Кіріспе

Флоренциядағы сарай, Италия. Palazzo Rucellai – Италияның Флоренция қаласындағы Виа делла Вигна Нуова көшесінде орналасқан XV ғасырға жататын сарайлық үй. Көптеген ғалымдардың пікірінше, Ручеллаи сарайы 1446 және 1451 жылдар аралығында Джованни ди Паоло Ручеллаи үшін Леон Баттиста Альбертимен жобаланып, кем дегенде ішінара Бернардо Росселлиномен салынған. Оның әсем қасбеті Ренессанс архитектурасының жаңа идеяларын жариялаған алғашқы нығыздамалардың бірі болды, бұл идеялар пропорционалды қатынаста пілястрлар мен антаблементтерді пайдалануға негізделген. Ручеллаи сарайы антикалық дәуірдің ықпалын көрсетеді, бірақ оны Ренессанс өзінің түпнұсқалық ерекшеліктерімен қайта жаңартады. Трабеалық мүсіндеме схемасын қолдану арқылы құрылған, тор тәрізді қасбет рационалды гуманистік айқындықтың символы болып табылады. Бұл қасбеттің тас қаптамасы арналы рустикациямен безендірілген және қасбетті үш қабатты бөліктерге бөлетін тегіс пілястрлар мен антаблементтердің фоны ретінде қызмет етеді. Ручеллаи қасбеті үш қабатта классикалық ордерлерді ұсынады – негізінде тоскан ордері, екінші қабатта иониялық ордерінің орнына Ренессансқа тән жаңашылдық, ал ең жоғарғы қабатта өте қарапайым коринф ордері. Екі жоғарғы қабаттағы екі терезе, дөңгелек аркалы, аркалардың ішінде орналасқан, олардың аркалары пілястрлардан пілястрға дейін созылатын айқын виусойрлармен тіреледі. Қасбеттің үстіңгі жағы батыл проекцияланған карнизбен аяқталады. Бірінші қабат бизнес үшін пайдаланылса, оның бойында көше бойымен созылатын орындықтар орналасқан. Екінші қабат (пиано нобиле) негізгі ресми қабылдаулар үшін арналған, ал үшінші қабатта отбасы мүшелерінің жеке бөлмелері мен ұйықтайтын жайлары орналасқан. Шатыр астындағы төртінші, "жасырын" қабат қызметшілерге арналған. Сарайдың ішінде орталықтан ығысқан аула бар (бастапқыда оның үш жағы аркадалармен қоршалған), ол Брунеллескидің Spedale degli Innocenti-дегі лоджиясынан бейімделген болуы мүмкін. Сарайдың алдындағы үшбұрышты Рючеллаи алаңында, оған тік бұрышта орналасқан Лоджия де' Рючеллаи тұр, ол отбасылық тойлар, үйлену тойлары және қоғамдық жиналыстар үшін пайдаланылған. Екі ғимарат (сарай және лоджия) олардың арасындағы ашық кеңістікпен (алаңмен) бірге итальяндық Ренессанстың ең таңғажайып қалалық композицияларын құрайды.

