14 ғасырдағы болгар патриархы және жазушысы Евтимий Тарновский
Euthymius of Tarnovo
Евтимий Тырновский: 14 ғ. болгар патриархы, жазушы, дін ғұламасы. Екінші болгар империясының соңғы басшысы, гесихазмді қолдаған тұлға. Тарихы мен өмірі туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
14 ғасырдағы болгар патриархы және жазушы
14th century Bulgarian patriarch and writer
Болгария патриархы Евтимий (Свети Евтимий Тарновский) 1375 және 1393 жылдар аралығында Болгария патриархы болды. Ортағасырлық Болгарияның ең маңызды тұлғаларының бірі саналатын Евтимий, Екінші Болгария империясындағы Болгария православие шіркеуінің соңғы басшысы болды. Болгария патриархтарының арасында ең жоғары құрметке ие болған Евтимий есихазмді қолдаған және сол кездегі Шығыс православие әлеміндегі авторитетті тұлға болды.
Patriarch Evtimiy of Bulgaria
Saint Euthymius of Tarnovo (also Evtimiy; , Sveti Evtimiy Tarnovski) was Patriarch of Bulgaria between 1375 and 1393. Regarded as one of the most important figures of medieval Bulgaria, Euthymius was the last head of the Bulgarian Orthodox Church in the Second Bulgarian Empire. Arguably the best esteemed of all Bulgarian patriarchs, Euthymius was a supporter of hesychasm and an authoritative figure in the Eastern Orthodox world of the time.
Алғашқы жылдар
1325 жылы (1320-1330 жылдар аралығында) туған Евфимий, елорда Тарновоның белгілі Цамблак әулетінен тараған болуы мүмкін. Ол қаланың ішінде және маңындағы монастырь мектептерінде білім алып, монах болды. 1350 жылдары Тарноволық Феодосийдің даңқына тартылып, Килифарево монастырына қосылды. 1363 жылы Феодосий оны алғашқы көмекшісі етіп тағайындады, екеуі бірге Цариградқа сапар шекті, бірақ Феодосий көп ұзамай дүниеден озды. Содан кейін Евфимий Афон тауындағы Студион монастырына және Афанасий Афондықтың Ұлы лаврасына тікелей қатарынан қосылды. Оған Оңтүстік-Шығыс Еуропаның рухани өміріндегі көрнекті ғалымдар мен реформаторлар, мысалы, Синайлық Григорий, Григорий Палама, Каллист Филофей және Иоанн Кукузелис үлкен әсер етті. Византия императоры Иоанн V Палеолог оны Лемнос аралына жер аударды, ал босатылғаннан кейін Афон тауындағы болгар Зограф монастырына қайтып келді. Дәл сол жерде ол әліпби реформалары туралы ойланып, діни кітаптардың аудармаларын түзетуді жоспарлады.
Born around 1325 (between 1320 and 1330) and possibly an offspring of the eminent Tsamblak family of the capital Tarnovo, Euthymius was educated at the monastery schools in and around the city and became a monk. He joined the Kilifarevo Monastery around 1350, attracted by the fame of Theodosius of Tarnovo. Theodosius appointed him his first assistant in 1363 and the two went together to Tsarigrad, with Theodosius dying soon afterwards. Euthymius then consecutively joined the Studion monastery and the Great Lavra of Athanasius the Athonite on Mount Athos. He was influenced by outstanding scholars and reformers of Southeastern Europe's spiritual life, such as Gregory the Sinaite, Gregory Palamas, Callistus Philotheus and John Kukuzelis. He was sent into exile on the island of Lemnos by Byzantine Emperor John V Palaiologos and, upon his release, returned to the Bulgarian Zograf Monastery on Mount Athos. It was there that he first reflected on the spelling reforms and planned corrections to the translations of the clerical books.
Болгариядағы қызмет
1371 жылы Евфимий Болгарияға оралып, Тарново маңындағы Киелі Үштік Патриархтық монастырын құрды, сонымен қатар Тарново әдеби мектебінің негізін салды. Ол орфографиялық ережелерді белгілеп, грек тіліндегі түпнұсқалармен салыстырып, қате аударған діни кітаптарды түзете білді. Осы түзетулер шіркеу славян тілін қолданатын православие шіркеулері үшін үлгі болды: Болгария, Сербия, Румыния және Ресей. Оның өмірбаяуын жазған Григорий Цамблак Евфимийдің еңбектерін Мұса мен египеттік патша Птолемейдің еңбектерімен теңестірді. 1375 жылы патриарх Иоаниций қайтыс болғаннан кейін Евфимий оның орнына сайланды. Аскетизмді қолдайтын Евфимий ерестер мен моральдық бұзылысқа қарсы күресуді мақсат етті. Евфимий православие әлемінде маңызды тұлғаға айналып, көптеген митрополиттер мен гегумендер оған діни мәселелерді түсіндіру үшін жүгінді. Евфимийдің 15 белгілі туындысы бар, олардың ішінде литургиялық кітаптар, мадақтау өлеңдері, қасиетті тарихтар мен хаттар бар. Оның әдеби шәкірттерінің қатарында Киев митрополиті Григорий Цамблак, Мәскеу митрополиті Киприан, Йоасаф Бдински және Константин Костенцев бар.
