Кіріспе

Англикан қауымының тарихы негізінен Британ империясымен байланысты британ мәдениетінің дүниежүзі бойынша таралуына байланысты болуы мүмкін. Англия шіркеуі әлемге тарады және әлемнің әр өңірінде біртіндеп дербестікке ие болды, бүгінгідей қауымға айналды.

Шығу тегі

Англикандық қауымның Реформацияға дейінгі шіркеуден басталған тікелей және үзілмеген тарихы бар жалғыз провинциялары Ұлыбритания мен Ирландияда: Англия шіркеуі, Уэльстегі шіркеу, Ирландия шіркеуі және Шотландия епископтық шіркеуі. Шотландияның жағдайы ерекше, Шотландияның ұлттық шіркеуі - пресвитериандық, ал 17 ғасырдың аяғы мен 18 ғасырдың басында Шотландия епископтық шіркеуі Англия шіркеуімен ұқсастығына қарамастан, кейде Якобиттік қарсылықпен байланысты болғандықтан, кейбір күдікпен қаралды. Генрих VIII 1530 жылдары Рим шіркеуінен бөлініп шықса да, ол ағылшын шіркеуін континенттік протестанттық реформациямен байланыстыруға қатты қарсылық көрсетті. Генрихтің ұстанымы оның жас ұлы Эдуард VI 1547-1553 жылдардағы қысқа билік кезінде кері бұрылды, Англия шіркеуінің басшылары, әсіресе Томас Кранмер, Англияны реформацияланған шіркеулердің даму орталығына орнатуға тырысты. Алайда Кранмердің амбициялары дін адамдары мен дін қызметкерлерінің көпшілігінде кеңінен тараған жоқ; және осыған сәйкес, Мэри патшайымның дәстүрлі Рим католиктік дінінің діни түрлеріне оралуы кеңінен қарсы алынды. Англиядағы Елизаветалық қоныстану 1570 жылы Елизаветаның қауымнан шығарылуымен бұзылды. Паптыққа немесе Рим-католик ілімдеріне жеңілдіктер жасалса да, онда діни мақалалар мен дұғалар кітабына, әсіресе нақты қатысуға және дәстүрлі түрде ғибадат етуді жалғастыруға қатысты аздаған өзгерістер енгізілді. Мэридің ағылшын және уэльстік епископтарының тек біреуі Елизаветалық келісімге сәйкес келді, бірақ олардың барлығы 300-ден басқа шіркеу діндарлары қол қойды. Ирландияда жағдай кері бұрылды; екі епископтан басқалары Елизаветаның келісімін қабылдады, бірақ приходтардағы діни қызметкерлер мен дін адамдарының басым көпшілігі папаға адал болып қалды. 1553 жылдан бастап континенттік реформацияланған протестантизм, әсіресе Женева мен Гейдельбергте, дамуын жалғастырды, бірақ Елизавета шіркеуінің осы дамуға қатысуын қалаған ағылшын дін қызметкерлері қатты көңілі қалды; Елизавета 1559 жылы құрылған діннің формалары мен құрылымдарына одан әрі өзгерістер енгізуден бас тартты. Атап айтқанда, протестанттық даулылар епископтық саясатқа және Елизавета шіркеуінің нақты литургиясына шынайы реформацияланған дәстүрге қайшы келетінін айтады. Осыған жауап ретінде қалыптасқан шіркеудің қорғаушылары 17 ғасырдың басынан бастап осы ерекшеліктерді оңды түрде қажет немесе шын мәнінде маңызды деп айта бастады. Шотландияда ағылшын үлгісіндегі дұғалар кітабын енгізуге тырысу үш патшалықты азаматтық соғысқа итермеледі. Алайда, Англияның Азамат соғысындағы жеңіске жеткен Парламент әскерлерінің пуритандық жанашырлығы және Британдық Біріккен Ұлттар Одағы кезінде ағылшын епископтарының және соборлық тараулардың таралуы, сонымен бірге Жалпы дұғалар кітабының басылуы ағылшын шіркеушілерінің ағылшындық жеке басын танып, Пресвитериан протестантизмінің дәстүрлерінен ерекше және үйлеспейтінін мойындауға әкелді. Бұл айырмашылық Карл II-нің қалпына келтіру кезінде, Пуритан дін қызметкерлерінің дұға кітабының одан әрі реформасы туралы ұсыныстары түбегейлі қабылданбаған кезде, және 1760 дін қызметкерлері 1662 жылғы кітапқа жазыла алмағаны үшін өздерінің тіршілігінен айырылды. Осы күннен бастап Англияның барлық жерінде протестанттық қауымдар пайда болды, және қалыптасқан шіркеу енді протестанттық сенімнің барлық дәстүрлерін түсінуге тырыспады. Ирландияда және Англияның көптеген американдық колонияларында пресвитериан қауымдарына мүше болған адамдар протестант халқының көпшілігін құраған; ал Шотландияда 1689 жылдан бастап Уильям мен Мэридің патшалық билікке кіруінен кейін пресвитериан шіркеуінің саясаты қайта жанданды, және сол патшалықта құрылған шіркеу; сондықтан англикандық епископальдық дәстүрлерге қосылуды жалғастырған министрлер мен қауымдар ақырында бас тартқан азшылыққа айналды. XVIII - XIX ғасырларда Англия шіркеуінің діни қызметкерлері өз сенімдерін протестанттық шіркеулерінен біршама ерекшелендірді. 1829 жылдан кейін, Ұлыбританияда саяси құқықтардағы діни шектеулерді алып тастаумен, дау-дамайлар басталды, содан кейін Ұлыбритания Парламентінің (Англиядағы діни сенімнің анықтамалары бойынша заңды билік) сайланған мүшелері Рим католиктері мен Диссиденттерді қоса алады. Трактариандар 19-ғасырдағы англикандық дәстүрлерді қайта қарастырды; оларды жалпы принципке айналдырды: англикандық протестантизм мен католи�...

