Кіріспе

Математикада, әсіресе симплектикалық топология және алгебралық геометрия салаларында, Громов-Уиттен (GW) инварианттары — нақты жағдайларда берілген симплектикалық манифольдта белгілі шарттарды қанағаттандыратын псевдоголоморфтық қисықтарды санайтын рационал сандар. GW инварианттары тиісті кеңістікте гомология немесе когомология класы түрінде немесе кванттық когомологияның деформацияланған тостаған көбейтіндісі ретінде ұсылынуы мүмкін. Бұл инварианттар бұрын ажырату мүмкін болмаған симплектикалық манифольдтарды ажыратуға қолданылды. Олар сондай-ақ жабық IIА типті струна теориясында маңызды рөл атқарады. Олар Михаил Громов және Эдвард Виттеннің құрметіне аталған. Громов-Уиттен инварианттарының қатаң математикалық анықтамасы ұзақ және күрделі болғандықтан, ол тұрақты карта туралы мақалада жеке қарастырылады. Бұл мақала инварианттардың мағынасын, оларды қалай есептеуге болатынын және олардың маңыздылығын түсіндіруге бағытталған.

Есептеу техникасы

Громов-Виттен инварианттарын есептеу әдетте қиын. Олар кез келген жалпы жақындасқан күрделі құрылым J үшін анықталғанмен, оператордың D сызықтықтандырылуы сюръективті болса да, олар нақты таңдалған J-ге қатысты есептелуі тиіс. J-ді ерекше қасиеттері бар, мысалы, генерикалық емес симметриялар немесе интегралданушылықпен таңдау ыңғайлырақ. Шындығында, есептеулер көбінесе алгебралық геометрия әдістерін қолдана отырып, Кэлер көптүрліліктерінде жүргізіледі. Дегенмен, арнайы J, күтпегендей үлкен емес D-ді және осылайша псевдоголоморфтық қисықтардың модульдік кеңістігін тудыруы мүмкін. Бұл әсерді D кок-ядросынан обструкциялық бундель деп аталатын векторлық бундель құру арқылы түзетуге болады, содан кейін GW инвариантын обструкциялық бундельдің Эйлер класының интегралы ретінде жүзеге асыруға болады. Бұл идеяны нақтылау үшін Кураниси құрылымдарын қолдана отырып, маңызды техникалық аргументтер қажет. Негізгі есептеу техникасы – локализация. Бұл X торикалық болған кезде қолданылады, яғни оған күрделі тор әсер етеді немесе кем дегенде жергілікті түрде торикалық. Содан кейін Майкл Атиях пен Рауль Ботттың Атиях-Ботт тұрақты нүкте теоремасын қолданып, GW инвариантын есептеуді әрекеттің тұрақты нүктелерінің локусына интегралдау арқылы азайтуға немесе локализациялауға болады. Тағы бір тәсіл – Х-ті бір немесе бірнеше басқа кеңістіктермен байланыстыратын симплектикалық операцияларды қолдану, олардың GW инварианттарын оңайырақ есептеуге болады. Әрине, алдымен операциялар кезінде инварианттардың қалай өзгеретінін түсіну керек. Мұндай қолданымдар үшін көбінесе екі нақты кодименсиялы X-тің симплектикалық субманолифті бойындағы белгіленген жанасу шарттарымен қисықтарды санайтын, күрделірек салыстырмалы GW инварианттары қолданылады.

Қатынасты инварианттар және басқа құрылымдар

ГВ инварианттары геометриядағы басқа да көптеген ұғымдармен тығыз байланысты, соның ішінде симплектикалық санаттағы Дональдсон инварианттары мен Сейберг-Уиттен инварианттары, ал алгебралық санаттағы Дональдсон-Томас теориясы. Компактты симплектикалық төрт көптүрлілік үшін Клиффорд Таубес GW инварианттарының бір түрі (Таубестің Громов инвариантына қараңыз) Сейберг-Уиттен инварианттарына тең екенін көрсетті. Алгебралық үштіктер үшін олар бүтін санды Дональдсон-Томас инварианттарымен бірдей ақпаратты қамтиды деп есептеледі. Физикалық қарастырулар Гопакумар-Вафа инварианттарын да тудырады, олар әдетте рационалды Громов-Виттен теориясына негізгі бүтін санды есептеуді беруге арналған. Гопакумар-Вафа инварианттарының қатаң математикалық анықтамасы әзірге жоқ, және бұл саланың маңызды мәселелерінің бірі. Тегіс проективті сорттардың Громов-Виттен инварианттарын алгебралық геометрия шеңберінде толық анықтауға болады. Жазық қисықтардың классикалық санама геометриясы және гомогенді кеңістіктердегі рационалды қисықтардың екеуі де GW инварианттарымен сипатталады. Дегенмен, GW инварианттарының классикалық санамалы есептерге қарағанда басты артықшылығы – олар нысананың кешенді құрылымының деформацияларына қатысты өзгермейді. GW инварианттары симплектикалық немесе проективті көптүрліліктің когомология сақинасындағы көбейтінді құрылымының деформацияларын да ұсынады; оларды X көптүрлілігінің кванттық когомология сақинасын құру үшін жинақтауға болады, бұл обычайлы когомологияның деформациясы. Деформацияланған көбейтіндінің ассоциативтілігі, негізінен, инварианттарды анықтау үшін қолданылатын тұрақты карталардың модульдік кеңістігінің өзіне ұқсас сипатына байланысты. Кванттық когомология сақинасы симплектикалық Флор гомологиясына, оның бір жұп шалбарлы көбейтіндісімен изоморфты болып табылады.

Физикада қолдану

GW инварианттары жалпы салыстырмалылық теориясы мен кванттық механиканы біріктіруге тырысатын физика саласы – жол теориясында қызығушылық тудырады. Бұл теория бойынша, ғаламдағы барлық нәрсе, элементар бөлшектерден бастап, кішкентай жіптерден тұрады. Жіп кеңістік-уақыт арқылы қозғалғанда, ол жіптің әлемдік қабықшасы деп аталатын бетті құрайды. Өкінішке орай, мұндай параметрленген беттердің модульдік кеңістігі, кем дегенде априори, шексіз өлшемді; бұл кеңістікте тиісті өлшем белгісіз, сондықтан теорияның жол интегралдары қатаң түрде анықталмаған. Жабық А моделі деп аталатын түрінде жағдай жақсарады. Мұнда симплектикалық көптік құрайтын алты кеңістік-уақыт өлшемдері бар, және әлемдік қабықшалар міндетті түрде псевдоголоморфтық қисықтармен параметрленеді, олардың модульдік кеңістіктері тек шекті өлшемді. GW инварианттары, осы модульдік кеңістіктердегі интегралдар ретінде, теорияның жол интегралдары болып табылады. Атап айтқанда, А моделінің g тегіндегі еркін энергиясы g тегіндегі GW инварианттарының туынды функциясы болып табылады.