Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жер орталық теңіз аймағына тән қоқыс түрі.
Species of broom native to the Mediterranean
Spartium junceum, испандық қоқыс, қамысты қоқыс немесе тоқушының қоқысы деп белгілі, бұл Fabaceae тұқымдасына жататын гүлді өсімдік және Spartium туысының жалғыз түрі. Ол Cytisus және Genista туыстарындағы басқа қоқыстармен тығыз байланысты.
Spartium junceum, known as Spanish broom, rush broom, or weaver's broom, it is a species of flowering plant in the family Fabaceae and the sole species in the genus Spartium. It is closely related to the other brooms (in the genera Cytisus and Genista).
Сипаттама
Spartium junceum - бұл күшті, жапырақты түсетін бұта, биіктігі 1-2 метрге дейін өседі, сирек 3 метрге жетеді, негізгі сабақтары 2-3 см қалыңдыққа дейін, сирек одан да жуан болады. Оның қалың, сәл шырышты, күлгін жасыл түсті, шоғыр тәрізді өскіндері бар, олардың үстінде өте сирек, кішкентай, жапырақты түсетін жапырақтар орналасқан, олардың ұзындығы 1-2 см, ені 2-5 мм. Жапырақтар өсімдік үшін маңызы аз, фотосинтездің көп бөлігі жасыл өскіндерде жүреді (құрғақ климатта суды сақтау стратегиясы). Жапырақтар ерте күзде түседі. Көктемнің соңында және жазда өскіндер 1-2 см диаметріндегі көптеген хош иісті, сары, бұршаққа ұқсас гүлдермен жабылады. Жаздың соңында бұршақ тұқымдары (тұқымдық қаптар) қара түске жетіп, 5-7 см ұзындыққа жетеді. Олар жарылып, көбінесе естілетін дыбыспен, тұқымдарды аналық өсімдіктен таратуға мүмкіндік береді.
Spartium junceum is a vigorous, deciduous shrub growing to tall, rarely , with main stems up to thick, rarely It has thick, somewhat succulent grey green rush like shoots with very sparse small deciduous leaves long and up to broad. The leaves are of little importance to the plant, with much of the photosynthesis occurring in the green shoots (a water conserving strategy in its dry climate). The leaves fall away early. In late spring and summer shoots are covered in profuse fragrant yellow pea like flowers 1 to 2 cm across. In late summer, the legumes (seed pods) mature black and reach long. They burst open, often with an audible crack, spreading seed from the parent plant.
Таксономия
Грек атауы Spartium осы туысқа берілген, өсімдіктің "арқан" жасауға қолданылуын көрсетеді. Латынша ерекше атауы junceum "қамқыл сияқты" деген мағынаны білдіреді, бұл жас өркендерінің Juncus туысына едәуір ұқсастығына сілтеме жасайды.
The Greek name Spartium given to the genus denotes the use of the plant for 'cordage'. The Latin specific epithet junceum means "rush like", referring to the shoots, which show a passing resemblance to those of the rush genus Juncus.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Бұл түр Жерорта теңізі маңында, Оңтүстік Еуропа, Оңтүстік-Батыс Азия және Солтүстік-Батыс Африкада табиғи түрде өседі, көбінесе құрғақ, құмды топырақта, күнге толы жерлерде кездеседі.
This species is native to the Mediterranean in southern Europe, southwest Asia and northwest Africa, where it is found in sunny sites, usually on dry, sandy soils.
Инвазивті түр ретінде
Spartium junceum басқа аймақтарға кеңінен таратылған және Калифорния, Орегон, Гавай, Орталық Чили, Оңтүстік-Шығыс Австралия, Оңтүстік Африкадағы Батыс Кейп, Канар аралдары мен Азор аралдары сияқты Жерорта теңізі климатына ие аймақтарда зиянды, жауапсыз түр ретінде саналады. Алғаш рет Калифорнияға әсемдік үшін отырғызылған.
Spartium junceum has been widely introduced into other areas, and is regarded as a noxious invasive species in places with a Mediterranean climate such as California and Oregon, Hawaii, central Chile, southeastern Australia, the Western Cape in South Africa and the Canary Islands and Azores. It was first introduced to California as an ornamental plant.
