Листтің бірінші фортепиано концерті: Тарихы мен талдауы
Piano Concerto No. 1 (Liszt)
Франц Листтің фортепиано концерті №1: жазбалары 1830ж. басталып, 1849ж. аяқталған. 4 бөлімнен тұрады, ұзақтығы 20 минут. Тарихы, премьерасы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Франц Лист өзінің №1 фортепиано концертін E мажор тоналыста, S.124 нөмірімен 26 жыл бойына жазды; басты тақырыптары 1830 жылға дейін жетеді, ал соңғы нұсқасы 1849 жылмен даталанған. Концерт төрт бөлімнен тұрады және шамамен 20 минутқа созылады. Оның тұңғыш орындалуы 1855 жылдың 17 ақпанында Веймар қаласында өтті, онда Лист фортепианода орындады, ал Гектор Берлиоз дирижерлік етті.
Franz Liszt composed his Piano Concerto No. 1 in E major, S.124 over a 26 year period; the main themes date from 1830, while the final version is dated 1849. The concerto consists of four movements and lasts approximately 20 minutes. It premiered in Weimar on February 17, 1855, with Liszt at the piano and Hector Berlioz conducting.
Тарих
Листтің алғашқы фортепиано концертінің негізгі тақырыптары Лист он тоғыз жасқа толған 1830 жылы жазылған эскиз кітапшасында кездеседі. Ол 1849 жылы шығарманы аяқтағанға ұқсайды, алайда 1853 жылы оған қосымша өзгерістер енгізді. Концерт алғаш рет 1855 жылы Веймарда орындалды, онда композитор фортепианода, ал Гектор Берлиоз дирижерлік етті. Лист 1856 жылы жариялауға дейін тағы да өзгерістер жасады. Бела Барток оны "ортақ тақырыптар вариация принципімен өңделген циклдік соната формасының тұңғыш толыққанды түрі" деп сипаттады.
The main themes of Liszt's first piano concerto are written in a sketchbook dated 1830, when Liszt was nineteen years old. He seems to have completed the work in 1849, yet made further adjustments in 1853. It was first performed at Weimar in 1855, with the composer at the piano and Hector Berlioz conducting. Liszt made yet more changes before publication in 1856. Béla Bartók described it as "the first perfect realisation of cyclic sonata form, with common themes being treated on the variation principle".
Аллегро маэстозо
Оркестр әуеннің басты тақырыбын күшті мотивпен таныстырады. Бір аңыз бойынша, өзінің сыншыларын мазақтау үшін Лист пен оның күйеу баласы Ханс фон Бюлов алғашқы екі такттың нотасына "Das versteht ihr alle nicht, haha!" ("Бұл сөзді ешқайсысыңыз түсінбедіңіздер, ха ха!") деген сөздерді қосыпты. Содан кейін фортепиано төрт октавалық қадаммен ойнайды. Фортепиано мен кларнет арасында тыныш әрі бейбіт дуэт басталады, бірақ оны тез арада басты тақырып қайтадан иеленеді. Одан кейін фортепиано жылдам, төмен қарай хроматикалық октаваларды орындайды, сосын қозғалыстың басындағы бір бөлігін қайталайды, бұл жолы G мажор тонында. Қозғалыс аяқталар кезде, скрипкалар басты тақырыпты орындайды, ал фортепиано жылдам, тыныш арпеджиолармен арпаның дыбысын имитациялайды, соңында жоғары қарай хроматикалық гамманы сегіздіктермен орындайды, дыбыс деңгейі азаяды.
The orchestra introduces the main theme of the piece with a powerful motif. A story exists that, to mock his critics, Liszt and his son in law, Hans von Bülow, put the words Das versteht ihr alle nicht, haha! (none of you understand this, ha ha) to the notes of the opening two bars. The piano then comes in with an octave passage, spanning four octaves. A duet ensues between the piano and the clarinet in a quiet and peaceful passage, which is soon taken over again by the main theme. Following this, the piano plays fast, downward chromatic octaves, before recapitulating a section from earlier in the movement, this time in G major. The movement finishes with the main theme played by the strings while the piano imitates a harp with fast, quiet arpeggios, culminating with an upwards chromatic scale in sixths, diminishing to volume.
Қос ададжио
Виолончельдер мен контрабастар тыныш, бірлескен әнмен Адажио бөлімін бастайды, содан кейін қалған скрипкалық бөлім қосылады. Бірақ, тағы да виолончельдер мен контрабастар фортепиано қосылуынан бұрын төмендейді, ол una corda режімінде ойнайды. Фортепиано скрипкалық тақырыпты пайдаланып, оны одан әрі дамытады, сол қолымен жұмсақ, ағынды арпеджиолар мен оң қолымен әнмен ойнайды. Бөлім күшті фортиссимо ойналғаннан кейін төмендейтін диминуэндо шкаласымен шыңына жетеді. Ұзақ үнсіздіктен кейін, оркестрдің барлығы қайтадан сол тақырыпты орындайды. Содан кейін виолончель тақырыпты орындайды, ал фортепиано оған дамытушы речитатив бөлімімен асығыс жауап береді. Бұл ағаштан жасалған үрмелі аспаптардағы сололардың жаңа тақырыпты ойнауына әкеледі, ал фортепиано оң қолымен ұзын трилдерді, сол қолымен кеңейтілген аккордтарды орындайды. Бөлім фортепиано мен кларнет дуетімен аяқталады.
