Кіріспе

Португалиядағы киноиндустриясы 1933 жылы Estado Novo оңшыл диктатурасының басталуымен комедия және музыка жанрларына негізделген жаңа кино жанры пайда болды, атақты "comédia à portuguesa" осылай туды. Бұл жанр қазіргі өмір мен жеңіл мәселелерге назар аудара отырып, халықтың қиын заманды ұмытуына көмектесуді мақсат етті. 1942 жылы Маноэль де Оливейраның алғашқы толық метражды көркем фильмі – "Аники Бобо" жарық көрді. Ол кейіннен жиырма бір жылдан соң ғана көркем фильмдер түсіруге қайта оралды. Бұл португал киносының маңызды кезеңі болды, себебі ол сол кездегі басым тоннан ерекшеленді, әлеуметтік мәселелерді көтерді және итальяндық неореализмнің алғашқы фильмдерінен бірнеше жыл бұрын түсірілді. "Алтын ғасыр" деп аталатын бұл кезең сол жылы "A Canção de Lisboa" фильмінің шығуымен басталды және келесі екі онжылдық бойы елде үстемдік құрды. Бұл танымал дәуірдегі басқа да атақты фильмдер: "Aldeia da Roupa Branca" (1938), "O Pátio das Cantigas" және "O Pai Tirano" (1941), "O Costa do Castelo" (1943), "A Menina da Rádio" (1944) және "O Leão da Estrela" (1947). Осы кезеңде тарихи фильмдер португал индустриясында маңызды жанр ретінде қалыптасты, мемлекеттік партияның ұлттық насихатты тарату және консервативті құндылықтарды дамыту құралы ретінде пайдаланылды. Мысалы, "As Pupilas do Senhor Reitor" (1935), "Bocage" (1936), "Amor de Perdição" (1943), "Inês de Castro" (1945), "Camões" (1946) және "Frei Luís de Sousa" (1950) фильмдерін атауға болады. Бұл ұлтшыл фильмдердің бір тармағы фадо мәдениетімен және португал әнінің көрнекті өкілі Амалия Родригестің танымалдылығымен байланысты болды. Олардың ішінде "Capas Negras" және "Fado, História de Uma Cantadeira" (екеуі де 1947 жылы түсірілген) фильмдерін айтуға болады. Жозе Летао де Баррос режиссерлік еткен "Камоэс" фильмі 1946 жылы өткен Канн кинофестивалінде ресми түрде іріктелді.

1950 жылдар

Елуінші жылдар көбінесе бұрынғы онжылдықтарда түсірілген фильмдердің жалғасуымен, үкіметтік цензурамен және отаршылдық империяны дәріптеумен тоқырау жылдары болды – мысалы, "Chaimite" (1953) фильмін қараңыз; алайда, "Saltimbancos" (1951) және "Nazaré" (1952) сияқты фильмдер, екеуі де Мануэл Гимараэштің режиссерлігінде және итальяндық неореализмнен шабыттандырылып, болашақ өзгерістердің алғашқы белгілерін көрсетті. 1958 жылы Португалия кинотегі ашылды, онда француз жаңа толқынының (Nouvelle Vague) режиссерлеріне шабыттандырған американдық фильмдердің ретроспективасы көрсетілді, бұл оқиға сол кездегі жас сыншылар Альберто Сейхас Сантос және Антонио Педро Васкончелос тарапынан жоғары бағаланды. 1959 жылы Жоао Мендес режиссерлік еткен "Португалиялық рапсодия" 1959 жылғы Канн кинофестивалінде "Алтын пальма" сыйлығы үшін күресті.

1960-1970 жылдар

Жаңа онжылдық Dom Roberto (1962), Os Verdes Anos және Pássaros de Asas Cortadas (1963) фильмдерімен жаңа буынды әкелді. Жаңа кезең Cinema Novo немесе Novo Cinema (Жаңа кино) деп аталды, және ол 1963 жылдан 1974 жылғы революцияға дейінгі кезеңде Фернандо Лопес, Пауло Роша немесе Антонио да Кунья Телес сияқты режиссерлер түсірген португал киносына қатысты. Осы кезеңдегі басқа жаңа толқындар сияқты, итальяндық неореализм мен Nouvelle Vague идеяларының күшті әсері сезілді. Қазіргі кезде "Ново кино" термині осы аттас бразилиялық қозғалыспен шатасуды болдырмау үшін қолданылады. Бұл қозғалыс Гвоздика революциясынан кейін ерекше маңызға ие болады, француз жаңа толқынының тәжірибесін визуалды антропология және саяси кино салаларында да жалғастырады. Жетпісінші жылдар буыны жаңа бостандықтарды пайдаланып, реализм мен аңыздарды, саясат пен этнографияны Флора Гомес сияқты азат болған колониялардың режиссерлерімен бірлесіп, сегізінші жылдардың соңына дейін зерттейді. Португалия Роберт Флаэртидің замандасы Лейтао де Барростан бері докуфикция және этнофикция саласында айрықша дәстүрге ие. Осы кезеңде түсірілген фильмдердің арасында Белармино (1964), Domingo à Tarde (1965), Sete balas para Selma (1967) және O Cerco (1969) бар. 1973 жылы Антонио де Македоның "Серіктер" (The Vows) фильмі 1973 жылғы Канн кинофестивалінде Гран-при жүлдесіне ие болды.