Around 1371 Euthymius returned to Bulgaria and founded the Holy Trinity Patriarchal Monastery near Tarnovo, where he grounded the Tarnovo Literary School. He established orthographic rules and corrected inaccurately translated religious books by comparing them to the Greek originals. These corrected texts became models for the Orthodox churches using Church Slavonic language: Bulgaria, Serbia, Romania, and Russia. Gregory Tsamblak, his biographer, compared Euthymius' work to that of Moses and Egyptian king Ptolemy I. In 1375, following the death of Patriarch Joanicius, Euthymius was elected to become his successor. A supporter of asceticism, Euthymius aimed to persecute heresies and moral decay. Euthymius became a prominent figure in the Orthodox world and a number of metropolitans and hegumens addressed him to interpret theological matters. There are 15 known works by Euthymius, including liturgical books, laudatory works, passionals and epistles. Among his literary disciples are Gregory Tsamblak, Metropolitan of Kiev; Cyprian, Metropolitan of Moscow; Йоасаф Бдински and Constantine of Kostenets.
Тарново әдеби мектебінің құрылуы және тіл реформасы
Патриарх Феодосий Тарновскийдің кезінде Евфимий Тарнов әдеби мектебін құрып, басқарды, ол славян христиан әлемінің маңызды мәдени орталығына айналды. Евфимий көне болгар тілінде тіл реформасын бастады, ол Сербия, Валахия, Молдова және Ресей княздіктерінің қалыптасқан әдеби тілдеріне зор ықпал етті. Грегори Цамблак Евфимийдің тіл реформасын былай сипаттайды.
During the time of patriarch Theodosius of Tarnovo Euthymius founded and ran the Tarnovo literary school, which was to quickly become an important cultural center of the Slavic Christian world. Euthymius initiated a language reform in Old Bulgarian that was widely influential to the standardized literary languages of Serbia, Walachia, Moldova, and the Russian principalities. Gregory Tsamblak describes Euthymius' language reform in the following manner.
Тарновоның құлауы және оның салдары
1393 жылдың көктемінде Осман сұлтаны Баязид I-нің ұлы Сүлеймен Челеби өзінің үлкен әскерімен Болгарияның астанасы Тарновоны қоршауға алды. Патша Иван Шишман қаладан шығып (әскерлерінің қалдықтарын Никополь бекінісіне бастап алып барады), Евфимийге Тарновоны қорғау міндеті жүктелді. 1393 жылдың 17 шілдесінде үш айлық қоршаудан кейін османдықтар қатал қарсылыққа қарамастан астананы басып алды; Грегори Цамблак бірнеше жылдан кейін жаулап алудың себебі Тарновоның христиан емес аудандарының бірінен жасалған опасыздық болды деп болжады. Оқиғаның куәсі, Видин митрополиті Иоасаф Бдинский оны былай деп сипаттады: "Бұл қалаға зор мұсылман шабуылы жасалды және осы қала мен оның төңірегі толыққанды қиратылды". Грегори Цамблак айтуынша, шіркеулер мешітке айналдырылды, дін қызметкерлері қуылды және олардың орнына "адамгершіліксіздікті үйретушілер" қойылды. 110 белгілі тарновтықтар мен боярлар жазаланды, бірақ патриарх Евфимий кешіріліп, Македония тақырыбына (қазіргі Фракия) жер аударылды, мүмкін Бачков монастыріна. Ол 1402–1404 жылдары қайтыс болды деген болжам бар. Осы оқиғадан кейін Тарново патриархаты жойылды, болгар шіркеуі тәуелсіздігін жоғалтып, 1870 жылға дейін Константинополь патриархатына бағынды. Патриарх Евфимий қасиетті деп жарияланды және оның естелігі сол аттас Евфимий Ұлының еске алу күнімен бірге, 20 қаңтарда құрметтеледі.
In the spring of 1393 the son of Ottoman Sultan Bayezid I, Suleyman Çelebi, laid siege to the Bulgarian capital Tarnovo with his sizable forces. With Tsar Ivan Shishman out of the city (leading the remnants of his troops to the fortress of Nikopol), Euthymius was the one entrusted with the defense of Tarnovo. After a three month siege on 17 July 1393, the Ottomans captured the capital despite its ferocious resistance; Gregory Tsamblak several years later suggested the conquest was due to treason from one of the non Christian neighborhoods of Tarnovo. Joasaph of Bdin, Metropolitan of Vidin, a contemporary of the event, described it as follows: "A great Muslim invasion happened and total destruction was done with this city and its surroundings." According to Gregory Tsamblak, churches were turned into mosques, priests were expelled and substituted with "teachers of shamelessness." 110 noted citizens of Tarnovo and boyars were massacred, but Patriarch Euthymius was reprieved and sent into exile in the theme of Macedonia (contemporary Thrace), possibly in the Bachkovo Monastery. He is supposed to have died there in 1402–1404. The Tarnovo Patriarchate thereupon ceased to exist as the Bulgarian church lost its independence and became subordinate to the Patriarchate of Constantinople until 1870. Patriarch Euthymius has been canonized and his memory is honored on the same day as that of his namesake Euthymius the Great, 20 January.
Еске алу
Оңтүстік Шетланд аралдарындағы Ливингстон аралындағы Әйтім жартасы Болгария патриархы Евтимийдің есімімен аталады.
St. Evtimiy Crag on Livingston Island in the South Shetland Islands, Antarctica is named after Patriarch Euthymius of Bulgaria.