Кіріспе

Масинаның Амад III (أحمد بن أحمد بن أحمد لبّو,), сондай-ақ Амад Амад (1830 – 16 мамыр 1862) деп те аталады, Ішкі Нигер дельтасындағы Хамдуллахи (Хамдуллахи Дина) теократиялық халифатының үшінші және соңғы билеушісі, қазір Малидің Мопти аймағында орналасқан. Ол 1853 жылы әкесі Масинаның Амаду II-нің орнына сайланды. Өкіметтік кеземінің көп бөлігінде ол джихадист әл-Хадж 'Умар Таллмен қақтығыста болды, ол оны жеңіп, 16 мамыр 1862 жылы өлімге кестірді.

Өмірбаян

Амат III Хамдуллахи Динасының негізін қалаушы Секу Аматтың немересі болды. 1810-1818 жылдар аралығында Секу Амаду (Ахмад бин Мухаммед бин Аби Бакр Лоббо) Масинадағы фулбе басшыларына қарсы джихад жариялады, оларды жалған құдайларға табынуда айыптап, Сегудің бұтпараст бамбараларының қарауындағы елдер деп атады. Джихад мақсаттары тез арада бамбара және аймақтағы басқа да халықтарды жаулап алуға дейін кеңейді. Ахмад бин Мухаммед өзінің астанасы етіп құрған Хамдаллахи негізінде үлкен империя құрды. Ол Бамабарадан тәуелсіздік іздеген Туколор және Фулбе халықтарынан қолдау алды, бірақ кейіннен шариғат заңдарының Малики мектебі бойынша қатаң ислам теократиясын орнатқанда олардан қарсылыққа тап болды. Мемлекетті қырық ақсақалдан тұратын кеңес басқарды, олар провинциялық губернаторларға бағыт-нұсқаулар берді. Көптеген губернаторлар Ахмад бин Мухаммедпен туысқандық байланыста болды. 1844 жылы Ахмад бин Мухаммед қайтыс болғаннан кейін, оның орнына ұлы Ахмад бин Ахмад (Амаду II), Амаду III-тің әкесі келді.

Туколор әл-Хадж Умар Таллмен қақтығыс

Туколордың діни және әскери басшысы әл-Хадж 'Умар Талл, бастапқыда Фута-Тородан шыққан, 1853 жылы сенімсіздерге қарсы джихад жариялады. Ол Сенегал және Нигер алқаптарының жоғарғы бөлігіндегі Бамбара және Малинке мемлекеттерінің көп бөлігін жылдам басып алды. 1855 жылы Бамбараның Каарта мемлекетін жеңгеннен кейін, 'Умар Бамбараның Сегу мемлекетін бағындыру үшін Ахмаду III-мен одақ құруды ұсынды. Ахмаду 'Умардың ниетіне күдікпен қарап, оның орнына 1856 жылы Каартадағы Кассакериде 'Умардың әскерімен жеңілген армияны 'Умарға қарсы жіберген болуы мүмкін. Масина әскерлерінің мұсылман екенін білген 'Умар олардың жараланғандарын емдеп, қайтарып жіберді, бұл оның бұтқа табынушы тұтқындарға қараған тәсілінен өзгеше болды. Жеңіліске ұшырағаннан кейін Амадудың басты кеңесшісі әл-Хадж Сейду оны Сегудің Фамасы (патшасы) Бина 'Алимен 'Умарға қарсы бірігуге шақырды. 1861 жылы әл-Хадж 'Умар Сегуге шабуыл жасағанда, Ахмаду III Бина 'Алиге исламды қабылдауы шартымен көмек көрсетті. 1861 жылдың қаңтарында Хамдуллахи армиясы Ба Лоббо басшылығымен 8000 атты әскер, 5000 жаяу әскер және 1000 мушкетерден тұратын күш жинады. Олар Нигер өзенінің оң жағындағы Синсаниге қарсы Тиода Сегу күштерінің қалдықтарымен қосылды. Ақпанның ортасында екі каноэ флоты өзен ортасында шайқасты. 'Умардың 500-ге жуық әскері Тио маңындағы ауылға өздігінен шабуыл жасап, тұтқынға алынып, жойылды. Келесі күні 'Умар армиясын екі қанатқа бөліп, түнде өзеннен өтіп, Тиода Масина және Сегу күштерін талқандап, Сегудің астанасына қарай бет алды. Олар Жара қоймаларындағы қазынаны тонады. 1861 жылдың наурыз айында Ба Лоббо армиясын қайта жинап, Сегуге қарай жылды, бірақ 'Умардың әскері оны қайтадан жеңді. 'Умар Масинаға қарсы соғысы үшін сынға ілікті, себебі оның халқы мұсылман болды. 'Алидің дінге кіргені жалған екенін дәлелдеу үшін 'Умар Сегуде жойылмаған бейнелерді жинады. 'Умар баян жариялап, Ахмадудың 'Алиді қолдағаны үшін "мың миткал алтын" алғанын мәлімдеді. Ашық хат алмасу арқылы 'Умар жоғары исламдық білімін көрсетті. 'Умар Ба Лоббоның басшылығындағы Тижани тармағын өз жағына тартуға тырысқан болуы мүмкін. Ахмаду III және 'Умар арасындағы бейбітшілікке келісу әрекеті сәтті болмады, содан кейін 'Умар Масинаға шабуыл жасады.