Колониялардағы англикандық

Солтүстік Америкадағы алғашқы англикандық ғибадат 1579 жылы Калифорнияда сэр Фрэнсис Дрейктің жер шарын айнала жүзіп жүрген сапарында бірге болған капелланмен өткізілді. Алғашқы шомылдыру рәсімдері Роанок колониясында (Солтүстік Каролина) өтті. Алайда Солтүстік Америкада англикандықтардың тұрақты болуы 1607 жылы Вирджиния штатының Джеймстаун қаласына негіз қалаумен басталады. 1700 жылы Солтүстік Американың материктегі британдық колонияларында 100-ден астам англикандық приходтар болды, олардың ең көп бөлігі Вирджиния мен Мэрилендте болды. Американың тәуелсіздік соғысы Англияның дәстүріндегі алғашқы тәуелсіз ұлттық шіркеудің құрылуына әкелді. 1609 жылы Вирджиния компаниясының флагманы "Sea Venture" кемесі апатқа ұшырап, Бермуда аралдарын компания қоныстанды. Бұл 1612 жылы жаңа әлемдегі ең көне ағылшын қонысы болған Сент-Джордж қаласының құрылуымен ресми түрде бекітілді. Бұл жерде 1612 жылы құрылған Ұлыбритания аралдарынан (Британия мен Ирландия) тыс жердегі ең көне аман қалған англикан шіркеуі және Жаңа әлемдегі ең көне Рим католик емес шіркеу орналасқан. 1978 жылға дейін Бермуданың Англикан шіркеуі құрылғанға дейін Англия шіркеуі құрамында болды. Англия шіркеуі Бермудадағы мемлекеттік шіркеу болды және колонияның діни және саяси бөлінісі үшін приходтар жүйесі құрылды (олар бүгінгі күні азаматтық және діни приходтар ретінде сақталып қалды). Сент-Джонс қаласындағы (Шығыс Ньюфаундленд және Лабрадор епархиясының бөлігі) Сент-Джонс баптист шіркеуі Канададағы ең көне шіркеу болып табылады. Ол 1699 жылы Сент-Джонс қаласындағы англикандықтар жасаған және Лондон епискобы Генри Комптонына жіберген өтінішке жауап ретінде құрылған. Бұл өтініште адамдар 1696 жылы генерал Пьер Ле Мойн д'Ибервиллдің қолбасшылығындағы француздар қаланың қалған бөлігімен бірге қираған шіркеуін қайта құруға көмек сұрады. 1787 жылы 12 тамызда Чарльз Инглис Солтүстік Америкадағы барлық британдық иеліктеріне билік ететін Жаңа Шотландияның епископы болып тағайындалды. 1793 жылы Квебектің бас кеңсесі құрылды; 1824 жылы Ямайка мен Барбадос, 1839 жылы Торонто мен Ньюфаундленд пайда болды. Осы арада Үндістанның қажеттіліктері Уильям Уилберфорс пен басқалардың Парламенттегі шұғыл өкілдіктері бойынша Т. Ф. Миддлтонды Калькутта епископы етіп тағайындап, оған көмектесу үшін үш архидиаконды тағайындады. 1829 жылы Веллингтон герцогының ұсынысы бойынша Уильям Броутон Австралияның архидиакономы болып жұмысқа жіберілді. Латын Америкасындағы алғашқы англикан шіркеуі - Сент-Джон соборы (Белиз қаласы) 1812 жылы Британдық Гондурастың (Белиз) колониясында салынған. Көп ұзамай, 1835 және 1837 жылдары Мадрас пен Бомбейдің епархиялары құрылды, ал 1836 жылы Браутонның өзі Австралияның алғашқы епископы болып тағайындалды. Осылайша 1840 жылға дейін отарлы елдерде он ғана епископ болды, олардың кейбіреулерін азаматтық ережелер бұзады, сондықтан олар епископтық тәртіпте мемлекеттік капелланнан көп емес еді. Алайда сол жылдың сәуір айында Лондон епискобы Бломфилд Кентерберий архиепискобына жазған әйгілі хатында "епископсыз епископтық шіркеу - бұл қарама-қайшылық" деп жариялады және епископты кеңейту үшін үлкен күш салуды қатты қолдады. Бұл жоспар құлшыныспен қабылданды және 1841 жылы Ұлыбританияның епископтары жиналып, отарлы епископтар кеңесін құрған декларацияны шығарды. 1872 және 1891 жылдары жарияланған декларациялар жетістіктерді атап өту үшін де, жаңа күш-жігерді ынталандыру үшін де қызмет етті. Жаңа Зеландия епархиясы 1841 жылы құрылды, оны кеңес арқылы Чиркесі Миссионерлік Қоғам бекітті, ал Джордж Август Селвин алғашқы епископ болып сайланды. Сонымен қатар, көптеген жағдайларда епископтар жаңа миссионерлік миссияларын ашуға жіберілді, мысалы, Орталық Африкаға, Лебомбоға, Кореяға және Жаңа Гвинеяға университеттер миссиясы; және миссионерлік юрисдикциялар уақыт өте епархияларға айналды. Тек біртіндеп бұл епархиялар заңнамалық тәуелсіздікке және белгілі бір ұйымға ие болды. Алғашында епархиялар құрылып, епископтар патент хаттары арқылы патшалықтан тағайындалды; кей жағдайларда мемлекеттік қаражаттың есебінен табыс тағайындалды. Сонымен қатар, көптеген жылдар бойы Англияда барлық епископтар құлшылыққа тағайындалды, Кентерберий архиепискобына "қасиетті мойынсұну антын" берді және оның аумақтан тыс суфрагендері ретінде қаралды. Бірақ осы мәселелердің барлығы біртіндеп өзгерді.

