Ибн Сахл (940-1000): парсы математигі, оптика туралы маңызды еңбектердің авторы. Ислам ғалымдарының Алтын ғасырындағы жетістіктері. Бағдаттағы ғылыми мектеп.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Математик (шамамен 940–1000)
Mathematician (c. 940 1000)
Ибн Сахл (толық аты: Абу Сад әл-Ала ибн Сахл; шамамен 940–1000) – Бағдадтың Буйид сарайымен байланысты Исламның Алтын ғасырындағы парсы математигі және физигі. Оның атында туған жерін анықтайтын ештеңе жоқ. Ол 984 жыл шамасында оптика туралы трактат жазғаны мәлім. Бұл трактаттың мәтінін Рошди Рашид екі қолжазбадан (1993 жылы өңделген) қайта құрастырды: Дамаск, әл-Захирия қолжазбасы 4871, 3 парақ, және Тегеран, Милли қолжазбасы 867, 51 парақ. Тегеран қолжазбасы көбірек, бірақ көп зақымдалған, ал Дамаск қолжазбасында Тегеран қолжазбасынан толығымен жойылған бөлім бар. Дамаск қолжазбасының тақырыбы – Fī al-'āla al-muḥriqa, яғни «Күйдіретін құралдар туралы», ал Тегеран қолжазбасының тақырыбы кейінірек қосылған Kitāb al-ḥarrāqāt, яғни «Күйдіру кітабы». Ибн Сахл – Птолемейдің «Оптикасын» зерттеген алғашқы мұсылман ғалымы, және осыдан отыз жылдай кейін жазылған Ибн әл-Хайтамның (Альхазеннің) «Оптика кітабына» маңызды дайындық жасаған. Ибн Сахл қисық айналар мен линзалардың оптикалық қасиеттерін зерттеді және рефракция заңын (Снелл заңы) ашқан деп есептеледі. Ибн Сахл осы заңды пайдаланып геометриялық бұрмалануларсыз жарықты шоғырландыратын линза пішіндерін шығарды, олар анакластикалық линзалар деп аталады. Трактаттың қалған бөлігінде Ибн Сахл параболалық айналар, эллипсоидты айналар, екі дөңгелек линзалар және гиперболалық доғалар салу тәсілдері туралы жазды. Ибн Сахл параллель жарық сәулелерін шоғырландырып, белгілі бір қашықтықтағы затты өртеп жіберетін дөңгелек линзаларды жасады.
Ibn Sahl (full name: Abū Saʿd al ʿAlāʾ ibn Sahl أبو سعد العلاء ابن سهل; c. 940–1000) was a Persian mathematician and physicist of the Islamic Golden Age, associated with the Buyid court of Baghdad. Nothing in his name allows us to glimpse his country of origin. He is known to have written an optical treatise around 984. The text of this treatise was reconstructed by Roshdi Rashed from two manuscripts (edited 1993). : Damascus, al Ẓāhirīya MS 4871, 3 fols., and Tehran, Millī MS 867, 51 fols. The Tehran manuscript is much longer, but it is badly damaged, and the Damascus manuscript contains a section missing entirely from the Tehran manuscript. The Damascus manuscript has the title Fī al 'āla al muḥriqa "On the burning instruments", the Tehran manuscript has a title added in a later hand Kitāb al harrāqāt "The book of burners". Ibn Sahl is the first Muslim scholar known to have studied Ptolemy's Optics, and as such an important precursor to the Book of Optics by Ibn Al Haytham (Alhazen), written some thirty years later. Ibn Sahl dealt with the optical properties of curved mirrors and lenses and has been described as the discoverer of the law of refraction (Snell's law). Ibn Sahl uses this law to derive lens shapes that focus light with no geometric aberrations, known as anaclastic lenses. In the remaining parts of the treatise, Ibn Sahl dealt with parabolic mirrors, ellipsoidal mirrors, biconvex lenses, and techniques for drawing hyperbolic arcs. Ibn Sahl designed convex lenses that focus light rays that are parallel, which can cause an object to burn at a specific distance.