seen in profile with slender almond shaped eyes and upwardly curled appendages on the noses and the necks. The runic text indicates that Gerlög married with Germund when she was very young, and they had a son who is not named. Germund drowned and the son died. Then Gerlög remarried with Gudrik and they had several children, but only one survived, who was named Inga. Inga married Ragnfast of Snottsta and they had a son who is not named. Both Ragnfast and the son died and so Inga inherited the estate Snottsta. Inga then married Eric, but both soon died without leaving any children. This meant that Gerlög inherited her daughter's property. It has been noted that the chain of inheritance documented on the Hillersjö stone, including how property passed to women through their children, is consistent with the inheritance rules later codified in the 1296 Uppland Law. This text is completed with information from runestone U 20/U 21, where it is said that both Gudrik (Gerlög's second husband and Inga's father) and Eric (Inga's second husband) had died. The estate Snottsta (also spelled Snåttsta) still exists. At Snottsta and the neighboring Vreta there are several other runestones that complete the saga of Inga that are called the Snottsta and Vreta stones. The runic text begins with the imperative Rað þu! which is translated as "Interpret!" Other runestones with similar imperitive exclamations in their runic texts include U 328 in Stora Lundby and Sö 158 in Österberga. On the Hillersjö stone, Rað þu! is carved on the eye of the serpent, perhaps indicating that the stone as a record of inheritance was intended for the public. The Stockholm County Museum presents the story of Gerlög and Inga as a dramatic real life family saga which was documented for posterity on this runestone sometime between 1060 and 1100. Local theater associations nearby have conducted plays which recreate the rather dramatic tale of Gerlög.