Кіріспе

Мүліктік құқық

Жылжымайтын мүлік құқығында иеліктен шығаруға қатысты шектеу – бұл жылжымайтын мүлікті беру кезінде қолданылатын, алушыға мүлікті сату немесе басқаша мүддесін беруін тиым салуға бағытталған шарт. Ортақ құқық бойынша, мұндай шектеулер жер иелеріне өз мүлкін еркін иеленуге мүмкіндік беретін мемлекеттік саясатқа қайшы келсе, жарамсыз болып табылады. Иеліктен шығаруға ең жоғары шектеу – бұл мүлік иелігінің бір түрі, ол мүліктің бір отбасында ұрпақтан ұрпаққа берілуін талап етеді және ол да кеңінен жойылған. Дегенмен, кейбір негізді шектеулер көптеген юрисдикцияларда қолданылады. Оларға мыналар жатады:

Мүлікті бөлуге уақытша тыйым салу. Алғашқы сатып алу құқығы – мысалы, егер Джоуи Рейчелге мүлік сатса, ол кейіннен Рейчел мүлікті сатуды шешсе, оны қайта сатып алу мүмкіндігін Джоуиге бірінші болып ұсынуы керек. Ұлыбританиядағы Лондонның Корольдік саябақтары сияқты қоғамдық саябақтар мен бақтарды құру. Бұл қоғамдық кеңістіктер Корольдік мүлікпен мұндай шарттармен құрылған, яғни бұл саябақтар халықтың пайдалануы үшін мәңгілік сақталды. АҚШ-та иеліктен шығаруға қатысты ерекше шектеулер:

Қабылдамау шектеулері – тиімді болу үшін беруші алушыға оны күшіне енгізу үшін сотқа жүгінуі керек. Сот процесінің нәтижесі аударымның жасалуын болдырмауы мүмкін. Сонымен қатар, егер қабылдамау шектеуі конституцияға қайшы деп табылса, ол күшін жояды. Уәделік шектеулер – егер алушы уәделік қағазды бұзса, беруші залапты өтеу үшін сотқа шағымдануы мүмкін. Қабылдамау шектеулерінен айырмашылығы, сот процесінің нәтижесі аударымның жасалуын болдырмайды. Алайда, Жоғарғы Сот уәделік шектеулерге рұқсат етілмейді дейді. Уәделік қағаз мүлікті сатуға дайын тұрған адамды үрейлендіреді, бұл қабылдамау шектеуінің әсерімен бірдей. Мүлікті тәркілеу шектеулері – бұзушылық жағдайында мүлік берушіге немесе оның мұрагерлеріне қайтарылады. Қайтару автоматты түрде жүреді, сондықтан мемлекеттік әрекеттер жоқ деп айтуға болады. Алайда, конституциялық тұрғыдан алғанда, мемлекеттің автоматты түрде аударымның заңдылығын мойындауы оны мемлекеттік әрекетке айналдырады. Шектеудің тиімді болуы үшін оның орынды болуы керек және нақты келісім немесе әділ міндеттеме сияқты болуы керек. Иеліктен шығаруға қатысты шектеудің орындылығын анықтау үшін алты фактор бар:

Бағаның түрі (белгіленген немесе белгіленбеген; соттар белгіленбегенін ұсынады)
Мақсаты: Ол заңды мақсат па, әлде жоқ па? (соттар заңды мақсатты ұсынады)
Тараптардың келіссөз жүргізуге тең мүмкіндігі
Мерзімі (шектеуге уақыт шегі қою артық)
Аударымға тыйым салынған адамдардың санының шегі
Мүліктің құнын арттыратын шектеу орындырақ. Нақты келісімнің және әділ міндеттеменің тиімді болуы үшін орындалуы тиіс бес негізгі шарт бар:

Ол күшіне енуі керек. Күшіне енуі үшін ол тым тұжырымсыз болмауы керек, заңға немесе конституцияға қайшы келмеуі керек, мемлекеттік саясатқа қайшы келмеуі керек және алаяқтық туралы заңның талаптарына сәйкес келуі керек. Ол жерге қатысты болуы керек. Ол жалғасуы керек. Бірінен соң бірі ауысып тұратын адамдар арасында құпиялық болуы керек. Нақты келісімнің/әділ міндеттеменің бар екендігі туралы хабарлама болуы керек.

Жаңа Зеландия құқығы

Жаңа Зеландияда 1993 жылғы Te Ture Whenua Maori Act / 1993 жылғы Maori Land Act маориға тиесілі немесе басым бөлігі маорилардан тұратын топқа тиесілі жерді бөлуға шектеулер қояды. Заңның 146 және 147-баптары, жерді бөлуге ниеттенген маори жерінің иесін, "артықшылықты алушылар класына" жататын адамдарға алдымен сатып алу құқығын беруге міндеттейді. Осы артықшылықты алушылар класына иеленушінің туыстары (whanaunga), басқа да ағымдағы иелері және иеленушінің hapu мүшелері кіреді.