Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британдық әлеуметтік реформатор Ричард Карлиль (8 желтоқсан 1790 – 10 ақпан 1843) Ұлыбританияда жалпыға бірдей сайлау құқығы мен баспасөз бостандығын орнату үшін күшті күрескер болды.
British social reformer
Richard Carlile (8 December 1790 – 10 February 1843) was an important agitator for the establishment of universal suffrage and freedom of the press in the United Kingdom.
Ерте өмір
Ашбёртон қаласында, Девон округінде дүниеге келген ол, 1794 жылы қайтыс болған аяқкиімшінің ұлы еді. Оның анасы үш баласын шағын дүкеннен түсетін табысқа күші жетпей қиын жағдайда қалды. Алты жасында ол жергілікті Англия шіркеуі мектебінде тегін білім алды, содан кейін он екі жасында Плимут қаласындағы қалайы шеберханасында жеті жылдық оқуға кетті.
Born in Ashburton, Devon, he was the son of a shoemaker who died in 1794; leaving Richard's mother struggling to support her three children on the income from running a small shop. At the age of six he went for free education to the local Church of England school, then at the age of twelve he left school for a seven year apprenticeship to a tinsmith in Plymouth.
Жеке өмір
1813 жылы ол үйленді, көп ұзамай жұбайы Лондондағы Холборн Хиллге көшіп, ол қалайы шеберлігімен айналыса бастады. Оның әйелі Джейн бес бала туды, олардың үшеуі тірі қалды. 1832 жылы әйелінен бөлінісіп, Карлайл Элиза Шарплспен байланыс жасады, олардан төрт бала дүниеге келді.
In 1813, he married, and shortly afterwards the couple moved to Holborn Hill in London where he found work as a tinsmith. His wife, Jane, gave birth to five children, three of whom survived. In 1832, having separated from his wife, Carlile commenced a relationship with Eliza Sharples, with whom he had four children.
Саясат және баспашылық
Оның саясатқа деген қызығушылығы алғаш рет 1816 жылғы қыстағы экономикалық жағдайлармен тұтанды, ол кезде Карлиль жұмыс берушісінің жұмысын қысқартуы отбасына ауыр проблемалар тудырды: «Мен 1816 жылғы жалпы қиындықтарды бөлістім және осы оқиға көздерімді ашты». Ол Генри Хант сияқты спикерлердің жүз адамның тек үшеуіне ғана дауыс беру құқығы бар екеніне шағымданатын саяси жиналыстарға қатыса бастады, сонымен қатар Уильям Коббеттің жарияланымдары оған әсер етті. Ол өмір сүру үшін Том Пэйн сияқты парламенттік реформаторлардың еңбектерін Лондон көшелерінде сатты, көбінесе «18 пенс пайда табу үшін отыз мильді» жаяу жүрді. 1817 жылдың сәуір айында ол баспагер Уильям Шервинмен бірлесіп баспа бизнесін құрды және Флит-стритте дүкен жалдады. Пэйннің «Адам құқықтары» және «Үкімет қағидалары» сияқты саяси мәтіндерді кедейлерге қолжетімді ету үшін ол оларды шағын кітапшалар түрінде сатылатын бөлімдерге бөлді, сондай-ақ «Ақыл дәуірі» және «Табиғат қағидалары» кітаптарын жариялады. Ол Саутидің «Уат Тайлер» туындысының рұқсатсыз көшірмелерін шығарды және радикал Уильям Хонды мамыр айында тұтқындағаннан кейін, Хонды соттауға болатын «Ортақ дұға кітабының» пародиясын қайта жариялады, содан кейін тамыз айында өзі тұтқындалды және Хон желтоқсан айында ақталғанға дейін айып танылмай ұсталды. Ол үкімет баспагерлерді қудалаған кезде тыйым салынған «Қара жұлдыз» радикалдық апталығын таратуды қолға алды: «Хабеас корпус заңы тоқтатылғандықтан, барлық жерде үрей мен алапаттық болды, бірақ мен осы екі заңның баспасөз үстінен билігін жоюға өз үлесімді қосқанымды мақтан тұтамын. Мен түрмеге түсуге дайын болдым, бірақ одан қашуға қарағанда оған ұмтылдым». Карлиль кейін саяси жиналыстар туралы хабарлаған және Перси Биш Шелли мен Лорд Байрон сияқты реформа қозғалысының жақтастарының кітаптары мен өлеңдерінен үзінділерді қамтыған Шервиннің саяси тізілімі атты радикалдық журналды шығарды. Бұл журналдың танымалдылығы оның баспа бизнесінен аптасына 50 фунт стерлингке дейін пайда табуына көмектесті.
