Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Аяқ сүйектерінің сынуы/шығуы.
Type of fracture/dislocation injury of the foot
Lisfranc жарақаттары, сондай-ақ Lisfranc сынығы деп те аталады, бұл аяқтағы бір немесе бірнеше метатарсаль сүйектерінің тарс сүйектерінен орын ауысуы. Бұл жарақатты француз хирургі және гинекологы Жак Лисфран де Сент-Мартен 1815 жылы Алтыншы коалиция соғысынан кейін атты әскерлер арасында осы сыну үлгісін байқағаннан кейін оның есімімен атады.
A Lisfranc injury, also known as Lisfranc fracture, is an injury of the foot in which one or more of the metatarsal bones are displaced from the tarsus. The injury is named after Jacques Lisfranc de St. Martin, a French surgeon and gynecologist who noticed this fracture pattern amongst cavalrymen in 1815, after the War of the Sixth Coalition.
Себептер
Орта аяқ бес сүйектен тұрады, олар аяқ доғаларын құрайды (кубоидты, қайық тәрізді және үш клинописті сүйектер) және олардың бес метатарсаль сүйектерінің негіздерімен қосылатын жерлері. Лисфранк жарақатында осы қосылыстар зақымданады. Мұндай жарақаттар көбінесе медиалдық клинописті сүйек пен екінші және үшінші метатарсаль сүйектерінің негіздері арасындағы байланыстарға әсер етеді, және осы байланыстардың әрқайсысы Лисфранк байланысы деп аталады. Тікелей Лисфранк жарақаты көбінесе қатты соққыдан туындайды, мысалы, ауыр заттың орта аяққа түсуінен, көлік немесе жүк көлігі аяқты басып өтуінен, немесе адамның жоғарыдан құлап аяғына түсуінен. Жанама Лисфранк жарақаты табанның иілген (төмен қараған) алғы бөлігіне кенеттен бұрылу күші түсуінен пайда болады. Америкалық футболшылар кейде осы жарақатқа ұшырайды, көбінесе спортшының аяғы иілгенде және басқа ойыншы оның өкшесіне түскенде. Мұны бейсбол ойыншысының ұстауы немесе балеринаның айналуы сияқты айналмалы қозғалыстар жасаған кезде де кездестіруге болады.
The midfoot consists of five bones that form the arches of the foot (the cuboid, navicular, and three cuneiform bones) and their articulations with the bases of the five metatarsal bones. It is these articulations that are damaged in a Lisfranc injury. Such injuries typically involve the ligaments between the medial cuneiform bone and the bases of the second and third metatarsal bones, and each of these ligaments is called Lisfranc ligament. Direct Lisfranc injuries are usually caused by a crush injury, such as a heavy object falling onto the midfoot, or the foot being run over by a car or truck, or someone landing on the foot after a fall from a significant height. Indirect Lisfranc injuries are caused by a sudden rotational force on a plantar flexed (downward pointing) forefoot. American football players occasionally acquire this injury, and it most often occurs when the athlete's foot is plantar flexed and another player lands on the heel. This can also be seen in pivoting athletic positions such as a baseball catcher or a ballerina spinning.
Диагностика
Орта аяқтың жоғары энергиялы жарақаттануы, мысалы, биіктіктен құлау немесе көлік апаты, Лисфранк жарақатты диагноз қою, кемінде теориялық тұрғыдан, оңайырақ болуы керек. Орта аяқта деформация байқалады және рентген суретіндегі аномалиялар анық көрінуі тиіс. Бұған қоса, жарақаттың сипаты клиникалық күдіктілікті күшейтеді, тіпті терінің зақымдануы мен қан ағынының бұзылуы да болуы мүмкін. Рентген суретіндегі ең көп кездесетін белгі – бірінші және екінші саусақтың тамырлары арасындағы кеңістік. Диагноз қою төмен энергиялы жарақаттарда қиынға түседі, мысалы, ракетбол ойнағанда бұрылу немесе американдық футболшысы толық иілген аяққа күш түскенде. Мұндай жағдайларда, науқас салмақ көтере алмайтыны және алдыңғы немесе орта аяқтың аз ғана ісінуі сияқты шағымдар болуы мүмкін. Аяқ доғасының көгеріп кетуі осы жағдайларда диагностикалық белгі ретінде сипатталған, бірақ ол байқалмауы да мүмкін. Әдетте, аяқтың стандартты рентгенографиясы қолданылады, оған салмақ түсірмейтін стандартты суреттер қоса тіркеледі, ал бастапқы суреттерде аномалия байқалмаса, бірінші және екінші саусақтың тамырлары арасындағы кеңістіктің кеңеюін көрсете алатын салмақ түсірілген суреттермен толықтырылады. Алайда, мұндай жағдайларда рентген суреттерінің сезімталдығы салмақ түсірмейтін жағдайда 50%, ал салмақ түсірілгенде 85% құрайды, яғни Лисфранк жарақаттың бар екенін көрсеткен 15% жағдайда суреттер қалыпты болып көрінеді. Рентген суреттері қалыпты болған жағдайда, егер клиникалық күдік сақталса, келесі логикалық қадам – магниттік-резонанстық томография (МРТ) немесе компьютерлік томография (КТ) сияқты қосымша зерттеулер жасау.
