Антони Ланге: Польша философ-жазушысының өмірі мен шығармашылығы
Antoni Lange
Антони Ланге: польский философ, поэт, писатель (1862-1929). Символизм, парнасизм, переводчик 15 языков. Автор романа «Миранда» и эксперт по восточной культуре.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Польша жазушысы және философы Антони Ланге (28 сәуір 1862 – 17 наурыз 1929) – поляк ақыны, философы, полиглот (15 тіл білген), жазушы, романист, ғылыми жазушы, тілші және аудармашы. Польша парнассизмі мен символизмінің өкілі, сонымен қатар декаденттік қозғалыстың да өкілі саналады. Ол романтизм, француз әдебиеті және Шығыс мәдениеті саласындағы сарапшы және оларды насихаттаушы болды. Оның ең танымал романы – «Миранда». Ол ағылшын, француз, венгр, итальян, испан, үнді, американдық, серб, египеттік және Шығыс жазушыларының шығармаларын поляк тіліне, ал поляк ақындарының өлеңдерін француз және ағылшын тілдеріне аударған. Ол «Жас Польша» қозғалысының ең өзгеше ақындарының бірі болды. Оның туындыларын көбінесе Стефан Малларме мен Шарль Мари Рене Леконт де Лильмен салыстырады. Ланге ақын Болеслав Лесмианның қарындасының күйеуі болды.
Polish writer and philosopher
Antoni Lange (28 April 1862 – 17 March 1929) was a Polish poet, philosopher, polyglot (15 languages), writer, novelist, science writer, reporter and translator. A representative of Polish Parnassianism and symbolism, he is also regarded as belonging to the Decadent movement. He was an expert on Romanticism, French literature and a popularizer of Eastern cultures. His most popular novel is Miranda. He translated English, French, Hungarian, Italian, Spanish, Indian, American, Serbian, Egyptian and Oriental writers into Polish and Polish poets into French and English. He was also one of the most original poets of the Young Poland movement. His work is often compared to Stéphane Mallarmé and Charles Marie René Leconte de Lisle. Lange was an uncle of the poet Bolesław Leśmian.
Жазу
Ланге көп жазбалы және жан-жақты жазушы болды. Ол көптеген роман («Миранда»), әңгімелер («Збродня», «Амор и Фаун»), драмалар («Мальчевский», «Венедзи»), очерктер мен өлеңдер жазды. Ланге поэзиясы терең ойлы және білімді. Ол еуропалық мәдениет дәстүрімен буддизмді байланыстырады. Лангенің экзистенциалдық алаңдаушылықтарының басты тақырыбы – «шектен шығу» және өлімнің «айналымы» болды. Ланге поэзияның формасын қалыптастыру үшін импрессионизмнің қарама-қайшылықты тұстарын, романтикалық сезімталдық пен Стефан Малларме эксперименталды теорияларын үйлестірді. Ланге сирек кездесетін поэтикалық формаларды ұнатты: акростихтер, дактильдер, пантоумдар, прелюдиялар, скерцолар, әндер мен триолеттер. Ол сондай-ақ ауыл өмірінің метафизикалық жағына арналған көптеген пасторалдардың авторы болды; Юлиус Словацкий философиясынан шабыттанған тарих-философиялық әндер; және әлемнің түкпір-түкпірінен (Мексикадан Жапонияға дейін) экзотикалық жаратылыс мифологиялары. Ланге көптеген лирикалық очерктердің авторы болды, онда эсхатологиялық мәселелерге қатысты ақын мен оқырман арасындағы қарым-қатынас туралы түпнұсқалық көзқарастар ұсынылды («Thoughts», «The Grave»). Жазушылықтың алғашқы кезеңінде ол эстетизмді, формальды жаңаруларды және Стефан Малларме теориясын жақсы көрді. Бірақ кейін ол примитивизмге, анонимділікке, халық ақындары мен 16 ғасыр ақындарының жазбаларына, сондай-ақ бос өлеңге бет бұрды. Ланге мен Ежи Жулавскийді көбінесе «Польша ғылыми фантастикасының негізін қалаушылары» деп атайды. Лангедің «W czwartym wymiarze» («Төртінші өлшемде», 1912) кітабындағы «Бабуня» («Әже»), «Розаура», «Ленора», «Ребус» («Жұмбақ»), «Нове mieszkanie» («Жаңа үй») және «Memoriał doktora Czang Fu Li» («Доктор Чан Фу Лидің есебі») сияқты әңгімелері Польшада ғылыми фантастика мен қорқынышты әдебиеттің алғашқы үлгілері болып саналады. Әңгімелердің негізгі тақырыптары: гипноз, жастық эликсирі, мәңгілік махаббат және арбақтардың айқын болуы. Басқа жағынан, доктор Чан Фу Лидің «2652 жылы Парижде жазылған» атты есебі, Гольфстрімнің бағытын өзгерту салдарынан климаттың өзгеруіне және одан кейін Еуропаның мұздануына, ал Қытайдың жетекші өркениетке айналуына қатысты. Ланге шығармалары келесі ұрпақтың көптеген ақындарына әсер етті, мысалы: Болеслав Лесьмян, Антони Слонимский, Юлиан Тувим, Юлиан Пшибось, Ян Лехонь, Леопольд Штаф. Қызығы, осы ақындардың көпшілігі Лангені анахронизм, эксцентрицизм және интеллектуалдық