Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Германиядағы истребитель ұшақтарын жобалау бойынша жарыс. Төтенше жауынгерлер бағдарламасы (Jägernotprogramm) – Германия әуе күштерінің (Люфтваффе) 1944 жылғы 3 шілдедегі шешімімен құрылған, Германияның үшінші рейхіндегі ұшақ құрастыру компанияларына қатысты жоба. Бұл жоба 1944 жылдың соңында, Люфтваффе жоғары басшылығы одақтастардың бомбалау шабуылдарына қарсы күшті қорғаныс қажеттігін түсінген кезде пайда болды. Люфтваффе истребитель күштерінің басшысы Адольф Галланд сияқты маңызды тұлғалар бұл жобаға қарсы болғанымен, рейхмаршал Герман Герингтің қолдауымен жоба іске асырылды. Төтенше жауынгерлер бағдарламасының көптеген жобалары жобалау кезеңінен әрі дамытылмады.

Тарих

1944 жыл басталғанда АҚШ Әскери-әуе күштері мен RAF Бомбалау командасы бұрын-соңды көрілмеген ауқымда жаппай бомбалау шабуылдарын бастады. Стратегиялық мақсаттарды нысанаға алудан Луфтваффеге басымдық беруге көшкеннен кейін, 1944 жылдың ақпан айының соңындағы «Ұлы апта» кезінде Луфтваффе әуе күштері жеңіліске ұшырады. Бұл мәселені шешуге жасалған әрекеттер сәтсіз аяқталды, ал жазға қарай одақтас авиация Германияның көп бөлігінде еркін қимылдады. Мессершмитт Me 262 сол кезде пайдалануға кірісе бастады, ол одақтас ұшақтарынан жоғары өнімділік көрсетті, бірақ қымбатқа түсті және оны техникалық тұрғыдан жақсы күйде ұстау қиын болды. Бұл оңай құрастырылатын және арзан болатын, сондықтан кез келген мәселелерді ұшақты жай ғана жою арқылы шешуге болатын, қарапайым конструкция идеясына әкелді. Осыдан қорғанысқа арналған ұшқыштар/истребительдер өндірісіне көшудің бір бөлігі ретінде «Төтенше жағдай истребительдер бағдарламасы» пайда болды. Жаңа конструкцияларды ұсыну үшін бірнеше жаңа ұшақ жобалау конкурстары іске қосылды. Мессершмитт Me 262A истребительдерін шығару жалғасты, сондай-ақ Гитлердің жеке өтініші бойынша 1944 жылдың 23 мамырында, бағдарламаның 3 шілдеде жариялануына дейін Dornier Do 335 сияқты поршеньді қозғалтқыштармен жабдықталған жетілдірілген истребительдерді әзірлеу жұмыстары да жүргізілді. Поршеньді қозғалтқыштармен жабдықталған бомбалаушылардың жобалары тоқтатылды немесе жойылды, тек Arado Ar 234 сияқты реактивті бомбалаушылар өндірісте қала берді. Junkers Ju 287 және Heinkel He 343 сияқты жаңа реактивті бомбалаушылар соғыстың соңғы айларында төмен басымдықпен жүргізілді. Соғыстың соңына қарай ұшақтардың конструкциясында ұшқыштардың қауіпсіздігі мен жайлылығына көңіл бөлмеді, олар көбінесе фанатизммен жетелеуші Гитлер жастарынан құралды. Кейбір истребительдер, мысалы Heinkel P.1077 Julia, Blohm & Voss BV 40 және Arado E.381 Kleinstjäger – «ең кішкентай истребитель» ұшқышы ұшақты жатып ұшу режімінде басқаратын етіп жасалған. Ракеталық қозғалтқыштармен жабдықталған кейбір конструкциялар, нацилік пропаганданың айтуынша, «ұшақ пен снарядтың» қосындысы болды, ал экипажды ұшаққа алғаш рет вертикальды ұшыру, яғни ракета ұшыру жүйесі сияқты Bachem Ba 349 Natter ұшағында сынақтан өтті – бірақ оның алғашқы ұшуында сынақ пилоты қаза тапты. Сондай-ақ, бір рет қолданылған «Сондеркоманда Эльба» деп аталатын, әуе шабуылына бару тактикасына арналған «арнайы бөлімше» болды.

