Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Масинаның Амад III (أحمد بن أحمد بن أحمد لبّو,), сондай-ақ Амад Амад (1830 – 16 мамыр 1862) деп те аталады, Ішкі Нигер дельтасындағы Хамдуллахи (Хамдуллахи Дина) теократиялық халифатының үшінші және соңғы билеушісі, қазір Малидің Мопти аймағында орналасқан. Ол 1853 жылы әкесі Масинаның Амаду II-нің орнына сайланды. Өкіметтік кеземінің көп бөлігінде ол джихадист әл-Хадж 'Умар Таллмен қақтығыста болды, ол оны жеңіп, 16 мамыр 1862 жылы өлімге кестірді.
Amadu III of Masina (أحمد بن أحمد بن أحمد لبّو, ), also known as Amadu Amadu (1830 16 May 1862) was the third and last ruler of the theocratic Caliphate of Hamdullahi (Diina of Hamdullahi) in the Inner Niger Delta, now the Mopti Region of Mali. He was elected as successor to his father, Amadu II of Masina, in 1853. Throughout most of his rule he was involved in conflict with the jihadist al Hajj 'Umar Tall, who defeated and executed him on 16 May 1862.
Өмірбаян
Амат III Хамдуллахи Динасының негізін қалаушы Секу Аматтың немересі болды. 1810-1818 жылдар аралығында Секу Амаду (Ахмад бин Мухаммед бин Аби Бакр Лоббо) Масинадағы фулбе басшыларына қарсы джихад жариялады, оларды жалған құдайларға табынуда айыптап, Сегудің бұтпараст бамбараларының қарауындағы елдер деп атады. Джихад мақсаттары тез арада бамбара және аймақтағы басқа да халықтарды жаулап алуға дейін кеңейді. Ахмад бин Мухаммед өзінің астанасы етіп құрған Хамдаллахи негізінде үлкен империя құрды. Ол Бамабарадан тәуелсіздік іздеген Туколор және Фулбе халықтарынан қолдау алды, бірақ кейіннен шариғат заңдарының Малики мектебі бойынша қатаң ислам теократиясын орнатқанда олардан қарсылыққа тап болды. Мемлекетті қырық ақсақалдан тұратын кеңес басқарды, олар провинциялық губернаторларға бағыт-нұсқаулар берді. Көптеген губернаторлар Ахмад бин Мухаммедпен туысқандық байланыста болды. 1844 жылы Ахмад бин Мухаммед қайтыс болғаннан кейін, оның орнына ұлы Ахмад бин Ахмад (Амаду II), Амаду III-тің әкесі келді.
Amadu III was the grandson of the founder of the Diina of Hamdullahi, Seku Amadu. Some time between 1810 and 1818 Seku Amadu (Aḥmad bin Muḥammad bin Abi Bakr Lobbo) launched a jihad against the Fulbe chiefs in Masina, tributaries of the pagan Bambara of Segu, whom he accused of idolatry. The goals of the jihad soon expanded to that of conquest of the Bambara and others in the region. Aḥmad bin Muḥammad established a large empire based on Hamdallahi, which he had founded as the capital. He received support from Tukolor and Fulbe people who were seeking independence from the Bamabara, although later he met resistance from these people when he imposed a rigorous Islamic theocracy based on the Maliki interpretation of Sharia law. The state was ruled by a council of forty elders, who gave directions to provincial governors. Most of the governors were related to Aḥmad bin Muḥammad. When Aḥmad bin Muḥammad died in 1844, he was succeeded by his son Aḥmad bin Aḥmad (Amadu II), father of Amadu III.