1980 жылдар

Пауло Рошаның "Альха дос Аморес" фильмі 1982 жылғы Канн кинофестивалінде "Алтын пальма" сыйлығы үшін күресті. Осы кезеңдегі басқа да марапаттар: 1985 жылы Маноэль де Оливейра Венеция кинофестивалінде Құрметті "Алтын Арыстан" сыйлығын алды; Хосе Альваро Мораис түсірген "О Бобо" 1987 жылы Локарно халықаралық кинофестивалінде "Алтын Леопард" жүлдесін жеңіп алды; де Оливейраның "Каннибальдар" фильмі 1988 жылы Канн кинофестивалінде "Алтын пальма" сыйлығы үшін бақ сынады; ал 1989 жылы Жоао Сезар Монтейроның "Recordações da Casa Amarela" фильмі 46-шы Венеция халықаралық кинофестивалінде "Күміс Арыстан" сыйлығына ие болды.

1990 жылдар

1994 жылы Мария де Медейрос Тереза Виллаверде режиссерлік еткен "Трес Ирмаос" фильміндегі рөлі үшін 51-ші Венеция халықаралық кинофестивалінде "Вольпи кубогын" жеңіп алды. Мануэль де Оливейраның "Конвент" фильмі 1995 жылғы Канн кинофестивалінде "Алтын пальма" сыйлығы үшін күресті. Флора Гомес режиссерлік еткен "По ди Сангуи" фильмі 1996 жылғы Канн кинофестивалінде де "Алтын пальма" сыйлығы үшін бақ сынады. 1997 жылы Рауль Руис түсірген "Қылмыстың генеалогиясы" 47-ші Берлин халықаралық кинофестивалінде "Алтын аю" сыйлығына үміткер болды. Мануэль де Оливейраның "Хат" фильмі "Алтын пальма" сыйлығы үшін күресіп, 1999 жылғы Канн кинофестивалінде қазылар алқасының жүлдесін жеңіп алды. Рауль Руис режиссерлік еткен "Time Regained" фильмі де "Алтын пальма" сыйлығы үшін бақ сынады.

2000 жылдар

Осы онжылдықтың ең маңызды жетістіктері Мануэль де Оливейраның 2001 жылғы Канн кинофестивалінде «Алтын пальма» сыйлығы үшін күрескен «Мен үйге қайтамын» фильмі болды; де Оливейраның «Белгісіздік принципі» фильмі келесі жылы да сол сыйлыққа үміткер болды. 2004 жылы де Оливейра Венеция кинофестивалінде Құрметті «Алтын Арыстанды» жеңіп алды. 2005 жылы 13 португалдық көркем фильм жарық көрді, оның бірі Испаниямен бірлесіп түсірілген анимациялық фильм, «Жазғы түс». Жылдың ең табысты фильмі «О Кримидо до Падре Амаро» болды, оны 300 000-нан астам көрермен көрді және ол 1,3 миллион евродан астам табыс әкелді. Келесі жылы 22 көркем фильм шықты, оның ішінде 5-еуі деректі фильмдер. Сол жылы ең сәтті фильм «Фильм да Трета» болды, оны 270 000-нан астам көрермен тамашалап, 1 миллион евродан астам табыс тапты. 2006 жылы 19 көркем фильм түсірілді. 2007 жылы – 15, 2008 жылы – 21 және 2009 жылы – 23.

2010 жылдар

2010 жылы Португалияда 22 көркем фильм түсірілді. Келесі жылы 19 фильм түсірілді, олардың ең табыстысы Жоао Канихоның «Blood of My Blood» фильмі болды, оны 20 953 адам тамашалап, 97 800 евро табыс әкелді. Португалия кинопрокатындағы жергілікті кино үлесі 0,7% құрады. Көркемдік тұрғыдан алғанда, ең сәтті фильмдердің бірі – Хоаким Сапиньоның «Қайта тірілудің осы жағы» фильмі. Оның премьерасы Торонто халықаралық кинофестивалінің «Көріністер» бағдарламасында болды, ал АҚШ-тағы премьерасы Бостон қаласындағы Гарвард кино мұрағатында өтті. 2012 жылы өткен 62-ші Берлин халықаралық кинофестивалінде Мигель Гомес түсірген «Табу» фильмі «Алтын аю» сыйлығы үшін күресті, ал Жоао Салавизаның «Рафа» фильмі «Үздік қысқаметражды фильм» номинациясында «Алтын аю» сыйлығын жеңіп алды. «Веллингтон сызықтары» 69-шы Венеция халықаралық кинофестивалінде «Алтын арыстан» сыйлығы үшін бақ сынады. 2012 жылдың 11 қарашасына дейін ең көп табыс әкелген португалдық фильм – «Balas & Bolinhos – O Último Capítulo» (1,243 миллион евро), одан кейін «Morangos com Açúcar – O Filme» (1,208 миллион евро) табыс тапты.