His interest in politics was kindled first by economic conditions in the winter of 1816 when Carlile was put on short time work by his employer creating serious problems for the family: "I shared the general distress of 1816 and it was this that opened my eyes." He began attending political meetings where speakers like Henry Hunt complained that only three men in a hundred had the vote, and was also influenced by the publications of William Cobbett. As a way of making a living he sold the writings of parliamentary reformers such as Tom Paine on the streets of London, often walking "thirty miles for a profit of eighteen pence". In April 1817, he formed a publishing business with the printer William Sherwin and rented a shop in Fleet Street. To make political texts such as Paine's books The Rights of Man and the Principles of Government available to the poor he split them into sections which he sold as small pamphlets, similarly publishing The Age of Reason and Principles of Nature. He issued unauthorized copies of Southey's Wat Tyler and after the radical William Hone's arrest in May, he reissued the parody of parts of the Book of Common Prayer for which Hone was to be tried, then was himself arrested in August and held without charge until Hone was acquitted in December. He took on distributing the banned Radical weekly The Black Dwarf at a time when the government was prosecuting publishers: "The Habeas Corpus Act being suspended all was terror and alarm, but I take credit to myself in defeating the effect of these two Acts upon the Press Of imprisonment I made sure, but I felt inclined to court it than to shrink from it". Carlile then brought out a radical journal, Sherwin's Political Register, which reported political meetings and included extracts from books and poems by supporters of the reform movement such as Percy Bysshe Shelley and Lord Byron. The popularity of this helped to soon bring his profit from his publishing venture to £50 a week.
Питерлу мен " Республикашыл "
Карлиль 1819 жылғы 16 тамызда Манчестердегі Сент-Питерс-Филдс алаңында өткен реформалық жиынға шақырылған баяндамашылардың бірі болды. Генри Хант сөз сөйлеуге дайындалып тұрғанда, көпшілікке емендік жасалды, бұл оқиға кейін Питерло қанысты қырғыны деп танылды. Карлиль қашып құтылып, радикалды достарының көмегімен жасырынып, Лондонға пошта көлігімен жетіп, 18 тамызда Шервиннің апталық саяси тіркелімінде оқиғаның толық баяндамасын жариялады. Оның плакаттарында «Манчестердегі қорқынышты жазалаулар» деп жазылған еді. Үкімет Шервиннің саяси тіркелімін жауып, газеттер мен үнқағаздарды тәркіледі. Карлиль газеттің атын «Республикан» деп өзгертті және 18 тамыз күнгі санында «Қырғын жасағандар сотқа тартылғанға дейін баспасөз бұл оқиғаны күнделікті талқылауы керек. Манчестердегі реформаның қажеттілігін мойындаған әрбір адам қарусыз жүрмеуі керек – қарсы шаралар қажет, ал кек алу әділеттілік актісі» деп мәлімдеді. Карлильге дінге қарсы сөздер айтқаны, діни жала жапқаны және бүлікшілдікке ұлтасқандығы айып тағылды, өйткені ол газетінде адамдарды үкіметке қарсы сезімге итермелейтін материалдарды жариялаған және Том Пэйннің «Ақылдың жалпыға ортақ сезімі», «Адам құқықтары» және «Ақылдың дәуірі» (Англия шіркеуін сынаған) кітаптарын жариялаған болатын. 