Америка

1783 жылы Коннектикут шіркеулері Самуэль Сибериді өздерінің епископы етіп сайлап, оны діни қызметке тағайындау үшін Англияға жіберді. Алайда Джон Мур, Кентерберияның сол кездегі архиепискобы, заңсыз жаңа епископтар құруға немесе тағайындалу рәсімінің бір бөлігін құрайтын Таққа адалдық ант беруден бас тартуға билігі жоқ екенін анықтады. Содан кейін Сейбери Шотландияға барып, 1784 жылы заңдық қиындықтардан арылып, діни қызметке тағайындалды. Ақырында, жаңа заңдар қабылданғаннан кейін, Кентерберий архиепискобы Уильям Уайт пен Сэмюэл Провоосты Америка Құрама Штаттарындағы жаңа протестанттық епископтық шіркеудің епискобы ретінде 1787 жылы және 1790 жылы Вирджиния епискобы Джеймс Мэдисонды құттықтады. Протестанттық епископтық шіркеу өзінің алғашқы Бас конвенциясын 1785 жылы өткізді және епархиялардың орнына мемлекеттік конвенциялар жүйесін қолдана отырып ұйымдастырды. Олар конституция мен канондарды қабылдады және 1789 жылы Филадельфияда Жалпы дұғалар кітабының американдық нұсқасын мақұлдады. 1785 және 1786 жылдары Бас конвенцияның төрағалық етушісі болған Уильям Уайт 1789 жылғы конвенцияның төрағалық етушісі болып сайланды. Ол конгреске төрағалық еткен алғашқы епископ болды. 1789 жылғы конвенцияның екінші сессиясында епископ Сибери отырды және Жаңа Англия шіркеулері конституцияға қосылды. Содан кейін епископтар кері шегінді және епископ Сибери жеке епископтар үйіне төрағалық еткен алғашқы епископ болды. Америка шіркеуі 1839 жылы Нью-Йорк штатында екінші епархия құрылған кезде "епархия" терминін ресми түрде қабылдады.

