Кіріспе
Либералды қозғалыстың консервативті қанатын білдіретін саяси идеология – консервативті либерализм, сондай-ақ оң либерализм деп аталады, либерализмнің бір түрі болып табылады. Ол либералды құндылықтар мен саясатты консервативті ұстанымдармен үйлестіреді немесе жай ғана либералды қозғалыстың оң қанатын көрсетеді. Қазіргі консервативті либерализм тұрғысынан ғалымдар оны классикалық либерализмнің жағымдырақ және радикалды емес нұсқасы деп қарастырады; сонымен қатар, оны классикалық және әлеуметтік либерализмнен ерекшелендіретін жеке дәстүр ретінде де сипаттайды. Ордолиберализм – консервативті либералды ойдың маңызды құрамдас бөлігі, әсіресе неміс, британдық, француз, итальяндық және американдық түрлерінде. Жалпы алғанда, либералды консерватизм мен консервативті либерализмнің философиялық тамырлары әртүрлі. Тарихи тұрғыдан алғанда, либералды консерватизм көбінесе консерваторлардың классикалық либерализм элементтерін қабылдауын білдірсе, консервативті либерализм – лаиссе-фер экономикасын және әлеуметтік консервативті принциптерді (мысалы, христиандық отбасылық құндылықтар) қолдайтын классикалық либералдарды көрсетеді. Консерваторлар классикалық либералды институттарды біртіндеп қабылдағандықтан, либералды консерваторлар мен консервативті либералдардың арасында айырмашылықты анықтау қиын. Неоконсервативтік либерализм консервативті либерализмнің идеологиялық жақыны немесе туысы ретінде танылған, сондай-ақ консервативті либерализм мен ұлттық либерализм арасында да белгілі бір ортақтықтар бар.
the political ideology representing the conservative wing of the liberal movement
Conservative liberalism, also referred to as right liberalism, is a variant of liberalism, combining liberal values and policies with conservative stances, or simply representing the right wing of the liberal movement. In the case of modern conservative liberalism, scholars sometimes see it as a more positive and less radical variant of classical liberalism; it is also referred to as an individual tradition that distinguishes it from classical liberalism and social liberalism. Ordoliberalism is an influential component of conservative liberal thought, particularly in its German, British, French, Italian, and American manifestations. In general, liberal conservatism and conservative liberalism have different philosophical roots. Historically, liberal conservatism refers mainly to the case where conservatives embrace the elements of classical liberalism, and conservative liberalism refers to classical liberals who support a laissez faire economy as well as socially conservative principles (for instance, Christian family values). Since classical liberal institutions were gradually accepted by conservatives, there is very little to distinguish liberal conservatives from conservative liberals. Neoconservatism has also been identified as an ideological relative or twin to conservative liberalism, and some similarities exist also between conservative liberalism and national liberalism.
Шолу
Консервативті либерализм 18 ғасырдың соңында Франция мен Ұлыбританияда қалыптасты, онда орташа буржуазия либералды лагерьдегі монархияны қолдады. Бурбон қайта орнату кезеңінде болған Доктринарийлер консервативті либералдық партияның өкілі болды. 18 ғасырдың соңы мен 19 ғасырдың басында классикалық радикализм деп аталатын либерализмнің сол қанаты – радикализм, осы консервативті либералдардың орташалығына қарсы оппозиция ретінде пайда болды. Ұлыбританиядағы Уиг либерализмі немесе Уигтер либерализмі консервативті либерализмнің ерте нысандарының бірін құрайды және радикалдардан (радикалды либерализм) ерекшеленеді. Колгейт университетінің профессоры Роберт Крайнак атап көрсеткендей, «прогрессивті либерализмді (яғни әлеуметтік либерализмді) ұстанбай, консервативті либералдар заманауи емес көздерге жүгінеді, мысалы, классикалық философия (ерлік, жалпы игілік және табиғи құқықтар туралы