1819 жылдың қазан айында ол дінге қарсы сөздер айтқаны және бүлікшілдікке қарсы жала жапқаны үшін кінәлі деп танылып, Дорчестер түрмесінде үш жылға сотталды және 1500 фунт стерлинг айыппұл төлеуге міндеттелді. Ол айыппұл төлеуден бас тартқандықтан, Флит-стриттегі үйіне шабуыл жасалып, мүлкі тәркіленді. Түрмеде ол «Республикан» газеті үшін мақалалар жазуын жалғастырды, оны енді Карлильдің әйелі Джейн жариялады. Оның жарнамасының арқасында газет «Таймс» сияқты үкіметті қолдайтын газеттерден көп сатылды. Газеттерді шектеу үшін үкімет 1712 жылы енгізілген газет салымын 1797 жылы 3½ пенниге, ал 1815 жылы 4 пенниге көтерді. 1819 жылдың желтоқсанынан бастап газет бағасының ең төменгі шегі 7 пенниге белгіленді, сондай-ақ қосымша шектеулер енгізілді. Жұмысшылардың аптасына 10 шиллингтен (120 пенни) аз табыс табатын кезінде радикалды газеттерді алу олар үшін қиынға соқты, сондықтан баспагерлер салықтан қашудың әртүрлі жолдарын іздеді. Адамдар кітап немесе журналды бірлесіп сатып алу үшін оқу және жазылу қоғамдарын құрды, содан кейін оны бір-біріне оқып беретін, мысалы, Джеймс Уилсон сияқты. 1821 жылы Карлиль бұрын деист болған атеист екенін жариялады және материализм мен білімді қолдап, «Ғылым адамдарына арналған үндеуін» жариялады. Сол жылы Джейн Карлиль де бүлікшілдікке қарсы жала жапқаны үшін екі жылға сотталды, ал оның орнына Ричард Карлильдің қарындасы Мэри жариялаушы болды. Алты айдан кейін ол да сол қылмыс үшін түрмеге қамалды. Бұл процесс оның сегіз жұмысшысымен, соның ішінде Сюзанна Райтпен қайталанды, және 150-ден астам ер және әйел «Республикан» газетін сатқаны үшін түрмеге жіберілді. Карлильдің жазасы 1823 жылы аяқталды, бірақ ол дереу тұтқындалып, 1500 фунт стерлинг айыппұл төлемегені үшін түрмеге қайтарылды. Бұл процесс ол 1825 жылғы 25 қарашада босатылғанға дейін жалғасты. «Республикан» газетінің келесі санында ол ұзақ уақыт қамауда болғаны радикалды саяси идеяларды жариялау еркіндігіне әкеледі деп үміттенедінін білдірді. Оған елдің түкпір-түкпірінен қолдау көрсеткендердің бірі – Батыс Йоркширдегі Ханслет ауылынан қырық жұмысшы жігіттің Дорчестер түрмесіне жіберген 1 фунт 5 шиллинг 1 пенни және «Ақиқат пен әділеттің азаттығы үшін күрескендер» атынан жазылған құрметті хат. Содан кейін ол «Арыстан» және «Жылдамдық беруші» атты журналдарды шығарды. Ол «жыныстар арасындағы теңдік» барлық реформаторлардың мақсаты болуы керек деп мәлімдеді және 1826 жылы әйелдердің сексуалдық бостандығын қорғап, әйелдердің сексуалдық бостандығын қорғау үшін «Әр әйелге арналған кітабын» жариялады. Коббет бұл кітапты «өте лас, өте жиренішті, тіпті ең азғын ерлер мен әйелдерді де қорқытатын» деп айыптады. Карлиль христиан мифінің жақтаушысы болды. Ол Исаның өмір сүргеніне сенбеді. Ол 1826 жылы «Республикан» газетінде унитариандық пастор Джон Релли Бердпен пікір айтысты.