Мемлекеттік бақылаудан босату

Бірте-бірте колониялық шіркеулер мемлекетпен қарым-қатынасынан босатылды. Батыс Үндістан шіркеуі 1868 жылы құрылған. Кейінгі онжылдықтарда басқа колониялық шіркеулер де солай істеді. 1857 жылы Реджина Этон колледжіне қарсы сотта Тақтың бұрынғы билеушіні колониалды епископқа тағайындаған кезде, ағылшын епископтығына сәйкес, өмір сүру үшін ұсынылуын талап ете алмайтыны шешілді. 1861 жылы патшаның адвокаттары наразылық білдіргеннен кейін екі миссионерлік епископтар британ аумағынан тыс аймақтар үшін патентсіз тағайындалды: К. Ф. Маккензи Замбези аймағы үшін және Дж. 1863 жылы соттың "Лонг пен Кейптаун епискобының арасындағы" деген ісі бойынша "Англия шіркеуі заңмен бекітілген шіркеу жоқ жерлерде кез келген басқа діни ұйыммен бірдей жағдайға тап болады" деп мәлімдеді. 1865 жылы ол епископ Грейдің патенттік хаттарын Кейптаунда митрополит ретінде "бұл мақсатта кез-келген мәжбүрлеу юрисдикциясын жүзеге асыруға немесе кез-келген сот немесе трибунал өткізуге" мүмкіндік бермейтінін анықтады, өйткені Кейп колониясы олар шығарылған кезде заң шығару институттарына ие болды; және оның епископ Коленсоны босатуы "заң бойынша жарамсыз және жарамсыз" деп жарияланды (ре Наталь епискобы). Коленсоны қоспағанда, Оңтүстік Африка епископтары дереу өздерінің патенттерін тапсырды және епископ Грейді ресми түрде митрополит ретінде қабылдады, бұл 1865 жылы Жаңа Зеландия провинциясында орын алған. 1862 жылы Онтарио епархиясы құрылған кезде Канадада епископ сайланды және патша өкілімен бағышталды, бұл уақытта патент хаттары толығымен абыройдан айырылды. 1867 жылы Торонто епископқа көмекші тағайындалғанда, патша өкілеттігін алу туралы өтініш колониялық хатшыдан "корольдік биліктің жаңа епископты немесе епископты құруға араласуына болмайды, ол Корольдік биліктің қадір-қасиетіне сәйкес келмейді, ол Ұлылық патшаға оны жазған қағаздың құны болмас, Канадаға жіберілген соң, оны мүлдем елемеуге болатын өкілеттілік беруді кеңес беруі керек" деген жауап келді. ХХ ғасырдың басында колониялық шіркеулер бұл мәселеде мүлдем еркін болды. Алайда, бұл Үндістанның шіркеуінде болған жағдай емес. Мұнда 1879 жылға дейін құрылған епархиялардың епископтары (Сейлон епископынан басқа) кірістерден стипендия алды. Олар тек қана патшаның атынан тағайындалып, патент хаттары бойынша тағайындалмады, сонымен қатар тағайындалу "заң бойынша берілген күшін жою және қайтарып алу" өкілеттігіне тікелей тәуелді болды; және Тинневеллидегі шіркеу үшін қосымша қадағалау қажет болған жағдайда, ол тек Кентерберий архиепискобының комиссиясы бойынша жұмыс істейтін екі көмекші епископты тағайындауымен қамтамасыз етілуі мүмкін, бұл Мадрас епискобының өлімімен аяқталатын. Алайда, содан бері мұндай шектеулер жоқ жаңа кафедралар құрылды.

