Кіріспе
Иттерді өлтіретін немесе олардан қорғанатын белгілі бір өсімдіктердің атаулары. "Bane" сөзі бастапқыда "өлтіруші" мағынасын білдірген, кейіннен осы сөз өсімдіктерге қатысты қолданылып, олардың белгілі бір жануарларға улы екенін көрсеткен.
Dogbane, dog bane, dog's bane, and other variations, some of them regional and some transient, are names for certain plants that are reputed to kill or repel dogs; "bane" originally meant "slayer", and was later applied to plants to indicate that they were poisonous to particular creatures.
Терминнің пайда болуы
Мұндай атаулардың ағылшын тілінде қолданылуының алғашқы жазбасы 16 ғасырда кездеседі, онда олар Apocynaceae, әсіресе Apocynum тұқымдасына жататын әртүрлі өсімдіктерге қолданылған. Кейбір Asclepiadoideae өсімдіктері, қазір Apocynaceae тұқымдасының кіші туысы, бірақ бұрын Asclepiadaceae жеке тұқымдасы ретінде қарастырылған, екі тұқымдас біріктірілместен бұрын да "итбана" деп аталған. Бұл атау ағылшын тілінде қаншалықты ертерек пайда болғаны белгісіз, ал ағылшын тілінің өзі орта ғасырлық дәуірде, шамамен 1000 жыл бұрын пайда болған. Дегенмен, ағылшын тілінің пайда болуына дейін ғасырлар бұрын Педаний Диоскорид өзінің "De Materia Medica" еңбегінде Apocynaceae тұқымдасына жататын Apocynum және Cynanchum сияқты өсімдіктерді "итбана" дегенмен теңестірген; Apocynum сөзбе-сөз "ит өлтіруші" немесе "иттен құтылушы" дегенді білдіреді, ал "Cynanchum" – "ит тұншықтырушы". Қазіргі кезде Nerium, Periploca және Trachelospermum түрлерінің кейбіреулері, сондай-ақ Apocynaceae тұқымдасына жататындары да "итбана" немесе "өрімді итбана" сияқты атаулармен аталады.
"Догобайн отбасы" терминінің қазіргі мағынасы
Кейбір заманауи дереккөздер "итқуыс" терминін қатаң мағынасында Апокинум туысына ғана шектейді, бірақ мұндай тар анықтаманың орындылығы күмәнді, тіпті егер оны қолдануға болар болса да. Көбінесе, авторлар "итқуыс тұқымдасы" деп айтқанда, олардың көбінесе Apocynaceae-ді меңзейтінін білдіреді.
"Dogbane" - Apocynaceae тұқымдасына жатпайтын термин
Жалпы есімдер, тілде қолданылатын немесе халықтық атаулар, көбінесе нақты болмайды, тіпті тұрақты да емес. Бір-бірімен ешқандай қатысы жоқ тұқымдастарға жататын кейбір улы немесе жағымсыз өсімдіктердің халықтық атаулары мен әртүрлі дәуірлердегі жазбаларда ұқсас болған; мысалы, шамамен XVI ғасырдың басындағы De Materia Medica басылымында Аконитумның (Ranunculaceae тұқымдасы) түрлері "ит өлтіруші" (немесе адам өлтіруші) немесе "қарышқыр өлтіруші" деп аталған ("Sunt qui Cynoctonon: qui Lycoctonon uocent"). Сонымен қатар, қазіргі кезде Астра тұқымдасына жататын Isocoma menziesii кейбір аймақтарда итқазы деп белгілі.
Терминнің жақындағы бұрыс қолданылуы
"Догобайн" термині, адасу немесе сату мақсатымен қасақана қолданылған болуы мүмкін, нақты себепсіз түрде әртүрлі өсімдік топтарына, мысалы, Nepetoideae мысық тұқымдасының, ламиацеялар тұқымдасына жататын Плектрантустың кейбір түрлеріне қолданылып келіп отыр. Олардың ешқайсысының итке немесе мысыққа ерекше зиянды екені хабарланбаған, бірақ кейбіреулері сығылғанда жағымсыз иісті эфир майларын бөліп шығарады, бұл үй жануарларын бақша гүлзарларына жақындаудан тоқтатады.