Уыттылық
S. junceum-мен уланудың шамалы ғана жағдайлары сипатталған, оның ішінде балалардың өсімдіктің түрлі бөліктерін қабылдауынан болған жағдайлар да бар. Өсімдіктің барлық бөліктерінде табылған алкалоидтар уытты әсер етеді. Олар бастапқыда никотиндік холинергиялық рецепторларды уақытша күшейтеді, одан кейін десенсибилизация салдарынан туындаған тұрақты тежелуге алып келеді. Спартеин жүрекке әсер етеді, оның сезімталдығы мен өткізгіштігін азайтады. Симптомдар дозаға, әсер ету жолына және уланудан бері өткен уақытқа байланысты болады; оларға ауыз және жұтқыншақ қабығының тітіркенуі, көп мөлшерде сілекей бөлу, құсу, асқазан ауруы және диарея кіреді. Ауыр жағдайларда неврологиялық симптомдар (мысалы, көздің қарашығының кеңеюі, бас ауруы, сананың шатасуы және құрысулар), артериялық қысымның төмендеуі, жүрек соғудың баяулауы және кома дамуы мүмкін. Боливия мен Перуде бұл өсімдік ретама деп аталады, оның талшықтары мата жасауға қолданылады және сары бояу береді. Бұтақтары сыпырғыштар жасауға пайдаланылады.
Few cases have been described of intoxication by the S. junceum, including accidental ingestion of different parts of the plant by children. The alkaloids found in all parts of the plant have toxic effects. They initially provoke a transitory stimulation of nicotinic cholinergic receptors followed by a persistent inhibition caused by desensitization. The sparteine has an effect of the heart, reducing its sensitivity and conductivity. Symptoms present depending on dose, method of exposure, and time elapsed since exposure; these include irritation of the oral and pharyngeal mucosa, hypersalivation, vomiting, stomach pain and diarrhea. In severe cases, neurological symptoms (such as midriasis, headaches, delirium and convulsions) may be present, as well as hypotension, bradycardia, and coma. In Bolivia and Peru, where it is known as retama, Its fibers have been used for cloth and it produces a yellow dye. The branches are used to make brooms.
Фармакология
Уругвай Республикасы университетінің химия факультетінде нормальды қан қанты деңгейі бар тышқандарда жүргізілген зерттеулерде гүлдеріндегі тұндырманың қан қантын төмендету әсері бар екені дәлелденді. Түркияда гүлдер дәстүрлі медицинада ойық жараларды емдеу үшін қолданылады; 1999 және 2000 жылдардағы түрік зерттеулері өсімдікте жараны емдеу қасиеттері бар сапонин анықтады.
In work carried out on normoglycemic mice at the Faculty of Chemistry of the University of the Republic of Uruguay, the infusion of the flowers were proven to have hypoglycemiant effects. In Turkey, the flowers have been used in traditional medicine to treat ulcers; Turkish studies from 1999 and 2000 have identified a saponin in the plant which has antiulcer properties.
Мәдениет
Spartium junceum жергілікті аймара және кечуа мәдениеттерінің этноботаникасына еніп, онда жамандықтан қорғайды деген сенімге ие болды, бұл, әдетте, испандық дәстүрлердің ұқсас ықпалынан туындаған. Перуде оны ретама, карваш, инка панкара, талхуи деп атайды. 1969 жылы Рикардо Долориер жазған перулік хуайно, «Флор де Ретама», сары гүл мен сол жылы болған Хуанта қырғынына сілтеме жасайды. Кейіннен, үкімет тарапынан қуғын-сүргінге ұшырар деген қорқынышпен, басты алаңнан барлық ретама гүлдері алынып тасталды. Бүгінде Хуанта қаласына кіреберістер ретама гүлдерімен көмкерілген.
Spartium junceum has made its way into the ethnobotany of the indigenous Aymara and Quechua cultures, in which it is believed to protect against evil, probably influenced by similar traditions of Hispanic origin. In Peru, it is known as retama, qarwash, inca pancara, talhui. The Peruvian huayno, Flor de Retama, written by Ricardo Dolorier in 1969, references the yellow flower and the Huanta massacre which occurred that year. Subsequently, all retama flowers were removed from the main plaza out of fear of government repression; today, the entrances to Huanta are planted with the flower.