Кіріспе

Корея мен Жапония арасындағы теңіз шайқасы

1592 жылғы Пусан шайқасы (немесе дәлірек айтқанда, Пусанпо шайқасы немесе Пусан шығанағы шайқасы) (釜山浦 海戰) – Пусанда тұрып жатқан жапон кемелерін теңізден атқылау. И Сунь Син 100-ден астам жапон кемесін жойды және аз шығынмен шегінді. Бұл 1592 жылдың 1 қыркүйегінде (ай күнтізбесі бойынша) Жапонияның Кореяға басып кіруінің алғашқы кезеңінде болған теңіз шайқасы еді. Бұл Тоётоми Хидэёши флотына Бусанда күтпеген шабуыл болды, ал оның басты мақсаты – жапон армиясының жабдықтау жолын толығымен үзу үшін Бусанды қайтарып алу еді. Осы шайқаста офицер Жун Ун мен алты сарбаз қаза тапты, жапондықтар 100-ден астам кемесін жоғалтты, ал жапон әскері Жосон төңірегіндегі теңізді бақылаудан шықты.

Өмірбаян

8 шілдеде Хансандо шайқасында командир И Сун Шиннің флоты жапондықтарды шешуші түрде жеңіске ұшыратты, соның салдарынан жапондықтар соғыс стратегиясын өзгертуге мәжбүр болды. Олардың стратегиясы – Корея түбегінің солтүстік бөлігіне теңіз арқылы көбірек құрлық әскерлері мен жабдықтар жеткізіп, содан кейін Мин Қытайына жорық жасау еді. Бұл стратегия сәтсіз аяқталғандықтан, Жосон Кореясының солтүстік провинцияларындағы жапон әскерлері аштық пен жабдықтардың жетіспеуінен зардап шекті. Қытайға басып кіру үшін олар соғыс жабдықтау жолдарын бақылауға алуы керек еді. Балама жоспар – әскерлер мен жабдықтарды қара жолмен жеткізу болды, бірақ бұл жолды Ыбырайым ("Адал әскер") тосқаулады. Көптеген корей азаматтары мен будда монахтары ерікті әскер құрып, жапон әскерлеріне шабуыл жасады.

Бірлескен Жосон флотының құрылуы

Хансан аралы шайқасынан кейін, онда қолбасшы И Сунсиннің теңіз күштері шілде айының ортасында жапон теңіз күштерін жеңіп шықты, оларға жуық бір ай бойы үн қатпады. Тамыз айының ортасында жапондық Като Йошиаки, Кимура және Окамото әскерлері Жосон әулетінің кейінгі астанасы Ханьяңнан Кёнсан провинциясына шегінді. Осы кезде жапон әскерлерінің көп бөлігі оқ-дәрілерін сақтау үшін Гимхэге қайта шегінді. Сонымен қатар, Хансан аралы шайқасынан кейін жапон теңіз күштері Пусанға шегініп, өздерінің бекіністерін қорғауға және қайта құруға күш салды. Командир И Пусан портына барлау кемелерін жіберіп, онда шамамен 470 әскери кеме бар екенін анықтады. Командир И жапондықтар өз елдеріне қайтып бара жатыр деп ойлады, сондықтан Кёнсан провинциясының әкімі (慶尙右水營) Ким Су командир Иден олардың теңіз жолын кесуді сұрады. Сөйтіп, командир И командир Вон Гюнмен және И Эок Кимен бірігіп, барлығы 166 кемеден тұратын күш құрды. Пусанға бет алғанда, командир И Сеопьёнпода (西平浦), Дадаэджин шайқасында (多大浦) және Жольюнджода (絶影島) 24 жапондық кемені жеңді. Біріккен Жосон флоты жапон теңіз күштерін бірнеше рет жеңді, бұл негізінен жақсы жаттығудан өткен теңізшілердің және Жосон кемелерінің орта және ұзақ қашықтықтағы артиллериясының арқасында мүмкін болды.

Бусанпо шайқасы

Пусанның жағалауында біріккен Жосон флоты жапондық теңіз күштерінің кемелерін шайқасқа дайындағанын және жапон әскерінің жағалау бойына орналасқанын байқады. Біріккен Жосон флоты "Жансаджин" (長蛇陣), яғни "Ұзын жылан" формациясында жиналды, көптеген кемелер тізім бойынша жылжып, жапондық флотқа тікелей шабуыл жасады. Жосон флотының күшіне қарсы тұра алмаған жапондық теңіз күштері кемелерін тастап, әскерлері орналасқан жағалауға қашты. Жапондық әскер мен теңіз күштері бірігіп, жақын төбелерден Жосон флотына үмітсіздікпен шабуыл жасады. Жосон флоты кемелерінен садақпен оқ жауып, шабуылдарды қорғап, шектеді, сонымен қатар жапондық кемелерді жоюға топтық оқ атуға көшті. Корея кемелері жапондық флотқа оқ атып, отты жебелермен өртеді, ал жапондықтар бекіністерінен оларға жоғарыдан оқ жаудырды. Пусанда жаулап алынған пушкаларға қарамастан, жапондықтар корейлік соғыс кемелеріне көп зиян келтіре алмады. Күн батқан кезде 128 жапондық кеме жойылды. И Сун Син шегінуге бұйрық берді, осылай шайқас аяқталды.

Салыстырулар

Жосеон кемелері жапон кемелерінен үш есе кішідірек болды. Командир И жүзден астам кемені жойғанымен, әскерлеріне жапондықтарды жағалауда қууға бұйрық бермеді, себебі Жосеонның жақын арадағы шайқастағы шеберлігі самурайлармен салыстырғанда әлдеқайда нашар екенін түсінген болса керек. Сонымен қатар, Жосеон әскерлері ұзақ теңіз саяхаты мен шайқастан шаршап, құрлықта көптеу болар еді. Осыған дейін командир И әскер санымен емес, кемелермен және зеңбіректермен күрескен. И әскер санының кемшілігін отты қаруды кеңінен қолдану арқылы толықтырды. Жапондықтардың жақсы жаттығудан өткен атты әскері де болды, бұл Жосеон әскерінде жетіспейтін бір фактор еді. Жосеон флотында И өзінің бағалы офицері Вунды жоғалтты.

Әсері

И Сунь Шин бастапқыда қалған жапондық кемелердің барлығын жоюды ниеттенген, бірақ мұндай іс жапон сарбаздарын Корея түбегінде қамап, олардың ішке қарай жылжып, жергілікті тұрғындарды қырғынға ұшыратуы мүмкін екенін түсінді. Сондықтан И аз ғана жапондық кемелерді зақымсыз қалдырып, флотын қайта жабдықтау үшін кері шегінді. И күткендей, қараңғы түскен кезде қалған жапон сарбаздары қалған кемелеріне мініп, қайта шегінді. Осы шайқастан кейін жапон әскерлері теңіздегі бақылауын жоғалтты. Жапон флотына келтірілген ауыр соққы Кореядағы олардың әскерлерін оқшаулап, туған жерлерінен үзіліске алып келді. Жапондықтар Бусан шығанағының қорғаныс шебінің маңыздылығын сезініп, Бусанның батыс аймағын бақылауға алуға тырысты, сол кезде Чосон флоты келді. Бұл әрекет 1592 жылдың қазан айында болған Цзинью шайқасына әкелді, онда генерал Ким Симин 20 мың жапондық әскерді жеңіп, 1593 жылдың маусымында Цзинью қамалына алып келді, онда жапондықтар ақыры Цзинью қамалын басып алды.