Күні

Ручеллаи сарайының стильдік маңызын бағалау кезінде Флоренцияның сол кезеңдегі ұқсас резиденцияларын, мысалы, Палаццо Медичи Рикарди (кейін Палаццо де Медичи), Палаццо Строццино, Палаццо Строцци және Палаццо Спинеллиді ескеру қажет. Ручеллаи сарайының сәулеттік маңыздылығын нақты бағалауға оның қашан және кім салғаны туралы белгісіздік кедергі келтірді. Дәстүр бойынша және кейбір 16 ғасыр деректерінің куәлігінде, ол 1446-51 жылдар аралығында салынған, бұл Медичи және Ручеллаи сарайларының қасбеттерін бір замандас етеді. 1974 жылы Чарльз Мак Джованни Ручеллаидің, оның отбасы мүшелерінің және көршілерінің салық декларацияларындағы мүлік сипаттамаларын түсіндіруге негізделген сарайдың екі кезеңді құрылыс тарихын ұсынды. Бұл салықтық жазбаларда мүліктің орналасуы көршілес нысандар – көшелер немесе көршілер арқылы анықталады. Осылайша, Мак сарай орналасқан жердің иелену тарихын тиісті салық жылына қатысты қалпына келтіре алды. Мактың ашқандары Джованни Ручеллаидің «сегіз үйден біреуін жасадым» деген сөзін растайды. Шындығында, қазіргі Ручеллаи сарайының орнында сегіз тұрғын үй болған. 1446 жылғы салық жазбаларынан көрінетіндей, Джованни Ручеллаи және оның жақын отбасы Виа делла Винья Нуова және тар Виа дей Пальчетти бұрышындағы үйде тұрған. Ол өзінің қаржылық және азаматтық мәртебесіне сай, тұрғын үйін кеңейтуді көздеген болуы мүмкін. Көп ұзамай, анасына тиесілі Виа делла Винья Нуовадағы үйіне іргелес үй Ручеллаидің қолына өтті. Соңында (шамамен 1460 жылы) анасының үйіне іргелес үй өсіп келе жатқан тұрғын үй кешеніне қосылды. Сарайдың қазіргі ішкі орналасуы ғимараттың біріктіру процесін көрсетеді. 1455 жылы Виа дей Пальчеттидегі үйлердің бірі бұзылып, үш жағынан аркадалармен қоршалған аула салынды, оның дөңгелек аркалары Коринф бағаналарымен демеленген. Қазір аула Виа делла Винья Нуовамен байланыстыратын көлденең күмбезді дәліз бар. Сырттан, Ручеллаи сарайының құрылысының әртүрлілігі Виа дей Пальчеттиде көрінеді. Алайда, Ручеллаи алаңында тұрғанда, атақты қасбет үйлесімділік және біртүтас сезім береді. Ручеллаи Виа делла Винья Нуова бойындағы үш бөлек үйді визуальды жақындастыру үшін қасбет іздеді, ол сонымен қатар оның прогрессивті талғамын және қоғамдағы көрнекті орнын көрсетер еді. Бұл тарихи қасбеттің дизайны мен орындалуының нақты уақыты әлі белгісіз. Паоло Санпаолеси (1963), Бренда Прейер (1981) қолдауымен, екі кезеңді қасбет құрылысын ұсынды: біріншісі (шамамен 1450 жыл), бес бөліктен тұрады, Джованни мен оның анасының ескі үйлерінің сыртын жабады, содан кейін 1460 жылы қосылған үйді жабу үшін екі бөлік кеңейтілді. Ручеллаи қатардағы келесі үйді иелігіне ала алмағаны қасбеттің аяқталмауына және жоспарланған сегіз бөліктен бір бөлік кем болуына себеп болуы мүмкін. Мак (1974), Курт Форстер (1976) және Говард Саалман (1966) дәлелдерді басқаша түсіндірді, бұл қасбеттегі жұмыс Виа делла Винья Нуова бойындағы үшінші мүлікті сатып алуды күткен болуы мүмкін және 1461 жылы Ручеллаи ұлы Бернардоның Пьеро ди Козимо де Медичи қызы Наннинамен никелесуіне байланысты болды. Бұл теорияға сәйкес, бұл никелесуден кейін ғана фриздерде анық көрінетін Медичи белгілерін Ручеллаи белгілерімен жұптастыруға рұқсат етілген болуы мүмкін. Бұл терезелердің бұрыштарында орналасқан Медичинің бір-біріне байланысқан сақиналарының белгісіне де қатысты. Бұл Ручеллаи қасбетінің құрылысын 1461 жылдан кейінге ықшамдап, оның Бернардо Росселлино (1459-62) жобалаған Палаццо Пиколомини үшін қолданылған дерлік бірдей дизайнға қарағанда басымдылығына күмән тудырады.

Авторлығы

1461 жылдан кейінгі жаңа мәліметтер авторлық құқық мәселесін қайтадан көтеріп отыр. Джорджо Вазаридің сөзіне, 16-ғасырдың ортасы мен соңына тән басқа да пікірлерге, сондай-ақ Джованни Ручеллаидің көршілес Сан-Панкрацио шіркеуіндегі капелласын салу үшін Леон Баттиста Альбертиді, ал Санта-Мария-Новелланың қасбетін аяқтау үшін пайдаланғаны туралы мәліметтерге сүйене отырып, ұлы гуманистік ғалым және көркем теорияшы әдетте Ручеллаи сарайының қасбеті дизайнына жауапты деп есептелді. Дегенмен, 16-ғасырдың басындағы қасбет туралы алғашқы пікірлер Альбертиді есімдерімен атамайды, керісінше оны Бернардо Росселлиномен байланыстырып, сарайдың моделін жасағанын айтады. Бұл оның қасбетті салуға жауапты болғанын немесе біреудің (мысалы, Альбертидің) тапсырысы бойынша модель жасағанын білдіруі мүмкін. Альбертидің сәулетші ретіндегі рөліне алғаш күмән келтірген Юлиус Шлоссер (1929) «Бұл жерде Альбертидің емес, Бернардо Росселлиноның рухы жұмыс істейді» деп жазды. Шлоссердің пікірін Лео Планциг (1942), Говард Саалман (1966) және Марио Салми (1967) қолдады. Мак өзінің пікірін салықтық мәліметтерге негіздеп, Ручеллаи жобасының қасбет кезеңіне қатысты мерзімдерге және Пьенцадағы Пиколомини сарайының болу мүмкіндігіне назар аударды. 1974 жылы Мак Бернардо Росселлиноның авторлығын қорғады, оған Форстер (1976) және Марвин Трахтенберг (2000) қолдау көрсетті. Фасадты және оның жасалған мерзімін қайта қарастыруға жасалған барлық тырастықтарға қарамастан, Альбертиге жалпы қолдау көрсетіліп келеді және оның пайдасына Бренда Прейер (1981) және басқалар күшті қарсылықтар келтірді. Бернардо Росселлиноның сарайдың ішкі бөлігін қайта жаңартудағы, кіреберіс жолын салудағы және ауланы құрудағы рөлі баршаға мәлім болса да, оның атақты қасбетке қатысы және оның орындалған мерзімі әлі де ашық сұрақтар болып қала береді, бұл сұрақтар, мүмкін, жаңа құжаттар табылмаса шешілмейді.