Кіріспе

Неміс кальвинистік теолог (1564–1629 жж.)
1599 жылы туған еврейші

Йоханнес Буксторф (Johannes Buxtorfius) (25 желтоқсан, 1564 ж. – 13 қыркүйек, 1629 ж.) – белгілі еврейші, шығыстанушылар отбасының мүшесі; Базель университетінде отыз тоғыз жыл бойы еврей тілінен профессор болды және "Рабилердің шебері" деген атақпен танымал болды. Оның ауқымды еңбегі, De Synagoga Judaica (1-басылым, 1603 ж.), жаңа замандағы неміс еврейлерінің әдет-ғұрыптары мен қоғамын егжей-тегжейлі сипаттайды. Буксторф кіші Йоханнес Буксторфтың әкесі болды.

Өмір

Бюксторф Вестфалиядағы Камен қаласында дүниеге келген. Атының бастапқы түрі Бокстроп немесе Бокстроп болған, одан отбасылық герб жасалған, ол ешкінің (немісше «Бок» – ешкі) суретін бейнелеген. Камен қаласының пасторы болған әкесі қайтыс болғаннан кейін, Бюксторф Марбургте және жаңадан ашылған Герборн академиясында оқыды, сонда Каспар Олевиан (1536–1587) және Иоганнес Пискатор (1546–1625) теология профессоры болып тағайындалған. Кейін Пискатор 1602–1603 жылдары Герборнда жарық көрген Ескі Ғидаттың латын тіліне аудармасын дайындауда Бюксторфтың көмегін алды. Герборннан Бюксторф Гейдельбергке, содан Базельге, Иоганн Якоб Гринай мен И.Г. Хоспинианның (1515–1575) атағына тартылып келді. Базельде қысқа уақыт тұрғаннан кейін, ол Цюрихте Генрих Буллингерден (1504–1575) және Женевада Теодор Безадан сабақ алды. Базельге оралғаннан кейін, Гринай осындай талантты ғалымның қызметін университетке қамтамасыз етуді қалап, оған Реформациялық сенімі үшін зындандалған Селио Секондо Курионың ұлы Лео Курионың отбасында тәрбиеші болып жұмыс табуға көмектесті. Гринайдың талабы бойынша Бюксторф университеттегі еврей тілі кафедрасын басқарды және оны екі жыл бойы осылай табыспен атқарып, мерзімі біткен соң бірауыздан бос қызметке тағайындалды. Осы күннен бастап (1591) 1629 жылы қайтыс болғанға дейін Базельде тұрып, еврей және раввин әдебиетін зерттеуге ерекше ынтамен берілді. Ол көптеген білімді еврейлерді үйіне шақырып, олармен қиын мәселелерді талқылады және еврейлердің өзі оған діни рәсімдеріне қатысты мәселелер бойынша жиі кеңес сұрады. Ол «Раббилердің шебері» деген атақты лайықты иеленген сияқты. Еврейлерге деген ықыласы оны бір рет қала билігімен келіспеушілікке ұшыратты, себебі еврейлерге қатысты заңдар өте қатаң болған. Дегенмен, Базель қаласымен оның қарым-қатынасы көбінесе достық болды. Ол өзінің еңбектерін алғаш мойындаған университетке берік адал болды және Лейден университеті мен Саумр академиясынан түскен екі шақырудан бас тартты. Оның замандас ғалымдармен хат алмасуы өте кең болды; Базель университетінің кітапханасында сол кездегі әдеби тарих үшін құнды хаттардың бай жинағы сақталған.