Өзін-өзі басқару

Сонымен қатар, колониялық шіркеулердің Кентерберия архиепискобына деген қатынасы да біртіндеп өзгерді. 1855 жылға дейін Британ аралдарынан тыс жерде ешқандай колониялық епископ тағайындалмаған, алғашқы мысал ретінде Лабуан епискобы Макдугалл Кантерберий архиепискобының тапсырмасы бойынша Үндістанда тағайындалды; және 1874 жылға дейін Англияда епископты суфраганның мойынсұну антын қабылдамай тұрып тағайындауға заңсыз деп саналды. Бұл міндетті 1874 жылғы отаршылдық діни қызметкерлер туралы заң алып тастады, бұл Кентерберий архиепискобының қалауымен ант беруден бас тартуына мүмкіндік берді. Бірақ толық автономиялық өмірде оқшаулану деген жоқ. Шіркеулер бір-бірімен толықтай байланыста болды және көптеген жолдармен бірлесіп әрекет етті; миссионерлік юрисдикциялар мен епархиялар ортақ келісім бойынша картаға түсірілді және тіпті орынды болып көрінген жағдайда ауыстырылды; мысалы, бұрын Кентерберий архиепискобының юрисдикциясына жататын Гонолулу (Гавайи) епархиясы 1900 жылы саяси өзгерістердің салдарынан Америка Құрама Штаттарының Епископальдық шіркеуіне ауыстырылды. Америка Құрама Штаттарында Епископ шіркеуінің миссионерлік қызметі Бразилия, Мексика, Орталық Америка, Филиппин және Жапония сияқты қауымның басқа провинцияларын құруға әкелді. Бразилия мен Жапонияда Англия шіркеуі де болды, бірақ Епископ шіркеуі жұмысы кеңінен жүргізілді және Епископ шіркеуі алғашқы епископтарды құттықтады. Кантерберийлік орын Рим папасының Рим-католик шіркеуіне қатысты қолданатын аналогты ағылшындық қауымға қатысты артықшылықты талап етпесе де, оған қатты сүйіспеншілік пен құрметпен қаралады, бұл жиі кеңесу мен сәлемдесу арқылы көрінеді. Осылайша Кентерберия архиепискобы Англикан қауымының титулярлық және рухани басшысы болып табылады, бірақ оның рөлі қатаң түрде құрметті.

Ламбет конференциялары

1867 жылы архиепископ Лонгли енгізген және Ламбет конференциялары деп аталатын әлемнің барлық бөліктеріндегі англикан епископтарының конференциясы, тіпті англикандық Қауымдастық үшін де олар экуменикалық синодтың өкілеттігіне ие емес және олардың шешімдері бұйрықтардан гөрі кеңестер сипатына ие, әртүрлі шіркеулердің келісімін және ынтымақтастығын дамытуға көп көмектесті. Бұл ортақ өмірдің одан да көрнекті көрінісі 1908 жылы 12-24 маусым аралығында Лондонда өткен үлкен пан-англикандық конгресс болды, ол 5 шілдеде ашылған Ламбет конференциясынан бұрын өтті. Бұл идеяны Ізгі хабарды тарату қоғамының хатшысы епископ Монтгомери ұсынды және оны 1903 жылы Біріккен миссионерлік кеңесінің қарарымен қолдады. Бес жылдан астам уақытқа созылған келіссөздер мен дайындықтардың нәтижесінде 250 епископ, әр шіркеуден келген делегаттар, дін қызметкерлері мен дін еместер Ламбет сарайында жиналды, ал араласқандардың ашылу рәсімі Вестминстер аббатханасында өтті. Жалпы алғанда, бұл кездесу шіркеу конгресінің кеңейтілген масштабында болды және талқыланған тақырыптар, мысалы, шіркеу қызметкерлерінің неке заңдарына немесе социализмге қатысты көзқарасы, бір-біріне ұқсас болды. Конференцияның шіркеу үшін шешім қабылдауға немесе заң шығаруға билігі жоқ еді, оның негізгі құндылығы оның шашыраңқы мүшелерін бір-біріне жақындатуда, жаңа және оқшауланған бөліктерді бас діңгекпен байланысқа түсуіне және Англия шіркеуінің көзқарасы мен қызы шіркеулерінің ерекше проблемаларына көзін ашуда болды.

Бонн келісімі

1931 жылы Англикандық қауым мен Утрехт одағының ескі католиктері Бонн келісімі бойынша толық қауымға кіреді. Ежелгі католиктер де, англикандар да бірнеше негізгі мәселелерде келіседі: Әр қауым екіншісінің католиктігін және тәуелсіздігін мойындайды және өздерін сақтайды. Әр қауым екінші қауымның мүшелеріне діни рәсімдерге қатысуға рұқсат беруге келіседі. Интер-коммуния бір қауымнан екіншісіне тән барлық ілімдік пікірлерді, құрметті діни салт-дәстүрлерді немесе литургиялық тәжірибені қабылдауды талап етпейді, бірақ әрқайсысы екіншісіне христиан дінінің барлық негізгі қағидаларын ұстайтынына сенуін білдіреді. Осы жаңа араласу арқылы епископтық тағайындалулар басталды, бұл англикандықтар ішіндегі елшілердің мұрагерлігін одан әрі бекітті.

Қазіргі тарих

1937 жылы Епископальдық шіркеу мен пресвитериандықтардың арасындағы қарым-қатынас туралы кездесулер басталды. Екі жылдан кейін бұл келіссөздер нақты қорытындыға келмеді, өйткені епископальдықтар тарихи епископтыққа баса назар аударды. 1940 жылы пресвитериандар баяндамалардан бас тартты.