Carlile was one of the scheduled main speakers at the reform meeting on 16 August 1819 at St. Peter's Fields in Manchester. Just as Henry Hunt was about to speak, the crowd was attacked by the yeomanry in what became known as the Peterloo massacre. Carlile escaped and was hidden by radical friends before he caught the mail coach to London and published his eyewitness account, giving the first full report of what had happened, in Sherwin's Weekly Political Register of 18 August 1819. His placards proclaimed "Horrid Massacres at Manchester". The government responded by closing Sherwin's Political Register, confiscating the stock of newspapers and pamphlets. Carlile changed the name to The Republican and in its issue of 27 August 1819 demanded that "The massacre should be the daily theme of the Press until the murderers are brought to justice Every man in Manchester who avows his opinions on the necessity of reform, should never go unarmed – retaliation has become a duty, and revenge an act of justice." Carlile was prosecuted for blasphemy, blasphemous libel and sedition for publishing material that might encourage people to hate the government in his newspaper, and for publishing Tom Paine's Common Sense, The Rights of Man and the Age of Reason (which criticised the Church of England). In October 1819, he was found guilty of blasphemy and seditious libel and sentenced to three years in Dorchester Gaol with a fine of £1,500. When he refused to pay the fine, his premises in Fleet Street were raided and his stock was confiscated. While he was in jail he continued to write articles for The Republican which was now published by Carlile's wife, Jane, and thanks to the publicity it now outsold pro government newspapers such as The Times. To curb newspapers the government had raised the ½d tax on newspapers, first imposed in 1712, to 3½d in 1797, then 4d in 1815. From December 1819 it set a minimum price of 7d, with further restrictions. At a time when workers earned less than 10 shillings (120d.) a week this made it hard for them to afford radical newspapers, and publishers tried various strategies to evade the tax. Groups would pool their resources in reading societies and subscription societies to purchase a book or journal in common, and frequently read it aloud to one another as was the case with James Wilson. By 1821, Carlile was a declared atheist (having previously been a Deist) and published his Address to Men of Science, in favour of materialism and education. In the same year Jane Carlile was in turn sentenced to two years imprisonment for seditious libel, and her place as publisher was taken by Richard Carlile's sister, Mary. Within six months she was imprisoned for the same offence. The process was repeated with eight of his shop workers, including Susannah Wright, and over 150 men and women were sent to prison for selling The Republican. Carlile's sentence ended in 1823 but he was immediately arrested and returned to prison for not paying his £1,500 fine, so the process continued until he was eventually released on 25 November 1825. In the next edition of The Republican he expressed the hope that his long confinement would result in the freedom to publish radical political ideas. An example of the support he received from around the country is the £1.5.1 sent to him in Dorchester jail by forty working men in the West Yorkshire village of Hunslet, accompanied by a noble letter on behalf of those "few Friends to Truth and Justice". He then published further journals, The Lion which campaigned against child labour and The Promptor. He argued that "equality between the sexes" should be the objective of all reformers, and in 1826 published Every Woman's Book advocating birth control and the sexual emancipation of women. Cobbett denounced this book as "so filthy, so disgusting, so beastly, as to shock even the lewdest men and women". Carlile was an advocate of the Christ myth theory. He did not believe that Jesus existed. He debated Unitarian minister John Relly Beard in The Republican, 1826.
Ібілістің парызшысы
Ол радикалды және скептик дін қызметкері Роберт Тейлормен бірігіп, "сенімсіздердің үй миссионерлік турына" шықты, ол 1829 жылғы 21 мамырда Кембриджге жетті және жас Чарльз Дарвин екінші курс студенті болып оқыған Кембридж университетінде үлкен аласұру тудырды. Ланкаширдің Болтон қаласындағы кездесуде Карлайл ұзақ жылдар бойы оның сүйіктісі болған Элиза Шарплзбен танысты. Карлайл содан кейін Темза өзенінің оңтүстік жағалауында орналасқан, қираған Blackfriars Rotunda ғимаратын ашты, ал 1830 жылдың шілдесіндегі кең таралған халықтың наразылығы нәтижесінде республикашылар мен атеистердің бас қосатын орнына айналды. Тейлор сенімсіздерге арналған мелодрамалар қойып, оның айқай-шулы уағыздары оған "Шайтанның дін қызметкері" деген лақап атты. Осы уағыздардың мыңдаған данасы "Шайтанның мінбері" деген бүлікшіл басылым арқылы таратылды.
