Кіріспе

Дэниел Беллдің 1960 жылы жазған "Идеологияның соңы: Елуінші жылдардағы саяси идеялардың таусылуы" кітабы – 1960 жылы жарық көрген (Нью-Йорк, 2-ші басылым, 1962) эсселер жинағы. Дэниел Белл өзін "экономикада социалист, саясатта либерал, мәдениетте консерватор" деп сипаттаған. Ол XIX және XX ғасырдың басында қалыптасқан бұрынғы, маңызды гуманистік идеологиялар өзінің күшін жоғалтқанын, ал жаңа, шешімді идеологиялар пайда болатынын болжайды. Оның сөзіне қарағанда, саяси идеология "ақылға келген" адамдар үшін маңызсыз болып кеткен, ал болашақтағы саясат қазіргі жүйенің кезең-кезеңімен технологиялық жетілдірулерімен жүзеге асырылатын болады. Әл-ауқатты мемлекеттердің өркендеуімен және түрлі топтар арасындағы институционалды келісімдермен, Беллдің пікірінше, либералды демократияны құлатуды мақсат тұтқан революциялық қозғалыстар енді жұмысшы табын өздеріне тарта алмайды.

Теория

1930 жылдардағы әдебиеттерде Карл Маннхаймның "Идеология және утопия" кітабында баяндалған, ең кеміндегі редукционизмде де, марксистік таптық идеологиялар схемасының қалыптылығы туралы пікір-таластар болды. Дегенмен, оның "Утопия" атты мақаласы утопиялық және идеологиялық көзқарастың жоғалу мүмкіндігін көреді. Фашизм бастапқыда, капиталистік таптың "идеологиясы" ретінде қарапайымдастырылуының сенімділігін жоғалтқандықтан, коммунизмге қарағанда бұл мәселені көтерді. Бір ағым "жаппай қоғам" тақырыбын қабылдап, бақылау мен қарсылық әдістерінің идеология тұжырымдамасымен байланысы шамалы екенін айтты (Эмил Ледерер, "Жаппай қоғамның жағдайы"). Бұл пікірлердің көп бөлігі "жаппай көтеріліс" туралы консервативті аргументтермен байланысты болғанымен, фашизмге (және күшейе түскен коммунизмге) қарсы тұру немесе оны шектеуге болатын прагматикалық мәселелерді шешуге бағытталған ағым да болды. Маннхаймның "жоспарлау" жазбалары осы тенденцияны екіұшты түрде қолдады. Дэниел Белл келесі буынға жатты, онда ақыл-ойды институционализациялау туралы идеялар, Дэвид Трумэн, Роберт Даль және Дэниел Белл сияқты "көптік" саяси теоретиктердің еңбектеріндегідей, қарапайым демократиялық саяси процестерде күрделене түсті. Оңшылдардың технократиялық көзқарастары аз ғана рөл атқарды.