In a high energy injury to the midfoot, such as a fall from a height or a motor vehicle accident, the diagnosis of a Lisfranc injury should, in theory at least, pose less of a challenge. There will be deformity of the midfoot and X ray abnormalities should be obvious. Further, the nature of the injury will create heightened clinical suspicion and there may even be disruption of the overlying skin and compromise of the blood supply. Typical X ray findings would include a gap between the base of the first and second toes. The diagnosis becomes more challenging in the case of low energy incidents, such as might occur with a twisting injury on the racquetball court, or when an American Football lineman is forced back upon a foot that is already in a fully plantar flexed position. Then, there may only be complaint of inability to bear weight and some mild swelling of the forefoot or midfoot. Bruising of the arch has been described as diagnostic in these circumstances but may well be absent. Typically, conventional radiography of the foot is utilized with standard non weight bearing views, supplemented by weight bearing views which may demonstrate widening of the interval between the first and second toes, if the initial views fail to show abnormality. Unfortunately, radiographs in such circumstances have a sensitivity of 50% when non weight bearing and 85% when weight bearing, meaning that they will appear normal in 15% of cases where a Lisfranc injury actually exists. In the case of apparently normal x rays, if clinical suspicion remains, advanced imaging such as magnetic resonance imaging (MRI) or computed tomography (CT scan) is a logical next step.
Емдеу
Операциялық немесе операциялық емес емдеу таңдауға болады. Бір зерттеуде спортшыларда егер шығу 2 мм-ден кем болса, жарақатты алты апта бойы гипске салу арқылы емдеуге болады делінген. Осы кезеңде зақымдалған мүшеге салмақ салуға болмайды. Көп жағдайда сүйек сынықтарын бастапқы анатомиялық орнына хирургиялық жолмен ертерек келтіру (ашық редукция) және тұрақты бекіту көрсетіледі. 2005 жылғы зерттеуде жабық редукция және Киршнер спицасымен (K спицасы) бекіту немесе ашық редукция және бекіту, әдетте бұрандалар қолданып, K спицаларының тудыратын қосымша проблемаларын болдырмау және тұрақты редукцияны сақтау – таңдаулы емдеу әдістері болып табылады. Аяққа ең кемі алты апта бойы салмақ салуға рұқсат етілмейді. Содан кейін жартылай салмақпен жүруге болады, ал толық салмақпен жүру нақты жарақатқа байланысты бірнеше аптадан кейін басталады. K спицалары әдетте алты аптадан кейін, салмақ жүктемес бұрын алынып тасталады, ал бұрандалар көбінесе 12 аптадан кейін алынып тасталады.
Options include operative or non operative treatment. One study claims that in athletes, and if the dislocation is less than 2 mm, the fracture can be managed with casting for six weeks. The person's injured limb cannot bear weight during this period. In the majority of cases, early surgical alignment of bone fragments to their original anatomical position (open reduction) and stable fixation is indicated. A 2005 study suggests that closed reduction and Kirschner wire (K wire) stabilisation or open reduction and stabilisation generally using screws to avoid the complication of K wires and maintain a stable reduction are the treatments of choice. The foot cannot be allowed to bear weight for a minimum of six weeks. Partial weight bearing may then begin, with full weight bearing after an additional several weeks, depending on the specific injury. K wires are typically removed after six weeks, before weight bearing, while screws are often removed after 12 weeks.
Тарих
Наполеон соғыстары кезінде Жак Лисфран де Сент-Мартен аттан құлағаннан кейін тамырлардың қызметі бұзылып, екіншілік аяқ гангренасы дамыған әскермен кездесті. Лисфранк зақымданудың нақты механизмін немесе жіктеу жүйесін сипаттамаса да, қазіргі кезде Лисфранк зақымдануы – бұл тарсометатарсаль буындары деңгейіндегі шығу немесе сынық-шығу зақымдануын білдіреді.
During the Napoleonic Wars, Jacques Lisfranc de St. Martin encountered a soldier who had developed vascular compromise and secondary gangrene of the foot after a fall from a horse. Although Lisfranc did not describe a specific mechanism of injury or classification scheme, a Lisfranc injury has come to mean a dislocation or fracture dislocation injury at the tarsometatarsal joints.