шамадан тыс болуы үшін сынады. Ланге солшыл журналист болды. Ол «Pobudka», «Tygodnik Illustrowany» және «Przegląd tygodniowy» сияқты көптеген маңызды поляк газеттеріне жазды. Ол еврейлердің аралас неке арқылы мәдени ассимиляциясына жаңа жол ашты. Лангедің әлемнің түкпір-түкпірінен алынған 19 ғасырдың классикалық әдебиетінің көптеген аудармалары әлі де жоғары бағаланады. Оның Густав Мейринктың «Голем» кітабын, Шарль Бодлер, Эдгар Аллан По және Джордж Гордон Байронның өлеңдерін аударғандары – поляк аудармасының шедеврлері. Ол сондай-ақ египеттік, сириялық, парсы, араб, үнді және еврей өлеңдерінің көптеген антологияларын редакциялады. Оның негізгі шабыт көзі: Үш Бардтың поэзиясы; Стефан Малларме теориясы; Шарль Мари Рене Леконте де Лисльдің жазбалары; ежелгі Үндістанның санскрит эпостары, мысалы, «Махабхарата» немесе «Савитри»; және поляк барокко дәуірінің поэзиясы, әсіресе Миколай Сэп Шаржинский және Юзеф Бака сияқты метафизикалық ақындар, өйткені олар өлімге құмар болды.
Lange was a prolific and versatile writer. He wrote many novels (Miranda), short stories (Zbrodnia, Amor i Faun), dramas (Malczewski, Wenedzi), essays and poems. Lange's poetry is contemplative and erudite. It connects the traditions of European culture with Buddhism. The overriding theme of Lange's existential concerns was 'extremity' and the 'cycle' of death. In order to form of the poetry Lange connect to contradictory points of impressionism, romantic sentimentality and experimental theories of Stéphane Mallarmé. Lange was fond of rare poetic forms: acrostics, dactyls, pantoums, praeludiums, scherzos, canticles and triolets. He was also the author of many pastorals concerning the metaphysical side of village life; historiosophical songs inspired by the philosophy of Juliusz Słowacki; and exotic genesis mythologies from all over the world (from Mexico to Japan). Lange was also the author of many lyrical essays presenting original views about the relationship between poet and reader concerning eschatological issues (Thoughts, The Grave). In the first phase of his writing he was a lover of aestheticism, formal innovation and the theories of Stéphane Mallarmé. However, later he faced to primitivism, anonymity, writings of folk poets and 16th century poets and blank verse. Both Lange and Jerzy Żuławski are often referred to as "The Pioneers of Polish Science Fiction". Lange's short stories from the book W czwartym wymiarze (In the Fourth Dimension, 1912) such as Babunia (Grandma), Rozaura, Lenora, Rebus (Puzzle), Nowe mieszkanie (The New House) and Memoriał doktora Czang Fu Li (Dr. Chang Fu Li's Report) are regarded as early examples of science fiction and weird fiction in Poland. The main themes of the stories are: hypnosis, the elixir of youth, eternal love and the materialization of phantoms. On a different note, Dr. Chang Fu Li's eponymous report, "written in Paris in 2652", is concerned with the climate change brought about by the re routing of the Gulf Stream and the subsequent freezing over of Europe, with China taking over as the leading civilization. Lange's works influenced many poets of the next generation, for example: Bolesław Leśmian, Antoni Słonimski, Julian Tuwim, Julian Przyboś, Jan Lechoń, Leopold Staff. Paradoxically, most of these poets criticized Lange for his anachronism, eccentricity and overintellectualism. Lange was also a left wing journalist. He wrote for many important Polish newspapers such as Pobudka, Tygodnik Illustrowany and Przegląd tygodniowy. He created an original way of cultural assimilation for Jews via mixed marriage. Lange's numerous translations of classic 19th century literature from all over the world are still highly regarded. His translations of The Golem by Gustav Meyrink and poems by Charles Baudelaire, Edgar Allan Poe and George Gordon Byron are masterpieces of Polish translation. He also edited many anthologies of his own translations of Egyptian, Syrian, Persian, Arabic, Indian and Hebrew poems. His main sources of inspiration were: the poetry of the Three Bards; the theories of Stéphane Mallarmé; the writings of Charles Marie René Leconte de Lisle; Sanskrit epics of ancient India such as Mahabharata or Savitri; and the poetry of the Polish Baroque era, especially metaphysical poets such as Mikołaj Sęp Szarzyński and Józef Baka because of their obsession with death.
