Кіріспе

Генрих Эмиль Брунер (1889-1966 жж.) - Швейцарияның реформашы теологы. Карл Бартпен бірге ол әдетте неоортодоксальдық немесе диалектикалық теология қозғалысымен байланысты.

Өмірбаян

Бруннер 1889 жылы 23 желтоқсанда Швейцарияның Цюрих кантонында Винтертур қаласында дүниеге келген. Ол Цюрих пен Берлин университеттерінде оқыды, 1913 жылы Цюрихте діни ілімдер бойынша докторлық дәрежесін алды. Бруннер 1916 жылдан 1924 жылға дейін Швейцарияның Глар кантонында орналасқан Обстальден деген таулы ауылда пастор болып қызмет етті. 1919-1920 жылдары ол Нью-Йорктегі Юнион теологиялық семинариясында бір жыл оқыды. 1921 жылы Брунер өзінің "Тәжірибе, білім және сенім" тақырыбындағы "Habilitationsschrift" (көптеген елдерде толық профессорлық лауазымға ие болу үшін дәстүрлі түрде талап етілетін докторлық диссертация) еңбегін жариялады және 1922 жылы Цюрих университетінің "Приватдоценті" болып тағайындалды. Көп ұзамай оның тағы бір кітабы: Мистицизм және Сөз (1924), Фридрих Шлейермахердің либералды теологиясын сынға алған. 1924 жылы Брунер Цюрих университетінде жүйелі және практикалық теология профессоры болып тағайындалды, ол 1953 жылы зейнетке шыққанға дейін осы лауазымда болды. 1927 жылы ол "Протестанттық теология тұрғысынан дін философиясы" және екіншісі "Орталықшы" атты кітаптарын жариялады. Еуропа мен АҚШ-та лекция сөйлеуге шақырылған Брунер 1930 жылы "Құдай мен адам" және 1932 жылы "Құдайдың бұйрығы" атты кітаптарын шығарды. Брунер өзінің теологиялық шығармашылығын 1937 жылы "Адам бүлікшіл" және "Ақиқатты кездесу" атты кітаптарымен жалғастырды. Сол жылы ол Оксфордтағы шіркеу, қауым және мемлекет жөніндегі дүниежүзілік конференцияға елеулі үлес қосты, бұл оның экуменикалық қозғалысқа үнемі араласуында көрініс тапты. 1937-1938 жылдары ол АҚШ-қа бір жылға Принстон теологиялық семинариясында қонақ профессор ретінде оралды. Брунердің діни қызметі әртүрлі кезеңдерде өзгерді. Соғыс басталғанға дейін Бруннер Еуропаға жас шотланд теологы Томас Ф. Торранспен бірге оралды. Ол Базельде Карл Бартпен бірге оқыған және Нью-Йорктегі Оберн теологиялық семинариясында сабақ берген (содан кейін Эдинбург университетінің профессоры ретінде ерекшеленетін). Соғыстан кейін Брюннер 1946-1947 жылдары Шотландияның Сент-Эндрюс университетінде христиандық пен өркениет туралы беделді Гиффорд лекцияларын оқыды. Жапониядан Еуропаға оралғанда Бруннер миға қан кетуден зардап шекті және жұмыс істеу қабілетін әлсіретіп, дене бітімі бұзылды. Кейде жағдайы жақсара түскенімен, ол тағы да инсульт алып, ақыры 1966 жылы 6 сәуірде Цюрихта қайтыс болды. Брунер ХХ ғасырдағы протестанттық теологияда беделді орын алады және төрт немесе бес жетекші жүйелілердің бірі болды.

Теология

Брунер либералды теологияның Исаны тек қана жоғары құрметке ие адам ретінде суреттеуін қабылдамады. Бруннер Исаны адам кейпінде Құдай деп есептеді. Кейбіреулер Брунердің әрминийлік және кальвинисттік пікір таластарында ортаңғы позицияны табуға тырысқанын айтады. Алайда, Брунер неміс тілінде сөйлейтін Еуропадан шыққан протестанттық теолог еді (басқаша айтқанда, голланд немесе ағылшын тілінде сөйлейтін теология сияқты кальвинистік-арминийлік дауларға көп мән бермейтін). Осылайша, оның көзқарасын сотериологияның лютерандық және реформацияланған көзқарастарының бірігуі ретінде сипаттау дұрыс болуы мүмкін; әсіресе лютерандық акцент Брунердің Кальвиннің қос тағдырына қарсы және Барт ұстаған жалпы құтқарылуға либералды талапқа қарсы бір ғана тағдыр туралы растауында басым болды. Қалай болғанда да, Бруннер мен оның неоортодоксальдық қозғалыстағы отандастары 19 ғасырдың аяғында христиандықтың басқа гуманистік тұжырымдамаларында көрнекті болған құтқарылу актісінде Құдаймен адам ынтымақтастығы туралы Пелагиандық тұжырымдамаларды тотолық түрде қабылдамады. Олар әсіресе Мартин Лютер арқылы беріліп отырған Гиппоның Августиннің көзқарастарын қабылдады. Брунер Мәсіхтің орталықтығын қайтадан атап көрсеткенмен, евангелистік және фундаменталистік теологтар, негізінен Америка мен Ұлыбританиядан шыққандар, әдетте Брунердің басқа да ілімдерін, оның ішінде Киелі жазбалардағы кейбір керемет элементтерді жоққа шығаруын және Киелі кітаптың толық ауызша илхам етуі туралы ілімнің пайдалылығына күмән келтіргенін қабылдамады. Бұл консерваторлар қозғалыстағы Барт пен Пол Тиллих сияқты басқаларға берген еммен сәйкес келеді; көпшілігі консерваторлар неоортодоксальды теологияны протестанттық дәстүрдің заңды көрінісі ретінде оның талаптарын қабылдамай, либерализмнің жай ғана қалыпты түрі ретінде қарады.

Карл Бартпен қарым-қатынасы

Брунер жаңа теологияның басты қолдаушысы ретінде танылды Барттың аты Америкада бұрыннан белгілі болған, өйткені оның кітаптары ағылшын тіліне әлдеқайда ертерек аударылған болатын. Көптеген адамдар оны қиын қарым-қатынастағы кіші әріптес деп санайды. Брунер бірде-бір рет ХХ ғасырдың жалғыз теологиялық дарындысы Барт екенін мойындаған.