He joined up with the radical and sceptical clergyman Robert Taylor and set out on an "infidel home missionary tour" which reached Cambridge on Thursday 21 May 1829 and caused a considerable upset to the University of Cambridge where a young Charles Darwin was a second year student. At their meeting in Bolton, Lancashire, Carlile met Eliza Sharples, who was to become his long term mistress. Carlile then opened a ramshackle building on the south bank of the River Thames, the Blackfriars Rotunda, and in widespread public unrest in July 1830 this became a gathering place for republicans and atheists. Taylor staged infidel melodramas, preaching outrageous sermons which got him dubbed "The Devil's Chaplain". Thousands of copies of these sermons were circulated in a seditious publication, The Devil's Pulpit.
Қайтадан түрмеге жабылды
1831 жылы ол мемлекетке қарсы айыптау тарату үшін қамалды, екі жарым жылға кесілді. Ол жалақыны қысқартуға қарсы күрескен шаруаларға қолдау көрсеткен мақала жазған және ереуілшілерге үкіметпен соғыста екендерін еске салған. Түрмеден үлкен қарызбен шығып, үкіметтік айыппұлдар газет шығаруға қажетті қаржысын тартып алды. Оның саяси және әлеуметтік көзқарастары өзгерген жоқ, бірақ 1830 жылдары оның философиясы өзгерді. 1837 жылы Х. Робинсон оның кейінгі ойларын «Лондондық Ричард Карлидің христиандыққа қарай өзгеруі және ашық мәлімдемесі» атты кітапта жариялады. 1834 жылы ол 62 Флит-стриттегі дүкенінің терезелерінде екі қуыршақ қойғаны үшін сотталды, біреуі көк түсті, «Уақытша делдал» деп аталатын делдалды бейнелесе, екіншісі «Рухани делдал» деп аталатын епископ киімінде болды. Көптеген адамдар сол жерде жиналатын, қозғалысқа кедергі келтіріп, жанжал тудыратын. Ол кінәлі деп танылды, бірақ үкім орындалуы кейінге шегерілді. Енфилдте бірнеше жыл бойы өте қиын жағдайда өмір сүргеннен кейін, Карлиль 1842 жылы Флит-стритке оралды және келесі жылы сол жерде қайтыс болды. Ол денесін медициналық зерттеулер үшін сыйлады. 1843 жылғы 26 ақпанда Кенсал Грин зиратында өткен жерлеу рәсіміне көптеген адамдар қатысты, онда оның ұлдары оның қарапайым қабірге христиандық рәсіммен жерленуіне қарсылық білдірді, әкесінің «руханилыққа қарсы өмірін өткенін» айтты.
In 1831, he was jailed, under the charge of seditious libel, given two and a half years for writing an article in support of agricultural labourers campaigning against wage cuts and advising the strikers to regard themselves as being at war with the government. He left prison deeply in debt, and government fines had taken from him the finances needed to publish newspapers. His political and social opinions never altered, but his philosophy underwent a change in the 1830s. In 1837 H. Robinson published the results of his later thinking in the book Extraordinary Conversion and Public Declaration of Richard Carlile of London to Christianity. In 1834, he was tried for creating a public nuisance, when he displayed two effigies in the windows of his shop at 62 Fleet Street, one in blue representing a broker titled "Temporal broker" and another dressed as a bishop titled "Spiritual broker". A large group of people were often gathered there, impeding traffic and causing quarrels. He was found guilty, but judgment was respited. After living for some years in extreme poverty in Enfield, Carlile returned to Fleet Street in 1842, dying there the following year. He donated his body for medical research. Large numbers of people attended his funeral in Kensal Green Cemetery on Sunday 26 February 1843, where his sons protested at the Christian burial rite being administered in the common grave he was being buried in – citing that their father had "passed his life in opposition to all priestcraft".