Философия
Ланге космогониялық философиясында жанның эволюциясы ұлттың эволюциясына параллель екенін жариялады. Капитализм осы принциптің жауы, себебі ол жекелікке қарсы келеді, сондықтан капитализм – анонимді халықтың идеологиясы. Егер халық арасында жекелік болмаса, онда "жаман" мен "жақсы" арасындағы мәселе де тумайды. Онда әлем өзінің логикасын бұзады. Лангеге сәйкес, идеалдық кеңістіктен "туған" әлем әлі де эволюцияның жоғары сатысына қадам басып келеді; бірақ ол кейде бастапқы сатысына оралуы мүмкін. Эволюцияның әр қадамы – идеалды бастапқыға жасалған қадам. Бұл "уақыт сызығының" ерекшелігі – уақыттар арасындағы гений адам. Ланге философиясында Томас Карлайл, Джанбатиста Вико және Георг Вильгельм Фридрих Гегель есімдері айтылды. Ланге өзінің философиясын толықтыру үшін спиритизм мен парапсихологияға қызығушылық танытты.
In Lange's cosmogony philosophy, he announced that evolution of the soul is parallel to evolution of a nation. Capitalism is the enemy of this principle because it acts against individualism, so capitalism is the ideology of the anonymous crowd. If there is no individualism among the people, then there is also not a problem of "bad" versus "good". Then the world comes to disturb its own logic. According to Lange, a world that 'was being born' from ideal space, is still coming to the highest stage of evolution; sometime, it will return to its primary stage. Every step to evolution is a step to the ideal primary. An exception of this "rule of time line" is the person of genius, who is between the times. In Lange's philosophy he referred to Thomas Carlyle, Giambattista Vico and Georg Wilhelm Friedrich Hegel. Lange was interested in spiritualism and parapsychology to contain his own philosophy.
Романтизмді сынға алған
Лангедің шығармашылығының маңызды бөлігі – қазіргі поэзиядағы романтизм мұрасын сынауы болды. 1924 жылы ол "Астрея" ғылыми журналын және поляк және еуропалық романтизм туралы алғашқы талқылау алаңын құрды. Ланге романтикалық шабытты қабылдамады. Оның пікірінше, діни шындыққа тек білім, зиялылық және терең ой-толғаныс арқылы жетеді. Ланге жекелейліктің және авторлық тұлғаның маңыздылығын да сынады. Өлеңді өнер туындысы ретінде бағалап, поэзияның мәнін осы туындыда көріп, өлеңнің дербес тіршілігін және жаратылыс туралы нақты түсінікті растады; сондықтан ол жекелейлікті қастерлеумен келіспеді.
An important part of Lange's writing was the criticism of legacy of romanticism in modern poetry. In 1924 he founded Astrea, a science magazine and the first forum about Polish and European romanticism. Lange rejected romantic illumination. In his view, theological truth is within the reach only of erudition, intellect and afterthought. Lange criticized also the importance of individualism and the authorial personality. Placing the poem as an artwork at the center, as an eidos of poetry, he affirmed the poem's own existence and a clear idea of creation; therefore he disagreed with the cult of individualism.