Халықтық ұшақ жобасы

1944 жылдың тамызында талап Volksjäger ("Халықтың истребителі") жобалау конкурсына әкелді, мақсаты – бір BMW 003 турбореактивті қозғалтқышымен жабдықталған, жеңіл, жоғары жылдамдықты истребитель/тұтқышты жасау, сондай-ақ минималды ресурстарды қолдана отырып, жылдам жаппай өндіріске шығару. Volksjäger бір рет қолдануға арналған, зақымдалған ұшақтар жөндеудің орнына тасталатын, ал оны планерлерде асығыс оқытылған ұшқыштар басқаратын болды. Германияның барлық ұшақ құрастыру компанияларының қатысқан қарбалас жобалау конкурсынан кейін Heinkel He 162 ұшағы таңдалды. Алғашқы прототипі 1944 жылдың желтоқсан айында ұшты. Халықтың истребителі бағдарламасына ұсынылған басқа жобалар, мысалы, Blohm & Voss P 211, ықтимал түде артық болған, бірақ оларға ешқандай шара қабылданбады.

Шағын ұшақ жобасы

1944 жылғы қарашада одан да қарапайым истребительге арналған бағдарлама басталды, ол Miniaturjägerprogramm ("Миниатюралық истребитель бағдарламасы") деп аталды. Мақсаты – стратегиялық материалдарды ең аз мөлшерде пайдалана отырып, өте кішкентай перехватчик жасау болатын. Ұшақтарды арзанға және көптеп өндіруге баса назар аударылды, осылайша олар одақтас бомбалаушыларын басып тастауға мүмкіндік берді. Бұл үшін Junkers Jumo 004 турбореактивті қозғалтқышын жасау қажет болды. Неміс ұшақ конструкторлары бұл жаңа жобаға "Халық истребителі" жобасына қарағанда аз қызығушылық танытты, себебі He 162 бағдарламасы елдің өндіріс қуатының қалған бөлігін пайдаланатын болады. Сонымен қатар, бәйге жарияланған кезде Argus пульсжеттерінің ұшу үшін қажетті төмен жылдамдықтарда жеткілікті қуат өндірмейтіні белгілі болды, сондықтан олар ұшқыштары бар ұшақтар үшін жарамсыз еді. Жобаға сүйрегіш ұшақтар, катапульттар немесе ракеталық күшейткіштер сияқты қосымша ұшыру схемаларын қосу қажет болғандықтан, бағдарламаның мақсаты жеңіліске ұшырайтын еді, өйткені күрделілік пен шығындар күрт артатын болар еді.

Басқа жобалар

1945 жылдың басында ОКЛ He 162 Volksjäger-ді алмастыру мақсатында тағы бір бағдарлама іске қосылды. Жаңа ұшақ болашақта B-29 Superfortress сияқты жоғары биіктіктегі қауіптермен күресу үшін артық өнімділікке ие болуы тиіс болды. Осы талапты қанағаттандыру үшін, жалғыз Heinkel HeS 011 турбореактивтік қозғалтқышы қолданылуы жоспарланған, одан барлығы 19 дана ғана жасалды және барлығы да сынақ-зерттеу жұмыстарына бағытталды. 1945 жылдың ақпан айына дейін Messerschmitt P.1110, Heinkel P.1078, Focke Wulf Ta 183, Blohm & Voss P 212, сондай-ақ бәйгедегі ресми жеңімпаз Junkers EF 128 жобалары ұсынылды. Соғыс аяқталған кезде осы жетілдірілген истребительдің тек Messerschmitt прототипі ғана құрыла бастады. Мессершмитт P.1101 прототипінің алғашқы нұсқасы соғыс аяқталғанда 80% дайын болды, одан кейін ол Америкаға апарылды, ал оның кейбір дизайндық идеялары Bell X-5 өзгермелі геометрияны зерттеу ұшағының негізі ретінде қолданылды.