Кіріспе

Фармакологиялық термин
Фармакологиялық термин

Қайта оралу эффектісі немесе қайта оралу құбылысы – дәрі қабылдау кезінде болмаған немесе бақылауда ұсталған, бірақ дәріні тоқтату немесе дозасын азайту кезінде қайтадан пайда болатын белгілердің пайда болуы немесе қайта оралуы. Белгілер қайта оралған жағдайда, олардың күйі емдеу алдындағы деңгейден де нашарлауы мүмкін.

Анықтама

Ребондау эффектісі немесе фармацевтикалық ребондау құбылысы – дәрі қабылдау кезінде болмаған немесе бақылауда ұсталған, бірақ дәріні тоқтату немесе дозасын азайту кезінде қайтадан пайда болатын белгілердің пайда болуы немесе қайта оянуы. Белгілер қайта оянған жағдайда, олардың күштілігі көбінесе емдеу алдындағы деңгейден де нашарлауы мүмкін.

Седативті гипнотиктер

Ребондау ұйқысыздығы – бастапқы ұйқысыздықты басандату үшін қолданылатын седативтік заттарды тоқтатудан кейін туындайтын ұйқысыздық. Бұл заттарды үнемі қолдану адамның ұйықтауы үшін олардың әсеріне тәуелді болуына әкелуі мүмкін. Сондықтан, адам дәріні қабылдауды тоқтатқанда және оның әсерінен «қайта оралатын» кезде, ол ұйқысыздықты қанағаттандырылмағандық симптому ретінде сезінуі мүмкін. Кейде бұл ұйқысыздық, дәрінің емдеуге арналған ұйқысыздықтан да нашар болуы мүмкін. Бұл мәселеге себеп болатын белгілі бір дәрілер – эсзопиклон, зольпидем және бензодиазепиндер сияқты транквилизаторлар, олар ұйықтау немесе ұйықтау қиындықтары бар адамдарға тағайындалады. Бұрын мұндай аурудан құтылған пациенттерде депрессияның ребондау белгілері пайда болуы мүмкін. Қысқа әрекетті бензодиазепин гипнотигінің әсері біткеннен кейін күндізгі уайым, металл дәм сезіну, қабылдаудың бұзылуы сияқты, бензодиазепиннен бас тартудың әдеттегі симптомдары келесі күні пайда болуы мүмкін. Ребондау құбылысы тек тағайындалған дозаны тоқтату кезінде ғана емес, сонымен қатар басқа жағдайларда да пайда болуы мүмкін. Мысалы, тез таралатын гипнотик әсері біткен кезде ерте таңертеңгілік ұйқысыздық пайда болуы мүмкін, бұл адам толық ұйқы алмай тұрып оянуға мәжбүр етеді. Бұл проблемалармен жиі байланысты дәрі – триазолам, оның жоғары қуаты және өте қысқа жартылай өмірге ие болуына байланысты, бірақ бұл әсерлер басқа қысқа әрекетті гипнотиктерде де кездесуі мүмкін. Квазепам, 1-типті бензодиазепин рецепторларына таңдамалылығы және ұзақ жартылай өмірінің арқасында, емдеу кезінде күндізгі уайымның ребондау әсерін тудырмайды, бұл түнгі гипнотик келесі күні ребондау симптомдарын тудыра ма, жоқ па, дегенді анықтауда жартылай өмірдің маңызды екенін көрсетеді. Күндізгі ребондау әсерлері әрқашан жеңіл болмайды, кейде айқын психикалық және психологиялық бұзылыстарға әкелуі мүмкін.

Стимуляторлар

Метилфенидат немесе декстроамфетамин сияқты стимуляторлардың қайта әсерлеріне стимуляторлық психоз, депрессия және АДҚС симптомдарының қайта оралуы кіреді, бірақ бұл симптомдар уақытша күшейе түседі. АДҚС-мен ауыратын балалардың үштен бірі метилфенидатты қабылдауды тоқтатқан кезде қайта әсерді бастан кешіреді.

Антидепрессанттар

Көптеген антидепрессанттар, ішінде ССКИ-лер де, тоқтату кезінде қайта депрессия, паникалық шабуылдар, мазасыздық және ұйқысыздық тудыруы мүмкін.

Антипсихотикалық дәрілер

Психоздың күрт және ауыр түрде пайда болуы немесе қайта оянуы антипсихотиктерді тым жылдам ауыстырғанда немесе тоқтату кезінде пайда болуы мүмкін.

Альфа-2 адренергиялық агенттер

Клонидин және гуанфацин тоқтатылғаннан кейін, емделуге дейінгі деңгейден жоғары қайталанған артериялық гипертензия байқалды. Жергілікті деконгестанттарды (мұрынға шашыратылатын дәрілерді) үздіксіз пайдалану тұрақты мұрын бітелуіне алып келуі мүмкін, бұл дәрілік ринит деп аталады.

Басқа дәрілер

Фармацевтикалық қайталанудың тағы бір мысалы – дозасы төмендетілгенде, дәрінің әсері біткенде немесе дәріні күрт тоқтатқанда, ауырсынуды басатын дәрілерден бас ауруының қайта пайда болуы. 2022 жылы Paxlovid препаратымен емделген COVID-19 жұқтырған адамдарда вирустық РНК мен симптомдардың қайта оралғаны туралы хабарламалар жарияланды. Мамыр айында АҚШ-тың CDC орталығы дәрігерлерге "Paxlovid-тен кейінгі қайталану" туралы денсаулық сақтау ескертуін жариялады, бұл АҚШ президенті Джо Байденде симптомдар қайта пайда болғанда көп назарға ие болды. Дегенмен, COVID-19 жұқтырған адамдардың шамамен үштен бірі емдеуге қарамастан симптомдардың қайта пайда болуын бастан кешіреді, сондықтан қайталанудың себебі әлі анық емес. Псориазға қарсы клобетазол сияқты жоғары қуатты кортикостероидтерді күрт тоқтату псориаздың әлдеқайда ауыр түрінің дамуына әкелуі мүмкін. Сондықтан, препаратты қолдануды тоқтату бірте-бірте болуы керек, дәрінің өте аз мөлшерін қолдануға дейін.