Тілдің түсініктілігі: лингвистика, философия, демократия. Мақалды кең аудиторияға жеткізу, jargon мен түсініксіздіктің қаупі. Анық тіл – демократия үшін маңызды!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тілдік түсініктілік – тіл білімі және тіл философиясы салаларындағы көптеген, бірін-бірі толықтыратын тақырыптарда қолданылатын ұғым. Ол нормативтік және сипаттамалық мәнде қолданылады.
Linguistic transparency is a phrase which is used in multiple, overlapping subjects in the fields of linguistics and the philosophy of language. It has both normative and descriptive senses.
Нормативтік
Нормативтік тұрғыдан алғанда, бұл тіркес адамның риторикасын мүмкіндігінше көп аудиторияға бейімдеуге жасалған күш-жігерді сипаттауы мүмкін, мұнда маңызды ақпарат жоғалмайды. Нормативтік тілдік ашықтықты жақтаушылар тілдік жасырындықтың демократия үшін қауіпті екенін жиі айтады. Бұл сыншылар жаргонның үкімет пен бизнес саласында әдейі қолданылатынын көрсетеді. Ол моральдық тұрғыдан күмәнді ақпаратты жасырып, оған реакцияны әлсіретуге арналған: мысалы, "қосалқы залал" деген сөз тіркесі бейкүнә адамдардың қазасын білдіреді. Уильям Стронк және Э. Б. Уайт бұл көзқарасқа қатысты «Стиль туралы нәрселерде» жазушының «тұмандылықтан қашуы керек» деп ереже белгіледі. Түсінікті тіл қозғалысы – академиялық қауымдастықта қарапайым, түсінікті тілді қолдануды жақтағандардың мысалы. Нью-Йорк университетінің профессоры Алан Сокал, Сокал әйгілі алаялығының авторы, тілдік ашықтықты қолдайтын тағы бір маңызды тұлға. Жазушы және саяси философ Джордж Оруэлл осы көзқарасты қолдады және оны «Саясат және ағылшын тілі» атты мақаласында жариялады. Оруэлл «1984» романын жазды, ол саяси мақсатта жасалған «Жаңа тіл» деп аталатын тіл арқылы басқарылатын антиутопиялық болашақ туралы. Жаңа тіл сипаттамалық мағынада тілдік ашықтыққа ие, бірақ нормативтік мағынада емес. Комедияшы Джордж Карлин осы құбылысты әйгілі түрде пародиялады. Бұл тәсіл ақылға қонымды сияқты көрінеді, бірақ күрделі және ерекше идеяларды көпшілікке түсінікті етудің қиындықтарына тап болады.
Normatively, the phrase may describe the effort to suit one's rhetoric to the widest possible audience, without losing relevant information in the process. Advocates of normative linguistic transparency often argue that linguistic opacity is dangerous to a democracy. These critics point out that jargon is deliberately employed in government and business. It encrypts morally suspect information in order to dull reaction to it: for example, the phrase "collateral damage" to refer to the manslaughter of innocents. One play upon this view was by William Strunk, Jr. and E. B. White, who in the Elements of Style ruled that the writer ought to "eschew obfuscation". The Plain Language Movement is an example of people who advocate using clearer, common language within the wider academic community. Professor at New York University Alan Sokal, perpetrator of the Sokal hoax, is another noteworthy example of an advocate of linguistic transparency. Writer and political philosopher George Orwell was a proponent of this view, which he captured in the landmark essay, "Politics and the English Language." Orwell wrote a novel, 1984, about a dystopian future controlled through a politically crafted language called "Newspeak." Newspeak is a language that is linguistically transparent in the descriptive sense, but not in the normative one. Comedian George Carlin has famously parodied the phenomenon in his stand up comedy. The approach may sound like common sense, but it faces the difficulty of figuring out how to communicate complex and uncommon ideas in a popular way.
Анықтама
Лексикалық семантика саласында семантикалық ашықтық (сөйлемдегі сипаттауыш түрінде: семантикалық ашық) – көп түбірлі тіркестің мағынасы, оның құрамына кіретін бөліктерінің мағынасымен бір уақытта байланысты болу мүмкіндігінің өлшемі. Семантикалық ашықтық – сатылы ұғым. Сатының жоғарғы басында мағынасы толық ашық тіркестер кездеседі; ал төменгі басында семантикалық тұрғыдан мөлдір емес (зат есім түрінде: семантикалық мөлдірсіздік) дейді. : 1-бет
In the field of lexical semantics, semantic transparency (in adjective form: semantically transparent) is a measure of the degree to which the meaning of a multimorphemic combination can be synchronically related to the meaning of its constituents. Semantic transparency is a scalar notion. At the top end of the scale are combinations whose meaning is fully transparent; at the bottom end are said to be semantically opaque (in noun form: semantic opacity). : p. 1