The cellos and double basses introduce the Adagio section in a serene, unison cantabile, before the rest of the string section joins. Again, however, the cellos and double basses descend before the piano joins, in una corda. The piano uses the string theme and develops it further, playing in a nocturne like style with soft, flowing left hand arpeggios and a cantabile melody in the right hand. The section reaches a climax where a strong fortissimo is played followed by a descending diminuendo scale. After a brief general pause, the whole orchestra resumes, again playing the same theme. Then a cello plays the theme while the piano answers hurriedly with a developmental recitative section. This leads into a passage where solos in the woodwind section play a new theme while the piano plays long trills in the right hand and spread chords in the left. The passage is ended by the piano and clarinet in duet.
Аллегретто виваце Аллегро анимато
Үшбұрыш қозғалысты бастайды, одан кейін ішекті аспаптар бөлімі оған ілеседі. (Үшбұрыштың жиі және ерекше қолданылуы консервативті сыншы Эдуард Хансликті осы туындыны "Үшбұрыш концерті" деп қысым көрсетуге мәжбүр етті.) Фортепиано тақырыпты одан әрі дамытады. Бұл бүкіл қозғалыс бойына қайталанады, алайда, соңғы екі қозғалыстағы бұрынғы тақырыптар қайтадан енгізіліп, осы концертке рапсодиялық ерекше форма береді. Бұл қозғалыстың мінезі айқын түрде көңілді, фортепиано партиясының басындағы "каприччиозо шержандо" орындау нұсқауы және ағаш үрмелі аспаптар мен фортепиано арасындағы нәзік, ойыншыл дуэттер осыны көрсетеді. Дегенмен, қозғалыстың екінші жартысы қараңғыға бұрылады, онда фортепиано, шекерцо бөлімін аяқтағаннан кейін, төменгі регистрде қорқынышты тремоландо пассажын орындайды, ал оның үстінде бірінші тақырып дамытылады, динамикалық күшпен. Осыдан кейін төмен қарай хроматикалық октавалар қайта пайда болады, бірақ бұл жолы оркестр көтеріліп бара жатқан хроматикалық бөлімді орындағанға дейін, бірінші тақырыптың тоналды қайталануына алып келеді. Қозғалыс бірінші қозғалыстың басындағыға ұқсас музыкамен аяқталады, бұл фортепианоның жылдам пассажымен аяқталады, соңында F кішірейтілген жетілік аккорды (оң қол: F–A–D–F) болады.
The triangle starts the movement with the string section following it. (The frequent and prominent use of the triangle led the conservative critic Eduard Hanslick to mock the work as a "Triangle Concerto".) The piano develops the theme further. This occurs throughout the whole movement, however previous themes from the last two movements are reintroduced and combined to give this concerto its unique rhapsody like form. This movement is decidedly jocular in character, with the performance direction at the start of the piano line of "capriccioso scherzando", and delicate, playful duets between the woodwind and piano occurring throughout. The second half of the movement, however, takes a darker turn, when the piano, after concluding the scherzo section, plays an eerie, tremolando passage in the lower registers, with a development of the first theme played above, at dynamic. After this, the downward chromatic octaves reappear, but this time at level, before the orchestra plays an ascending chromatic section, leading into a tonal recapitulation of the first theme. The movement ends with very similar music as the first movement begins, with a blistering piano passage ending in an F diminished seventh chord (r. h.: F–A–D–F).
Аллегро марцале анимато
Оркестр Адагионың тақырыбын өзгертіп орындағанға дейін төмендейтін Е мажор гаммасы ойнатылады. Содан кейін фортепиано жылдам темпте октавалармен таңғажайып солистік бөлім орындайды, одан кейін әртүрлі жемірік аспаптармен дуэтке қосылып, нәзік әрі көңілді бөлімді ұсынады. Музыкалық шығарма концерттегі барлық тақырыптарды біріктіріп, оларды тізбектей кезеңмен енгізеді. Соңғы бөлімдерде жаңа хроматикалық тақырып пайда болады, онда фортепиано бір уақытта сегіздік ноталар мен үштік сегіздік ноталарды орындайды, бұл полиритмдік жаттығу, сонымен қатар скрипкалар тобымен бірге орындалады. Шығарма Листтің бравуралық стилінде аяқталады, енді таныс төмендейтін хроматикалық октавалар тақырыбымен, бұл рекапитуляцияда мол жылдамдықпен орындалады, содан кейін кері хроматикалық октаваларға өтеді, E мажор тоникасына және күшті динамикаға жетеді. Оркестр ғана соңғы екі нотаны орындайды, оларды Лист музыкалық шығармада оркестрдің маңыздылығын көрсету үшін сараптап қолданды, пианиноға ғана сүйеншік ретінде емес.
A descending E major scale is played before the orchestra plays the theme of the Adagio in thematic transformation. The piano follows this with a blistering solo octaves passage before joining in duet with various solo woodwind instruments in a dainty, lively section. The movement continues bringing in all the themes from throughout the concerto and combining them sequentially. In the final few passages, a new chromatic theme is introduced in which the piano is playing semiquavers and triplet quavers at the same time, an exercise in polyrhythm, while in unison with the strings. The piece ends in Liszt's bravura style, with the now familiar downward chromatic octaves theme, played in this recapitulation at breakneck presto speed, before changing to contrary chromatic octaves, reaching the tonic key of E major and dynamic. The orchestra alone has the last two notes, which Liszt carefully utilised to highlight the importance of the orchestra in the piece, not just as an accompanying device for the piano.