Туколор әл-Хадж Умар Таллмен қақтығыс
Туколордың діни және әскери басшысы әл-Хадж 'Умар Талл, бастапқыда Фута-Тородан шыққан, 1853 жылы сенімсіздерге қарсы джихад жариялады. Ол Сенегал және Нигер алқаптарының жоғарғы бөлігіндегі Бамбара және Малинке мемлекеттерінің көп бөлігін жылдам басып алды. 1855 жылы Бамбараның Каарта мемлекетін жеңгеннен кейін, 'Умар Бамбараның Сегу мемлекетін бағындыру үшін Ахмаду III-мен одақ құруды ұсынды. Ахмаду 'Умардың ниетіне күдікпен қарап, оның орнына 1856 жылы Каартадағы Кассакериде 'Умардың әскерімен жеңілген армияны 'Умарға қарсы жіберген болуы мүмкін. Масина әскерлерінің мұсылман екенін білген 'Умар олардың жараланғандарын емдеп, қайтарып жіберді, бұл оның бұтқа табынушы тұтқындарға қараған тәсілінен өзгеше болды. Жеңіліске ұшырағаннан кейін Амадудың басты кеңесшісі әл-Хадж Сейду оны Сегудің Фамасы (патшасы) Бина 'Алимен 'Умарға қарсы бірігуге шақырды. 1861 жылы әл-Хадж 'Умар Сегуге шабуыл жасағанда, Ахмаду III Бина 'Алиге исламды қабылдауы шартымен көмек көрсетті. 1861 жылдың қаңтарында Хамдуллахи армиясы Ба Лоббо басшылығымен 8000 атты әскер, 5000 жаяу әскер және 1000 мушкетерден тұратын күш жинады. Олар Нигер өзенінің оң жағындағы Синсаниге қарсы Тиода Сегу күштерінің қалдықтарымен қосылды. Ақпанның ортасында екі каноэ флоты өзен ортасында шайқасты. 'Умардың 500-ге жуық әскері Тио маңындағы ауылға өздігінен шабуыл жасап, тұтқынға алынып, жойылды. Келесі күні 'Умар армиясын екі қанатқа бөліп, түнде өзеннен өтіп, Тиода Масина және Сегу күштерін талқандап, Сегудің астанасына қарай бет алды. Олар Жара қоймаларындағы қазынаны тонады. 1861 жылдың наурыз айында Ба Лоббо армиясын қайта жинап, Сегуге қарай жылды, бірақ 'Умардың әскері оны қайтадан жеңді. 'Умар Масинаға қарсы соғысы үшін сынға ілікті, себебі оның халқы мұсылман болды. 'Алидің дінге кіргені жалған екенін дәлелдеу үшін 'Умар Сегуде жойылмаған бейнелерді жинады. 'Умар баян жариялап, Ахмадудың 'Алиді қолдағаны үшін "мың миткал алтын" алғанын мәлімдеді. Ашық хат алмасу арқылы 'Умар жоғары исламдық білімін көрсетті. 'Умар Ба Лоббоның басшылығындағы Тижани тармағын өз жағына тартуға тырысқан болуы мүмкін. Ахмаду III және 'Умар арасындағы бейбітшілікке келісу әрекеті сәтті болмады, содан кейін 'Умар Масинаға шабуыл жасады.
The Tukolor religious and military leader al Hajj 'Umar Tall, originally from Futa Toro, launched a jihad against unbelievers in 1853. He quickly overran many of the Bambara and Malinke states in the upper parts of the Senegal and Niger basins. After defeating the Bambara state of Kaarta in 1855, 'Umar proposed an alliance with Aḥmadu III to conquer the Bambara state of Segu. Aḥmadu may have suspected 'Umar's motives, and instead sent an army to attack 'Umar, which was defeated at Kassakeri in Kaarta by 'Umar's forces in 1856. Recognizing that the Masina troops were Muslim, 'Umar had their wounded treated and returned. This contrasted with his treatment of pagan prisoners. After the defeat, one of Amadu's main advisors, al Hajj Seidou, urged him to make common cause with Bina 'Alī, the Fama (king) of Segu against 'Umar. When al Hajj 'Umar attacked Segu in 1861, Aḥmadu III lent aid to Bina 'Alī on condition that he accept Islam. In January 1861 the Hamdullahi army was mobilized under the leadership of Ba Lobbo with 8,000 cavalry, 5,000 infantry and 1,000 musketeers and was joined at Tio, opposite Sinsani on the right bank of the Niger, by what was left of the Segu forces. In mid February two fleets of canoes clashed in mid stream. About 500 of Umar's troops attacked a village near Tio on their own initiative, were caught and destroyed. The next day Umar split his army into two wings, which crossed the river at night, crushed the forces of Masina and Segu at Tio and marched on to the capital of Segu. There they looted the treasures held in the Jara storehouses. In March 1861, Ba Lobbo regrouped his army and advanced towards Segu, but was defeated once more by 'Umar's forces. 'Umar faced criticism in his war against Masina, since its people were Muslims. As proof that 'Alī's conversion was a sham, 'Umar collected idols in Segu that had not been destroyed. 'Umar issued a Bayan in which he said that Ahmadu had accepted "a thousand mithqals of gold" in return for supporting 'Ali. In a public exchange of letters, 'Umar clearly demonstrated his superior Islamic learning. 'Umar may have been trying to win over the Tijanis under Ba Lobbo. An attempt to arrange peace between Aḥmadu III and 'Umar was not successful, and 'Umar invaded Masina.