идеяларымен), христиандық (табиғи заң, адамның әлеуметтік табиғаты және түпкі күнә туралы идеяларымен) және ежелгі институттар (жалпы құқық, корпоративтік органдар және әлеуметтік иерархиялар сияқты). Бұл олардың либерализміне консервативті негіз береді. Бұл Локк немесе Кант емес, Платон, Аристотель, Сократ, Августин, Фома Аквин және Эдмунд Беркке еліктеуді білдіреді; көбінесе грек полисінің, Рим Республикасының және христиан монархияларының саясатына терең симпатияны қамтиды. Бірақ консервативті либералдар, реалистер ретінде, классикалық және ортағасырлық саясатты қазіргі әлемде қайта жаңғырту мүмкін емес екенін мойындайды. Ал моралистер ретінде, олар қазіргі заманғы еркіндік пен өзін-өзі басқару тәжірибесінің адамның қадір-қасиетін арттыратын оң әсерін, сондай-ақ мәңгілікке құштарлыққа (жаппай мәдениеттің ортасында болса да) мүмкіндік беретінін көреді. Практикалық тұрғыдан алғанда, консервативті либерализм Құдай алдындағы тәртіпті еркіндікті қолдайды және тирандыққа қарсы конституциялық кепілдіктерді орнатады. Бұл дәстүрлі мораль мен классикалық христиан мәдениетіне негізделген еркіндік режимі – біз Батыс өркениетінің сақтаушылары ретінде мақтан тұта алатын жетістік, қорғанудың орнына». Еуропалық контексте консервативті либерализмді либералды консервативизммен шатастырмау керек, ол экономикалық, әлеуметтік және этикалық мәселелерде либералды саясатпен үйлесетін консервативті көзқарас. Консервативті либералдық партиялар олардың елдерінде күшті консервативті партия болмаған және шіркеу мен мемлекеттің ажыратылуы аса маңызды мәселе болмаған Еуропа елдерінде дамыды. Консервативті партиялар христиандық-демократиялық болған елдерде либерализмнің консервативті түрі қалыптасты. Консервативті либерализм, әлеуметтік либерализм және классикалық либерализммен бірге Еуропа саясатының негізгі либералды идеологиясы болып саналады. Консервативті либералдар саяси спектрдің оң жағында орналасқан болса да, либералды консервативизм көбінесе саяси орталыққа және оң ортаға жақын либерализмді сипаттау үшін қолданылады.
Әлеуметтік, классикалық және консервативті либерализм
Әлеуметтік либерализм – экономикалық кейнсиандық пен мәдени либерализмнің үйлесімі. Классикалық либерализм – мәдени либерализмді ішінара қабылдайтын экономикалық либерализм. Консервативті либерализм – либерализмнің консервативті аспектісін баса назар аударатын идеология, сондықтан ол жергілікті жағдайға байланысты қаншама өзгеше формада көріне алады. Консервативті либерализм либералдық бағыттағы салыстырмалы консервативті бейімділіктерді көрсететін идеологияларды білдіреді, демек, оның шартты мағынасы бар. АҚШ-та консервативті либералдар – де-факто классикалық либералдарды білдіреді; 1848 жылғы француз революциясынан кейін қазіргі француздық Екінші Республикасы пайда болды және олар консервативті либералдар санатына жатты.
Германия
Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін консервативті либерализм немесе оң либерализм (Rechtsliberalismus) көбінесе ұлттық либерализмге (Nationalliberalismus) ұқсас мағынада қолданылды. Германия империясы кезіндегі Ұлттық либералдық партия және Веймар республикасы кезіндегі Германия халықтық партиясы оның мысалы. "Оң либерализм" және "ұлттық либерализм" терминдері Германияда ұқсас мағыналарда қолданылады. Неміс Уикипедиясының мәліметінше, Веймар республикасы кезіндегі ұлттық либералдардың көп бөлігі либералды-консервативті партия CDU-ға қосылды. Осы себепті Германияда "консервативті либерализм" термині жиі қолданылмайды. Ордолиберализм – классикалық либерализмге қарағанда консервативті либерализмнің бір түрі, себебі ол дәстүрлі католик ілімдеріне негізделген әлеуметтік әділдік ұғымының ықпалымен мәдени либерализмді немесе әлеуметтік либерализмді қабылдайтын экономикалық либерализм болып табылады. Соғыстан кейін Германия ордолиберализммен тығыз байланысты әлеуметтік нарықтық экономикаға негізделген экономикалық өсу саясатын жүргізді.